بهترین غذا برای تخمگذاری مرغ: غذاهای کلیدی برای بهبود کیفیت و کمیت تخم مرغها
منوی غذایی ایدهآل برای مرغ تخمگذار در فصل تولید ؛ نقش پروتئین و کلسیم در تغذیه مرغ تخمگذار
اگر مرغها خوب تخم نمیگذارند، خیلیها سریع سراغ «دان تقویتی» یا خوراکهای اتفاقی میروند، اما واقعیت این است که تخمگذاری یک فرایند دقیق و پرمصرف است و بدن مرغ هر روز باید هم پروتئین کافی بسازد، هم پوسته تخم را با کلسیم بالا تامین کند، هم انرژی لازم برای تداوم تولید را داشته باشد. به همین دلیل، بهترین غذا برای تخمگذاری مرغ فقط یک ماده غذایی خاص نیست، بلکه یک «جیره متعادل» است که چند اصل کلیدی را همزمان پوشش میدهد.
در این مقاله از بخش سبک زندگی ماگرتا، اول مشخص میکنیم مرغ تخمگذار دقیقاً به چه چیزهایی نیاز دارد، بعد بهترین گزینههای غذایی (خانگی و آماده) را معرفی میکنیم، و در نهایت یک برنامه عملی میدهیم تا با کمترین خطا، تخمگذاری پایدارتر و پوسته تخم محکمتر شود.
بهترین غذا یعنی چه
بهترین غذا برای تخمگذاری مرغ یعنی خوراکی که سه خروجی را بهتر کند: تعداد تخم، کیفیت پوسته، و سلامت مرغ در طول دوره تخمگذاری.
اگر فقط تعداد تخم بالا برود اما پوسته نازک شود، یا مرغ دچار لاغری، افت انرژی و پرریزی شدید شود، جیره مناسب نیست. اگر مرغ چاق شود و تخم کم کند هم جیره مناسب نیست. پس ما دنبال تعادل هستیم، نه فقط «تقویت کردن» به هر شکل.
اجزای اصلی و بهترین غذا برای مرغ تخمگذار
یک جیره غذایی کامل و متعادل برای مرغ تخمگذار باید شامل مواد زیر باشد. در جدول، درصد تقریبی هر ماده در یک جیره استاندارد آمده است:
| ماده مغذی | منابع اصلی | درصد تقریبی در جیره استاندارد | نقش کلیدی |
|---|---|---|---|
| کربوهیدرات | ذرت، گندم، جو، یولاف | ۵۰-۶۰% | تأمین انرژی اصلی برای فعالیتهای روزمره و تولید تخم |
| پروتئین | کنجاله سویا، پودر ماهی، پودر گوشت و استخوان، کرم خاکی (به عنوان مکمل) | ۱۶-۱۸% | ساخت بافتهای بدن، رشد و تولید تخم |
| کلسیم | صدف معدنی، کربنات کلسیم (سنگ آهک)، پوسته تخممرغ پودر شده، دیکلسیم فسفات | ۲.۵-۳.۵% (حدود ۳.۵ گرم در روز) | تشکیل پوسته تخممرغ و پیشگیری از نرمی پوسته |
| فسفر | دیکلسیم فسفات، پودر استخوان، کنجالههای روغنی | ۰.۴% (قابل دسترس) | سلامت استخوان و متابولیسم انرژی |
| ویتامینها | مخلوط ویتامینی تجاری (AD3E)، سبزیجات تازه، گیاهان سبز | تقویت سیستم ایمنی، افزایش جذب مواد معدنی و بهبود عملکرد کلی بدن | |
| چربیها | روغنهای گیاهی، ذرت | کمتر از ۵% | منبع انرژی متمرکز و کمک به جذب ویتامینهای محلول در چربی |
| فیبر | یونجه خشک، سبزیجات، غلات کامل | بهبود عملکرد دستگاه گوارش |
نیازهای اصلی مرغ تخمگذار
بدن مرغ برای تخمگذاری منظم، به چند ستون تغذیهای متکی است.
اول پروتئین و آمینواسیدهای ضروری است. مرغ از پروتئین برای ساخت سفیده و زرده، رشد و ترمیم بافتها و حفظ توده عضلانی استفاده میکند. در جیره تخمگذار، کیفیت پروتئین مهمتر از مقدار خام آن است، چون بعضی آمینواسیدها مثل متیونین و لیزین نقش کلیدی در تولید و وزن تخم دارند.
دوم انرژی است. اگر انرژی کم باشد، مرغ وزن کم میکند و تولید افت میکند. اگر انرژی زیاد باشد، مرغ چاق میشود و باز هم تخمگذاری افت میکند. پس انرژی باید کنترلشده باشد و با فصل و تحرک مرغ تنظیم شود.
سوم کلسیم و فسفر و ویتامین D3 است. پوسته تخم عمدتاً از کلسیم ساخته میشود و بدون کلسیم کافی، پوسته نازک، ترکدار یا بدون پوسته دیده میشود. ویتامین D3 کمک میکند کلسیم بهتر جذب و مصرف شود و فسفر هم در کنار کلسیم، تعادل استخوان و پوسته را حفظ میکند.
چهارم آب است. خیلیها آب را جزء تغذیه نمیبینند، اما در عمل اگر آب تمیز و همیشه در دسترس نباشد، حتی بهترین دان هم نتیجه نمیدهد. تخم درصد بالایی آب دارد و کمبود آب خیلی سریع تولید را پایین میآورد.
بهترین انتخاب برای اکثر افراد، دان تخمگذار آماده و استاندارد
اگر هدف شما تخمگذاری پایدار با کمترین ریسک است، دان تخمگذار آماده (پلت، کرامبل یا آردی) معمولاً بهترین انتخاب است، چون برای همین کار فرموله شده و نسبت پروتئین، انرژی، کلسیم، فسفر و ریزمغذیها را متعادل نگه میدارد.
این نکته مهم است که دان تخمگذار را باید از زمان شروع تخمگذاری یا حدود ۱۸ تا ۲۰ هفتگی به بعد استفاده کرد. دادن خوراک پرکلسیم به جوجهها و مرغهای جوانی که هنوز به سن تخمگذاری نرسیدهاند میتواند به کلیه و رشد آنها آسیب بزند و بعدها مشکل ایجاد کند.
اگر بین «دان گوشتی» و «دان تخمگذار» مردد هستید، برای تخمگذاری همیشه دان تخمگذار اولویت دارد، چون دان گوشتی معمولاً برای رشد سریع طراحی شده، نه ساخت پوسته تخم.
کلسیم، مهمترین تفاوت جیره تخمگذار
در دوره تخمگذاری، کلسیم باید بالا باشد. این کلسیم هم باید از خوراک تامین شود و هم بهتر است بخشی از آن به صورت منبع کلسیم جداگانه در دسترس مرغ قرار بگیرد تا مرغ بر اساس نیازش مصرف کند.
در عمل، پوسته تخم اغلب شبها ساخته میشود. اگر مرغ فقط کلسیم ریز و زودجذب بخورد، ممکن است در ساعات شب ذخیره کافی نداشته باشد و پوسته نازک شود. به همین دلیل، منابع کلسیم با دانهبندی درشتتر معمولاً به پایداری پوسته کمک میکنند.
اگر پوستهها نازک شده، قبل از اینکه سراغ دارو یا تقویتی بروید، سه مورد را چک کنید: کیفیت دان تخمگذار، دسترسی به منبع کلسیم جداگانه، و نور کافی روزانه. در بسیاری از موارد همین سه مورد مشکل را حل میکند.
پروتئین و آمینواسیدها، راز تخمگذاری یکنواخت
مرغ ممکن است «شکمسیر» باشد اما پروتئین قابل استفادهاش کم باشد، بهخصوص وقتی خوراک اصلی تبدیل به ذرت زیاد، نان، برنج یا ضایعات آشپزخانه شود. نتیجه معمولاً این است که تخم کم میشود یا تخمها کوچکتر میشوند و مرغ هم کمکم ضعیفتر به نظر میرسد.
بهترین منابع پروتئین برای مرغ تخمگذار، خوراکهای فرمولهشده، کنجاله سویا، کنجاله آفتابگردان با کیفیت، و در مقیاس کوچکتر منابع حیوانی کنترلشده مثل پودر ماهی یا حشرات خشکشده است.
اگر مرغهای شما آزادچر هستند و بخشی از روز حشره و علف پیدا میکنند، ممکن است نیاز پروتئینی راحتتر پوشش داده شود، اما باز هم پایه باید دان استاندارد باشد، چون تنوع طبیعی همیشه قابل پیشبینی نیست.
بهترین خوراکهای خانگی کمریسک که به تخمگذاری کمک میکنند
غذای خانگی در تغذیه مرغ تخمگذار باید نقش «کمکی» داشته باشد، نه جایگزین دان اصلی، چون تعادل ریزمغذیها در غذای خانگی سختتر کنترل میشود.
با این حال چند گزینه خانگی، اگر درست و محدود استفاده شود، میتواند مفید باشد. سبزیهای برگدار تازه و تمیز، مقدار کمی کدو، هویج پخته یا رندهشده، و مقدار کنترلشده حبوبات پخته و کاملاً نرم میتواند به تنوع و دریافت ریزمغذیها کمک کند.
در کنار اینها، ضایعات پروتئینی سالم مثل تکههای کمنمک و بدون ادویه از مواد پروتئینی پخته (در حد کم) یا حشرات خشکشده میتواند برای مرغهایی که افت تولید دارند کمککننده باشد.
نکته کلیدی این است که هر خوراک خانگی باید بدون نمک، بدون ادویه، بدون روغن و بدون کپک باشد. غذای شور، چرب یا مانده میتواند هم تولید را خراب کند و هم سلامت گله را به خطر بیندازد.
خوراکهای مکمل برای پوسته محکمتر
اگر هدف شما افزایش کیفیت پوسته است، منبع کلسیم جداگانه اهمیت زیادی دارد. علاوه بر کلسیم، دسترسی به شنریزه یا سنگریزه خوراکی (برای هضم بهتر دان، مخصوصاً وقتی غلات یا سبزی میخورند) میتواند به عملکرد گوارشی کمک کند.
همچنین اگر مرغها در محیط بسته هستند و نور آفتاب مستقیم کم دارند، موضوع ویتامین D3 و کیفیت جیره اهمیت بیشتری پیدا میکند. اینجا باز هم تکیه بر خوراک استاندارد و مکملهای مطمئن مهمتر از روشهای خانگی است.
نکات کلیدی برای تأمین کلسیم و پروتئین
کلسیم و پروتئین دو ماده بسیار حیاتی برای مرغ تخمگذار هستند:
کلسیم: مرغ در زمان تخمگذاری روزانه به حدود ۳.۵ گرم کلسیم برای تشکیل پوسته تخم نیاز دارد. کمبود آن باعث نازک شدن پوسته تخممرغ و کاهش تولید تخم میشود. بهترین راه تأمین آن، قرار دادن یک ظرف جداگانه حاوی صدف خرد شده یا پودر صدف در کنار دان اصلی است تا مرغ در صورت نیاز به آن دسترسی داشته باشد. همچنین میتوانید پوسته تخممرغ را تمیز کرده، بجوشانید، خشک کرده و سپس به پودر تبدیل کرده و به غذایشان اضافه کنید.
پروتئین: پروتئین برای رشد و تولید تخم ضروری است. منابع خوب پروتئینی عبارتند از:
کنجاله سویا به عنوان منبع اصلی پروتئین گیاهی
پودر ماهی و پودر گوشت و استخوان به عنوان منابع پروتئین حیوانی
کرم خاکی به عنوان یک مکمل پروتئینی مناسب، بهویژه در فصل پرریزی
مکملها و غذاهای مفید دیگر
علاوه بر جیره اصلی، میتوانید از موارد زیر به عنوان مکمل و برای تنوع غذایی استفاده کنید:
- سبزیجات و گیاهان سبز: کلم، اسفناج و یونجه تازه منابع خوبی از ویتامینها و فیبر هستند.
- غلات پخته شده: بلغور جو دوسر پخته شده، بهخصوص در فصل زمستان، یک میانوعده گرم و مقوی است.
- تخممرغ پخته شده: تخممرغهای خرد شده پخته شده منبع خوبی از پروتئین و کلسیم هستند.
- میوهها: انگور به مقدار کم و انواع توتها را میتوانید به عنوان تشویقی استفاده کنید.
نکته مهم: این موارد باید جایگزین جیره اصلی نشوند و تنها بخش کوچکی از رژیم غذایی حدود ۱۰ درصد را تشکیل دهند.
برنامه عملی تغذیه روزانه برای تخمگذاری بهتر
بهترین برنامه برای بسیاری از مرغداریهای خانگی این است که دان تخمگذار همیشه در دسترس باشد یا دستکم در دو نوبت اصلی داده شود، و خوراکهای تشویقی مثل ذرت دانهای، گندم یا ضایعات خانگی به مقدار محدود ارائه شود.
اگر تشویقیها زیاد شوند، مرغ دان اصلی کمتر میخورد و تعادل به هم میریزد، در نتیجه به جای افزایش تخم، افت تولید و نازکی پوسته میبینید. معیار ساده این است که تشویقی باید بخش کوچک رژیم باشد و هسته اصلی همچنان دان تخمگذار باقی بماند.
در فصل گرم، مصرف خوراک ممکن است کم شود. در این حالت، کیفیت خوراک اهمیت بیشتری پیدا میکند و بهتر است خوراک تازهتر، خنکتر و در ساعات خنک روز ارائه شود. در فصل سرد، مرغ انرژی بیشتری میخواهد، اما باز هم افزایش بیحساب غلات میتواند چاقی و افت تولید بدهد، پس افزایش باید کنترلشده باشد.
دان اصلی را پایه قرار دهید: بهترین و مطمئنترین راه، استفاده از دان آماده و فرموله شده مخصوص مرغ تخمگذار است که تمام مواد مغذی مورد نیاز را به نسبت صحیح دارد.
دسترسی همیشگی به آب: آب تمیز و تازه باید همیشه در دسترس باشد.
مکمل کلسیم جداگانه: علاوه بر دان، همیشه صدف یا کربنات کلسیم به صورت جداگانه در اختیار مرغها قرار دهید.
تنوع هوشمندانه: هفتهای یک یا دو بار از مکملهای پروتئینی مانند کرم خاکی یا سبزیجات تازه استفاده کنید.
تغذیه سنی: از سن حدود ۱۸ هفتگی، جوجهها را به خوراک لایهای مخصوص مرغ تخمگذار تغییر دهید و این تغییر را به تدریج انجام دهید تا دچار مشکلات گوارشی نشوند.
مواد غذایی ممنوعه برای مرغها
برخی مواد برای مرغها مضر هستند و باید از دادن آنها خودداری کرد:
- پیاز، سیر و موسیر در هر شکل
- شکلات و قهوه
- آووکادو
- سیبزمینی خام و جوانههای آن
- غذاهای بسیار نمکی یا شیرین
نقش آب، چیزی که خیلیها جدی نمیگیرند
اگر آبخوری کثیف است، آب بو گرفته، یا آب گاهی قطع میشود، انتظار تخمگذاری ثابت نداشته باشید. مرغ باید همیشه آب تمیز و خنک در دسترس داشته باشد.
در گرما، آب زود گرم میشود و مصرف کم میشود، پس تعویض آب و سایهدار کردن آبخوری میتواند مستقیم روی تولید اثر بگذارد. اگر دیدید مرغها کنار آبخوری صف میکشند یا مدام دنبال آب میگردند، احتمالاً آب کافی نیست یا دمای آب بالاست.
خطاهای رایج که تخمگذاری را کم میکند
یکی از خطاهای رایج، تکیه بیش از حد به ذرت است. ذرت انرژی بالایی دارد و مرغ را خوشحال میکند، اما اگر زیاد شود مرغ چاق میشود و جیره از نظر پروتئین و ریزمغذیها فقیر میشود.
خطای دوم، استفاده از ضایعات آشپزخانه شور و چرب است. غذاهای نمکی، سسدار، ادویهدار، یا سرخکردنیها برای مرغ تخمگذار مناسب نیستند و میتوانند به کبد و گوارش فشار بیاورند.
خطای سوم، بیتوجهی به کپکزدگی دان است. دان مرطوب یا مانده، خصوصاً در محیطهای گرم، میتواند کپک بزند و سموم قارچی ایجاد کند. نتیجهاش ممکن است افت ناگهانی تخم، بیحالی و در موارد شدید تلفات باشد. دان باید خشک، تازه و دور از رطوبت نگهداری شود.
خطای چهارم، شروع دیرهنگام یا زودهنگام دان تخمگذار است. اگر خیلی دیر شروع کنید، بدن مرغ از نظر کلسیم و مواد لازم عقب میافتد. اگر خیلی زود شروع کنید، ممکن است به رشد و سلامت مرغ جوان لطمه بزنید.
اگر تخمگذاری افت کرد، اول این سه چیز را بررسی کنید
اگر ناگهان تخمها کم شد، قبل از هر اقدامی این سه مورد را چک کنید: آب و تمیزی آبخوری، کیفیت و تازگی دان، و میزان تشویقیها و غلاتی که جای دان اصلی را گرفتهاند.
در بسیاری از گلههای خانگی، علت افت تخمگذاری همین تغییرات ساده است. اگر اینها اصلاح شد و بعد از یکی دو هفته تغییری ندیدید، تازه منطقی است به سراغ بررسی سن مرغها، استرس محیطی، انگلیها و مشکلات سلامتی بروید.
چه زمانی نیاز به نظر دامپزشک یا متخصص تغذیه دارید
اگر پوستهها بهطور مداوم نازک است، مرغها بیحالاند، تولید برای مدت طولانی افت کرده، یا علائم دیگری مثل اسهال، کاهش وزن یا رنگپریدگی تاج دارید، فقط با تغییر غذا مسئله حل نمیشود و بهتر است بررسی تخصصی انجام شود.
همچنین اگر قصد دارید جیره را کاملاً دستساز کنید و دان آماده را کنار بگذارید، تنظیم دقیق مواد معدنی و مکملها بدون دانش تخصصی ریسک بالایی دارد. در این حالت، نسخه تخصصی کمک میکند هم هزینهها منطقی بماند و هم سلامت گله حفظ شود.
جمعبندی نهایی
بهترین غذا برای مرغ تخمگذار، یک جیره کامل، متعادل و فرموله شده است که به طور خاص برای این منظور تهیه شده باشد. این جیره باید حاوی ۱۶-۱۸ درصد پروتئین، ۲.۵-۳.۵ درصد کلسیم و تمام ویتامینها و مواد معدنی ضروری باشد.
نکته پایانی: همواره به آب تمیز، نور کافی و یک محیط بدون استرس توجه ویژهای داشته باشید، زیرا این عوامل به اندازه تغذیه در عملکرد تخمگذاری مرغهای شما مؤثر هستند. در صورت بروز هرگونه مشکل غیرعادی، مشورت با دامپزشک توصیه میشود.
پرسش های متداول
بهترین دان برای تخمگذاری مرغ چیست؟
بهترین انتخاب معمولاً دان تخمگذار استاندارد است، چون پروتئین، انرژی، کلسیم و ریزمغذیها را برای تولید تخم متعادل کرده و ریسک کمبود را پایین میآورد.؟
برای پوسته تخم محکم، کلسیم را چطور تامین کنیم؟
پایه باید دان تخمگذار باشد و در کنار آن، منبع کلسیم جداگانه در دسترس مرغ قرار بگیرد تا بر اساس نیازش مصرف کند و پوستهها نازک نشوند.؟
ذرت زیاد چه مشکلی برای تخمگذاری ایجاد میکند؟
ذرت زیاد مرغ را چاق میکند و جیره را از نظر پروتئین و مواد معدنی فقیر میسازد، نتیجهاش معمولاً افت تولید و کاهش کیفیت پوسته است.؟
غذاهای خانگی مفید برای تخمگذاری کداماند؟
سبزیهای تازه و تمیز، مقدار محدود خوراکهای پخته ساده و بعضی منابع پروتئینی کمریسک میتوانند کمک کنند، اما نباید جای دان اصلی را بگیرند.؟
اگر تخمگذاری ناگهان کم شد، اولین اقدام چیست؟
اول آب تمیز و کافی، تازگی و کیفیت دان، و مقدار تشویقیها را بررسی کنید، چون در بسیاری از موارد علت اصلی همین موارد ساده است.؟
نتیجه گیری
بهترین غذا برای تخمگذاری مرغ یک جیره متعادل است که پایهاش دان تخمگذار استاندارد باشد و در کنار آن، کلسیم کافی، ویتامین D3، آب تمیز و مدیریت درست خوراکهای کمکی رعایت شود. اگر به جای «تقویتیهای اتفاقی»، هسته جیره را ثابت و علمی نگه دارید، هم تعداد تخمها بهتر میشود و هم کیفیت پوسته و سلامت مرغها پایدارتر میماند.
اگر با وجود اصلاح تغذیه، افت تولید ادامه پیدا کرد یا پوستهها دائماً مشکل داشتند، بهتر است مسئله را فقط غذایی نبینید و بررسی سلامت و شرایط نگهداری را هم جدی بگیرید.
به اشتراک گذاری نظرات شما
شما برای افزایش تخمگذاری مرغها از چه برنامه غذایی استفاده میکنید و بیشترین مشکلتان پوسته نازک است یا افت تعداد تخم؟ تجربهتان را بنویسید تا بر اساس شرایط گله شما، پیشنهاد دقیقتری ارائه شود.
