غدد لنفاوی مثل ایستگاههای فیلتر بدن عمل میکنند و وقتی سیستم ایمنی درگیر میشود، ممکن است این غدد بزرگتر شوند. خیلی از افراد اولین بار هنگام لمس گردن، زیر فک، زیر بغل یا کشاله ران متوجه یک برجستگی میشوند و سریع نگران میشوند که نکند مشکل جدی باشد. واقعیت این است که بزرگ شدن غدد لنفاوی در بسیاری از موارد واکنشی به یک عفونت ساده است و با برطرف شدن مشکل اصلی، به تدریج کوچک میشود.
با این حال، همه برجستگیها «غده لنفاوی» نیستند و همه غدد لنفاوی بزرگشده هم بیاهمیت نیستند. در این مقاله از بخش سلامت ماگرتا، یاد میگیرید چطور به شکل درست بررسی کنید، چه ویژگیهایی بیشتر به نفع بزرگ شدن غدد لنفاوی است، چه علائمی هشدار محسوب میشود، و چه زمانی باید برای ارزیابی دقیقتر به پزشک مراجعه کنید.
غدد لنفاوی کجا هستند و چرا بزرگ می شوند
غدد لنفاوی در نقاط مختلف بدن وجود دارند، اما چند ناحیه بیشتر از بقیه قابل لمس هستند؛ مثل گردن و زیر فک، پشت گوش، زیر بغل و کشاله ران. وقتی بدن با ویروسها، باکتریها یا التهابهای دیگر روبهرو میشود، سلولهای ایمنی در این غدد فعالتر میشوند و ممکن است اندازه غده بالا برود. این بزرگ شدن در واقع میتواند نشانه این باشد که بدن در حال پاسخ دادن به یک محرک است.
گاهی بزرگ شدن محدود به یک ناحیه است، مثلاً فقط یک طرف گردن، که بیشتر به عفونت یا التهاب همان منطقه اشاره میکند. گاهی هم غدد در چند ناحیه همزمان بزرگ میشوند که میتواند به یک درگیری عمومیتر مثل برخی عفونتهای ویروسی یا بیماریهای التهابی گستردهتر مربوط باشد.
- گردن (زیر چانه، پشت گوش، و کنارههای گردن)
- زیر بغل
- کشاله ران
- بالای استخوان ترقوه (بهویژه در ناحیه فوقانیترقوهای)
غدد لنفاوی در مناطقی مانند قفسه سینه (مدیاستن) و شکم نیز وجود دارند، اما تورم آنها فقط با روشهای تصویربرداری مانند سونوگرافی یا سیتیاسکن قابل تشخیص است.
بزرگ شدن غده لنفاوی چه شکلی احساس می شود
غده لنفاوی بزرگشده معمولاً مثل یک برجستگی کوچک زیر پوست حس میشود. در بسیاری از موارد، قابل حرکت است و با فشار ملایم کمی جابهجا میشود. ممکن است دردناک یا حساس باشد، مخصوصاً اگر علت، التهاب یا عفونت باشد. بعضی افراد آن را «دانه نخودی» یا «تیله کوچک» توصیف میکنند، اما اندازه میتواند متفاوت باشد.
ویژگیهایی مثل سفتی زیاد، بیحرکتی، چسبندگی به بافت زیرین، یا بزرگ شدن مداوم، اهمیت بیشتری پیدا میکند. همچنین اگر چند غده کنار هم حس شود که انگار به هم چسبیدهاند، لازم است موضوع دقیقتر بررسی شود.
- اندازه:
- اندازه طبیعی غدد لنفاوی در بزرگسالان معمولاً کمتر از ۱ تا ۲ سانتیمتر در قطر است.
- اگر غدهای لمس میکنید که بزرگتر از یک نخود فرنگی یا لوبیا است، ممکن است متورم شده باشد.
- حس لمس:
- نرم و متحرک: غدد متورم ناشی از عفونت معمولاً نرم هستند و با انگشت کمی جابجا میشوند.
- سفت و چسبیده (ماتد – Matted): اگر غدد سفت، سخت و به بافتهای اطراف چسبیده باشند، ممکن است نشانهی جدیتری باشند.
- درد و حساسیت:
- دردناک و حساس: تورم ناگهانی و دردناک معمولاً به دلیل عفونت یا التهاب است.
- بدون درد: تورم تدریجی و بدون درد ممکن است ناشی از اختلالات جدیتری مانند سرطان باشد.
- علائم همراه:
- علائم عفونت: مانند تب، گلودرد، سرماخوردگی، سرفه یا زخم پوست در نزدیکی غده متورم.
- علائم هشداردهنده: کاهش وزن بیدلیل، تعریق شبانه، خستگی مداوم یا تب طولانیمدت.
چه زمانی باید نگران شد و به پزشک مراجعه کرد؟
اگر هر یک از موارد زیر را تجربه کردید، حتماً به پزشک مراجعه کنید:
| نشانه هشداردهنده | توضیحات |
|---|---|
| اندازه بزرگ | قطر غده بیش از ۲ سانتیمتر باشد یا بهتدریج در حال بزرگ شدن است. |
| مدت زمان تورم | تورم بیش از ۲ تا ۴ هفته باقی بماند یا برطرف نشود. |
| سفتی و عدم حرکت | غده سفت، سخت و به بافتهای اطراف چسبیده باشد (ماتد). |
| تورم بدون دلیل مشخص | غدد بدون هیچ علامت عفونتی (مانند سرماخوردگی) متورم شوند. |
| علائم سیستمیک | همراه با کاهش وزن، تعریق شبانه، تب یا خستگی شدید باشد. |
| موقعیت خاص | تورم در ناحیه فوقانیترقوهای (Supraclavicular) همیشه جدی تلقی میشود و نیاز به بررسی فوری دارد. |
روش درست لمس و بررسی در خانه
برای بررسی خانگی، اصل مهم این است که فشار زیاد وارد نکنید. فشار شدید هم باعث درد میشود و هم میتواند شما را نسبت به اندازه واقعی گمراه کند. بهترین روش این است که با نوک انگشتان، به آرامی روی نواحی رایج حرکت کنید و به دنبال برجستگی غیرعادی بگردید.
در گردن، زیر فک و کنار عضلات گردن را آرام بررسی کنید. پشت گوش و زیر فک هم نواحی شایعاند. برای زیر بغل، دست را کمی بالا نگه دارید و با دست دیگر به آرامی زیر بغل را لمس کنید. در کشاله ران، لمس باید بسیار ملایم باشد و هرگونه درد شدید یا التهاب پوستی هم باید مدنظر قرار بگیرد، چون در این ناحیه مشکلات پوستی و عفونتها هم شایعتر است.
اگر تودهای پیدا کردید، چند نکته را یادداشت کنید: اندازه تقریبی، دردناک بودن یا نبودن، حرکت داشتن یا ثابت بودن، یکطرفه یا دوطرفه بودن، و اینکه آیا طی روزهای بعد بزرگتر میشود یا نه. ثبت این موارد به پزشک هم کمک میکند و به خود شما هم دید واضحتری میدهد.
چه اندازه ای طبیعی است و چه اندازه ای مهم تر می شود
اندازه «طبیعی» در همه نقاط بدن یکسان نیست و به سن و شرایط بدن هم وابسته است. با این حال، اگر غدهای به شکل واضح بزرگ شده و به ویژه در حال افزایش اندازه باشد، نیاز به پیگیری بیشتر دارد. در برخی منابع پزشکی، اندازههای بزرگتر از حدود ۱ تا ۲ سانتیمتر بسته به محل میتواند اهمیت بیشتری داشته باشد، بهخصوص اگر ویژگیهای هشدار هم همراه باشد.
نکته مهمتر از عدد دقیق، «روند» است. غدهای که پس از یک سرماخوردگی بزرگ شده و طی یکی دو هفته کوچکتر میشود، معمولاً کمتر نگرانکننده است. اما غدهای که بدون دلیل روشن ظاهر شده، رو به بزرگ شدن است، یا بعد از چند هفته همچنان باقی مانده، بهتر است جدیتر بررسی شود.
درد، نرمی، سفتی و حرکت، معنای هرکدام چیست
درد و حساسیت اغلب با التهاب و عفونت همراه است. در این حالت ممکن است پوست روی غده کمی گرمتر یا حساستر هم باشد و همزمان علائم عفونت مثل گلودرد، تب یا آبریزش بینی وجود داشته باشد.
غدهای که نرمتر است و حرکت میکند، بیشتر با واکنشهای خوشخیم و التهابی دیده میشود، هرچند این یک قانون قطعی نیست. غدهای که سفتتر، لاستیکی، یا کاملاً ثابت است و حرکت نمیکند، یا به نظر میرسد به بافت زیرین چسبیده، از نظر پزشکی اهمیت بیشتری دارد و نیازمند ارزیابی دقیقتر است.
اگر چند غده به شکل یک توده بزرگتر احساس شود و انگار به هم چسبیدهاند، یا اگر خروج ترشح، قرمزی شدید یا درد ضرباندار وجود دارد، میتواند به التهاب شدیدتر یا آبسه اشاره کند و بهتر است زودتر بررسی شود.
محل غده چه چیزهایی را مطرح می کند
محل بزرگ شدن غده میتواند سرنخ بدهد. غدد گردنی و زیر فک معمولاً با عفونتهای دهان، دندان، گلو، سینوسها و ویروسهای تنفسی درگیر میشوند. زیر بغل میتواند به عفونت یا التهاب دست و بازو، برخی واکنشهای پوستی یا مسائل پستانی هم مربوط باشد. کشاله ران معمولاً با عفونتها یا التهابهای پوستی و زخمها در پاها و ناحیه تناسلی ارتباط دارد.
یک نکته حساس، غدد بالای ترقوه یا اطراف آن است که در بسیاری از راهنماهای بالینی، در صورت قابل لمس بودن و پایدار بودن، نیازمند بررسی دقیقتر دانسته میشود. اگر در این ناحیه برجستگی جدید و واضح حس میکنید، بهتر است مراجعه را عقب نیندازید.
پزشک چگونه علت تورم را تشخیص میدهد؟
پزشک با استفاده از روشهای زیر علت اصلی تورم را پیدا میکند:
- معاینه فیزیکی: لمس غدد و بررسی اندازه، حساسیت و بافت آنها.
- سابقه پزشکی: پرسیدن در مورد علائم اخیر، بیماریها و تماس با بیماران عفونی.
- آزمایش خون: برای بررسی علائم عفونت یا مشکلات سیستم ایمنی.
- روشهای تصویربرداری: مانند سونوگرافی یا سیتیاسکن برای بررسی غدد عمقی.
- بیوپسی: اگر مظنون سرطان وجود داشته باشد، نمونهبرداری از بافت غده انجام میشود.
علت های شایع و علت های کمتر شایع
شایعترین علت بزرگ شدن غدد لنفاوی، عفونتهای ویروسی و باکتریایی است. سرماخوردگی، گلودرد، عفونتهای دندانی، التهاب گوش یا سینوسها، و حتی زخمهای پوستی میتوانند باعث بزرگ شدن غدد نزدیک همان ناحیه شوند. معمولاً همراه با این موارد، علائم دیگری هم وجود دارد و با بهبود بیماری، غدهها هم به مرور کوچک میشوند.
علتهای دیگر میتوانند بیماریهای التهابی و خودایمنی باشند که در آنها سیستم ایمنی فعالتر از حالت معمول میشود. در برخی شرایط، واکنش به داروها هم میتواند باعث بزرگ شدن غدد شود.
علتهای جدیتر هم وجود دارند، اما بسیار کمتر از عفونتهای سادهاند. برخی سرطانها یا بیماریهای خونی میتوانند با بزرگ شدن غدد لنفاوی همراه شوند، بهخصوص وقتی بزرگ شدن بدون درد است، پایدار میماند، یا با علائم عمومی مثل کاهش وزن غیرقابل توضیح، تعریق شبانه شدید یا تب طولانی همراه است.
علائم هشدار که نیاز به بررسی سریع تر دارد
چند علامت وجود دارد که اگر همراه بزرگ شدن غدد دیده شود، بهتر است مراجعه به پزشک سریعتر انجام شود. بزرگ شدن بدون علت واضح مثل عفونت اخیر، بزرگتر شدن پیشرونده، سفت و ثابت بودن غده، باقی ماندن بیش از چند هفته بدون کاهش، یا قرار گرفتن غده در ناحیههای حساس مثل بالای ترقوه از موارد مهم است.
علائم عمومی هم اهمیت دارند؛ تب طولانی یا مکرر، تعریق شبانه شدید، کاهش وزن بدون دلیل، خستگی مداوم و غیرمعمول، یا وجود بزرگ شدن طحال میتواند نشان دهد که مسئله فراتر از یک التهاب ساده است و باید دقیقتر بررسی شود.
اگر تنگی نفس، مشکل در بلع، یا گرفتگی صدای پایدار همراه توده گردنی وجود دارد، یا اگر درد شدید همراه با قرمزی و گرمی پوست و تب بالا دارید، احتمال التهاب شدید یا آبسه مطرح است و بهتر است ارزیابی فوریتر انجام شود.
تفاوت بزرگ شدن غدد در کودکان و بزرگسالان
در کودکان، بزرگ شدن غدد گردن در پی عفونتهای ویروسی بسیار شایع است و حتی ممکن است غدهها برای مدتی پس از بهبود هم کمی قابل لمس بمانند. اما همان اصول هشدار در کودکان هم مطرح است؛ رشد پیشرونده، ماندگاری طولانی، سفتی و بیحرکتی، یا علائم عمومی غیرعادی باید جدی گرفته شود.
در بزرگسالان، به ویژه سنین بالاتر، تودههای جدید گردنی که بدون نشانههای عفونت ظاهر میشوند و پایدار میمانند، معمولاً نیاز به بررسی دقیقتری دارند. این به معنی تشخیص بد نیست، بلکه به معنی این است که احتمالهای بیشتری باید در نظر گرفته شود.
پزشک چگونه تشخیص می دهد که غدد لنفاوی بزرگ شده اند
پزشک ابتدا شرح حال میگیرد؛ زمان شروع، روند بزرگ شدن، وجود درد، علائم همراه مثل تب یا گلودرد، سابقه بیماریها، داروها، و تماسهای پرخطر احتمالی. سپس معاینه انجام میشود تا اندازه، قوام، حرکتپذیری، تعداد غدد و ناحیههای درگیر مشخص شود. بررسی پوست، دهان و دندان، گوش و گلو و حتی شکم برای ارزیابی طحال هم ممکن است انجام شود.
بعد از معاینه، بسته به سناریو، ممکن است آزمایش خون برای بررسی التهاب یا عفونت و برخی شاخصهای عمومی درخواست شود. اگر غده در سونوگرافی یا معاینه ویژگیهای خاصی داشته باشد، تصویربرداری مثل سونوگرافی ناحیه میتواند کمک کند. در مواردی که غده پایدار است یا ویژگیهای هشدار دارد، نمونهبرداری با سوزن نازک یا روشهای دیگر ممکن است برای بررسی دقیقتر توصیه شود.
در خانه چه کارهایی مفید است و چه کارهایی مضر
اگر همزمان علائم یک عفونت ساده مثل گلودرد یا سرماخوردگی دارید، استراحت، مصرف مایعات کافی و مراقبتهای عمومی میتواند کمککننده باشد و معمولاً با بهبود عفونت، غدهها هم کوچکتر میشوند. کمپرس گرم ملایم گاهی میتواند درد و حساسیت را کمتر کند، اما نباید باعث تحریک شدید پوست شود.
کارهای مضر معمولاً از وسواس لمس کردن شروع میشود. لمس مکرر و فشار دادن غدهها میتواند التهاب موضعی ایجاد کند و باعث شود بزرگ بودن آن بیشتر به چشم بیاید. همچنین مصرف خودسرانه آنتیبیوتیک یا داروهای قوی بدون تشخیص درست، میتواند علائم را مخدوش کند و روند بررسی پزشکی را سختتر کند.
اگر علائم هشدار وجود دارد، بهترین کار «مراقبت خانگی طولانی» نیست، بلکه مراجعه و ارزیابی دقیق است.
نکات پایانی
- بیشتر موارد تورم غدد لنفاوی خوشخیم هستند و به دلیل عفونتهای جزئی مانند سرماخوردگی ایجاد میشوند و معمولاً طی چند هفته برطرف میشوند.
- از لمس مکرر و فشار آوردن به غدد متورم خودداری کنید، زیرا ممکن است باعث تحریک بیشتر آنها شود.
- اگر نگران هستید، بهجای نگرانی، به پزشک مراجعه کنید تا علت اصلی مشخص شود.
توجه: این اطلاعات جایگزین تشخیص پزشک نیست. اگر در مورد تورم غدد لنفاوی خود نگران هستید، حتماً با یک پزشک مشورت کنید.
پرسش های متداول
از کجا بفهمم برآمدگی گردن یا زیر بغلم غده لنفاوی است؟
غدد لنفاوی معمولاً به صورت برجستگی زیرپوستی لمس میشوند و در نواحی مشخصی مثل گردن، زیر فک، زیر بغل و کشاله ران شایعترند. تشخیص قطعی با معاینه پزشک و در صورت نیاز تصویربرداری انجام میشود.؟
بزرگ شدن غدد لنفاوی بعد از سرماخوردگی چقدر طول می کشد تا برطرف شود؟
در بسیاری از موارد با بهتر شدن عفونت، غدهها طی روزها تا یکی دو هفته کوچکتر میشوند، اما گاهی ممکن است کمی بیشتر هم قابل لمس بمانند. اگر روند کاهش ندارند یا رو به بزرگ شدناند، بهتر است بررسی شوید.؟
چه زمانی بزرگ شدن غدد لنفاوی خطرناک تر محسوب می شود؟
وقتی بدون علت واضح ظاهر شود، رو به بزرگ شدن باشد، سفت و ثابت باشد، چند هفته باقی بماند، در ناحیه بالای ترقوه باشد، یا با تب طولانی، تعریق شبانه شدید و کاهش وزن غیرقابل توضیح همراه شود.؟
آیا دردناک بودن غده نشانه خوبی است؟
درد و حساسیت بیشتر با التهاب و عفونت دیده میشود، اما به تنهایی معیار قطعی نیست. مهمتر، مجموعه علائم و روند تغییر اندازه غده است.؟
برای تشخیص دقیق، معمولاً چه آزمایش هایی انجام می شود؟
معمولاً معاینه بالینی، آزمایش خون بر اساس علائم، و در صورت نیاز سونوگرافی ناحیه انجام میشود. اگر غده پایدار یا مشکوک باشد، ممکن است نمونهبرداری هم توصیه شود.؟
نتیجه گیری
بزرگ شدن غدد لنفاوی در بسیاری از افراد یک واکنش طبیعی به عفونتها و التهابهای شایع است و با برطرف شدن علت، به مرور کاهش پیدا میکند. راه درست این است که به جای فشار دادن و دستکاری زیاد، محل و ویژگیهای غده را آرام بررسی کنید و روند آن را در چند روز تا چند هفته زیر نظر بگیرید.
اگر غده بدون علت واضح ظاهر شده، رو به بزرگ شدن است، سفت و ثابت است، در ناحیههای حساس مثل بالای ترقوه قرار دارد، یا با علائم عمومی مثل تب طولانی، تعریق شبانه شدید یا کاهش وزن همراه است، بهتر است مراجعه به پزشک را عقب نیندازید. ارزیابی بهموقع هم خیال شما را راحتتر میکند و هم اگر نیاز به درمان باشد، مسیر را کوتاهتر و دقیقتر میسازد.
به اشتراک گذاری نظرات شما
شما اولین بار بزرگ شدن غدد لنفاوی را در کدام ناحیه متوجه شدید و چه چیزی باعث شد برای بررسی اقدام کنید؟ تجربهتان را بنویسید تا بر اساس شرایط واقعی شما راهنمایی دقیقتر ارائه شود.
