دیدن اینکه از جای بخیه «آب میآید» برای خیلیها نگرانکننده است، چون ذهن سریع سراغ عفونت یا باز شدن زخم میرود. خبر خوب این است که در بسیاری از موارد، مقدار کمی ترشح شفاف یا زرد کمرنگ بخشی از روند طبیعی ترمیم است و بدن با همان مایع دارد محیط زخم را مرطوب نگه میدارد و مواد لازم برای بازسازی را به ناحیه میرساند.
با این حال، همیشه هم داستان ساده نیست. گاهی ترشح زیاد میشود، رنگ و بو تغییر میکند، درد و قرمزی افزایش مییابد یا زخم دیرتر از حد انتظار بهتر میشود. در این مقاله از بخش سلامت ماگرتا، توضیح میدهم چرا از جای بخیه آب میآید، چه ترشحی طبیعیتر است، چه نشانههایی هشدار محسوب میشود، چه مراقبتهایی در خانه منطقی است و چه زمانی باید سریعتر به پزشک یا مرکز درمانی مراجعه کنید.
منظور از «آب آمدن از بخیه» دقیقاً چیست
چیزی که مردم به آن «آب» میگویند معمولاً یکی از این حالتهاست: ترشح شفاف و رقیق، ترشح زرد روشن، ترشح صورتیِ رقیق (آب مخلوط با کمی خون)، یا ترشح غلیظتر و کدر که میتواند نشانه مشکل باشد. از نظر بدن، زخم در روزهای اول وارد مرحله التهاب میشود و بعد مرحله بازسازی. در این مسیر، مویرگها و بافتها مایع ترشح میکنند و مقدار کمی رطوبت روی پانسمان یا کنار بخیه میتواند طبیعی باشد، بهخصوص در چند روز اول.
نکته مهم این است که ترشح را باید همراه با «مقدار»، «بو»، «رنگ»، «درد»، «گرمی پوست»، «تورم»، و «حال عمومی بدن» ارزیابی کرد. یک لکه کوچک روی پانسمان با یک نشت مداوم که لباس را خیس میکند یک معنا ندارد.
دلایل اصلی آب آمدن از جای بخیه
آب از محل بخیه که به آن ترشح زخم (Wound Exudate) هم میگویند، میتواند به دلایل زیر باشد:
| دلیل | توضیحات |
|---|---|
| التهاب طبیعی و ترمیم زخم | در روزهای اول پس از جراحی، بدن برای ترمیم بافت، مایع پلاسمایی و گلبولهای سفید را به محل زخم میفرستد. این مایع (سروم) معمولاً شفاف یا کمی زردرنگ و غلیظ است و بخشی از فرآیند بهبودی محسوب میشود. |
| تجمع مایع (سِروما یا هماتوم) | گاهی زیر پوست مایع (سِروما) یا خون (هماتوم) جمع میشود که بدن آن را به تدریج از طریق لبههای بخیه خارج میکند. این حالت در جراحیهای بزرگتر شایعتر است. |
| عفونت زخم | اگر ترشحات چرکی، سبز، زرد تیره یا بدبو باشند و با علائمی مانند قرمزی، تورم، درد و تب همراه باشند، احتمالاً زخم عفونت کرده است. |
| ایجاد فیشول یا باز شدن بخیه | گاهی یک کانال کوچک (فیشول) بین عمق زخم و سطح پوست ایجاد میشود که از آن مایع خارج میشود. همچنین اگر بخیهها به طور کامل زخم را نگه نداشته باشند (دِهیسنس)، ممکن است زخم باز شده و ترشح داشته باشد. |
| واکنش به بخیه | بدن برخی افراد به ماده بخیه (مخصوصاً بخیههای غیرجذبی) حساسیت نشان میدهد که باعث التهاب و ترشح میشود. |
ترشح طبیعی در روند ترمیم زخم بخیهشده
در بسیاری از زخمها، مخصوصاً در ۲ تا ۵ روز اول، ممکن است ترشحی شفاف یا زرد کمرنگ دیده شود. این ترشح میتواند باعث شود پانسمان کمی نمناک شود یا لکه زرد خیلی کم روی گاز دیده شود. گاهی هم ترشح کمی صورتی است، یعنی مقدار کمی خون با مایع شفاف مخلوط شده و رنگش صورتی یا هلویی میشود. این حالت اغلب زمانی دیده میشود که زخم تازه است، بخیهها کمی کشش دارند، یا فعالیت و حرکت ناحیه بیشتر بوده است.
این ترشحها معمولاً با گذشت زمان کمتر میشوند و همزمان درد و حساسیت زخم هم روند کاهشی پیدا میکند. اگر روند کلی «بهتر شدن» را حس میکنید، یعنی هر روز قرمزی کمتر میشود، درد کمتر میشود و ترشح رو به کاهش است، احتمال طبیعی بودن بالاتر است. اما اگر روند برعکس است و علائم رو به افزایش میرود، باید جدیتر نگاه کرد.
چرا بعضی زخمها بیشتر ترشح میکنند
همه زخمها یکسان نیستند. زخمهای بزرگتر، زخمهایی که زیر پوست فضای خالی بیشتری ایجاد کردهاند، یا جراحیهایی که بافت زیادی جابهجا شده، ممکن است مایع بیشتری تولید کنند. همچنین ناحیههای پرتحرک مثل زانو، آرنج، دست، کشاله ران یا شکم، به دلیل کشش مکانیکی روی بخیهها، میتوانند بیشتر دچار نشت شوند، چون هر حرکت ریز میتواند روی بافت در حال ترمیم فشار بیاورد.
تورم هم نقش دارد. وقتی بافت اطراف زخم متورم است، مایع بینبافتی بیشتر میشود و این مایع میتواند راهی برای خروج پیدا کند. به همین دلیل در برخی افراد، بالا نگه داشتن عضو (اگر زخم در دست یا پا باشد) یا کم کردن فعالیت سنگین در روزهای اول، به کاهش ترشح کمک میکند.
سروم و تجمع مایع زیر پوست
یکی از علتهای شایع آبآمدن از جای بخیه، تجمع مایع زیر پوست است که گاهی به شکل یک برجستگی نرم حس میشود. بدن بعد از جراحی یا بریدگی، برای پر کردن فضای ایجادشده، مایع تولید میکند. اگر این مایع در زیر پوست جمع شود، ممکن است گاهی از یک نقطه به بیرون نشت کند یا پانسمان را خیس کند.
در بسیاری از موارد، این وضعیت با مراقبت مناسب و زمان بهتر میشود، اما اگر حجم تجمع زیاد باشد یا ترشح متوقف نشود، پزشک ممکن است تصمیم بگیرد وضعیت را بررسی کند، چون گاهی تخلیه کنترلشده یا تغییر نوع پانسمان لازم میشود. نکته مهم این است که فشار دادن یا تخلیه خانگی میتواند خطر عفونت را بالا ببرد.
تحریک بخیه، حساسیت پوستی و ترشح واکنشی
گاهی خودِ بخیه یا چسب و پانسمان باعث تحریک پوست میشود. اگر پوست به چسب حساس باشد، ممکن است دور زخم قرمز و خارشدار شود و کمی ترشح شفاف ایجاد کند. این نوع ترشح معمولاً بوی بد ندارد و بیشتر همراه خارش و التهاب سطحی پوست اطراف است. در مورد بخیه هم ممکن است بدن به نخ بخیه واکنش دهد و کنار یکی از گرهها یک برجستگی کوچک یا ترشح خفیف ایجاد شود.
در این حالت، معمولاً مشکل با اصلاح پانسمان، استفاده از مواد مناسبتر یا در صورت نیاز با نظر پزشک، تغییر در مراقبت موضعی بهتر میشود. چیزی که نباید انجام شود کندن پوستهها، خاراندن شدید یا دستکاری مکرر است، چون همان کارها پوست را آسیبپذیرتر میکند.
چه زمانی باید نگران شد؟ (علائم عفونت)
آمدن آب از بخیه همیشه طبیعی نیست. اگر هر یک از علائم زیر را دارید، فوراً به پزشک یا اورژانس مراجعه کنید:
- تغییر رنگ و بو ترشحات: ترشحات چرکی (سبز، زرد تیره)، بدبو یا خونیآلود (بعد از ۲۴-۴۸ ساعت اول).
- قرمزی و گرمای اطراف زخم: قرمزی که در حال گسترش است.
- تورم و درد فزاینده: دردی که با گذشت زمان بدتر میشود یا با مسکن تسکین نمییابد.
- تب و لرز: تب بالای ۳۸ درجه سانتیگراد.
- تاخیر در بهبودی: زخم پس از چند روز بهبود نشده یا وضعیت آن بدتر میشود.
- باز شدن زخم: مشاهده شدن عمق زخم یا باز شدن لبههای آن.
چه کاری باید انجام دهید؟
نگه داشتن زخم خشک و تمیز:
طبق دستور پزشک، زخم را با محلول سالین (سرم نمکی) تمیز کنید و با یک گاز استریل خشک کنید.
از قرار دادن مستقیم آب دوش روی بخیه خودداری کنید (مگر اینکه پزشک اجازه داده باشد).
تغییر پانسمان به موقع:
پانسمان خیس یا کثیف را فوراً تعویض کنید. یک پانسمان خیس محیط مناسبی برای رشد باکتریهاست.
از دستکاری زخم خودداری کنید:
به هیچ وجه جای بخیه را نچلانید، نخراشید و سعی نکنید خودتان مایع داخل آن را خارج کنید.
مراجعه به پزشک:
اگر علائم عفونت را دارید یا نگران وضعیت زخم خود هستید، به هیچ وجه خوددرمانی نکنید و سریعاً به پزشک مراجعه کنید. پزشک ممکن است نمونهبرداری کند، آنتیبیوتیک تجویز کند یا زخم را مجدداً معاینه نماید.
عفونت زخم و ترشح چرکی
مهمترین نگرانی وقتی از بخیه آب میآید، عفونت است. ترشح عفونی معمولاً کدرتر و غلیظتر میشود و ممکن است رنگ زرد پررنگ، سبز یا خاکستری داشته باشد. بوی بد یا تغییر ناگهانی بو، یکی از علامتهای مهم است. علاوه بر ترشح، معمولاً علائم دیگری هم دیده میشود: افزایش درد، گرم شدن پوست اطراف، قرمزی که گستردهتر میشود، تورم بیشتر، حساسیت شدید به لمس، یا احساس ناخوشی و تب.
گاهی عفونت فقط موضعی است و با درمان مناسب کنترل میشود، اما اگر عفونت به بافتهای عمیقتر برسد یا همراه تب و ضعف عمومی باشد، وضعیت جدیتر میشود. نکته کلیدی این است که عفونت را نباید با حدس درمان کرد. آنتیبیوتیک نامناسب یا دیر شروع کردن درمان، میتواند روند ترمیم را طولانی کند و خطر عوارض را بالا ببرد.
باز شدن بخیه یا فاصله افتادن لبههای زخم
علت دیگر ترشح زیاد، این است که لبههای زخم به خوبی روی هم نماندهاند. گاهی بخیهها به دلیل کشش زیاد، ضربه، فعالیت سنگین، یا برداشتن زودهنگام بخیهها، باعث میشوند زخم کمی باز شود. در این شرایط، بدن برای حفاظت از بافت، مایع بیشتری تولید میکند و ترشح میتواند بیشتر شود. اگر زخم بازتر شود، احتمال ورود میکروب هم بالا میرود.
اگر احساس میکنید لبههای زخم از هم فاصله گرفته، یا با نگاه کردن میبینید زخم «دهان باز کرده»، یا ترشح ناگهانی زیاد شده، بهتر است زودتر ارزیابی پزشکی انجام شود، چون ممکن است نیاز به تقویت پانسمان، چسبهای پوستی، یا در مواردی ترمیم مجدد باشد.
خونابه و ترشح صورتی چه زمانی طبیعی است و چه زمانی نه
ترشح صورتی یا آبی که کمی با خون مخلوط شده، در روزهای اول میتواند طبیعی باشد، مخصوصاً اگر زخم تحریک شود یا پانسمان تعویض شود. اما اگر این ترشح رو به افزایش برود، یا همراه با خونریزی روشن و ادامهدار باشد، یا لختههای متعدد ببینید، باید جدیتر بررسی شود. همچنین اگر شخص داروهای رقیقکننده خون مصرف میکند، حتی خونابه خفیف میتواند طولانیتر شود و بهتر است با پزشک در میان گذاشته شود.
قاعده کلی این است که ترشح طبیعی معمولاً مسیر کاهشی دارد. اگر هر روز میزان لکه روی پانسمان کمتر میشود، معمولاً جای نگرانی کمتر است. اما اگر هر روز بیشتر میشود یا ناگهان جهش پیدا میکند، نیاز به بررسی دارد.
مراقبتهای منطقی در خانه وقتی از بخیه مایع میآید
اولین اصل، تمیز و خشک نگه داشتن محیط زخم طبق دستور پزشک است. اگر پانسمان خیس شد، معمولاً بهتر است تعویض شود، چون رطوبت زیاد میتواند پوست اطراف را نرم و آسیبپذیر کند. تعویض پانسمان باید با دستهای تمیز انجام شود و تماس مستقیم دست با بخیهها تا حد امکان کم باشد.
اصل بعدی این است که زخم را فشار ندهید و سعی نکنید مایع را بیرون بکشید. فشار دادن میتواند بافت را آسیب بزند و راه ورود میکروب را باز کند. اگر زخم روی اندام است، تا حد ممکن آن را در ساعات اولیه بیشتر بالا نگه دارید و از فعالیتهایی که کشش ایجاد میکند کم کنید. اگر پزشک اجازه داده، دوش گرفتن ممکن است مجاز باشد، اما معمولاً خیساندن طولانی در وان یا استخر تا زمان بسته شدن مناسب زخم توصیه نمیشود.
اگر ترشح کم و شفاف است و علامت هشدار ندارید، معمولاً همین مراقبتهای پایه کافی است. اما اگر ترشح زیاد است یا بوی بد دارد یا درد رو به افزایش است، مراقبت خانگی جایگزین ارزیابی پزشکی نیست.
چه زمانی باید سریعتر مراجعه کنید
اگر ترشح غلیظ، کدر، زرد پررنگ یا سبز شد، یا بوی بد پیدا کرد، مراجعه زودتر منطقی است. اگر قرمزی اطراف زخم گستردهتر میشود، یا ناحیه داغ و متورمتر میشود، یا درد نسبت به روز قبل بیشتر میشود، بهتر است معطل نکنید. تب، لرز، ضعف عمومی یا تهوع هم علامتهایی است که نشان میدهد بدن ممکن است با عفونت درگیر شده باشد و بررسی فوریتر لازم است.
همچنین اگر ترشح آنقدر زیاد است که پانسمان را مکرر خیس میکند، یا زخم باز شده، یا خونریزی روشن و مداوم دارید، یا لخته باعث میشود زخم و پانسمان به سرعت پر شود، باید همان روز ارزیابی شوید. اگر زخم در ناحیهای است که حرکت زیاد دارد و با هر حرکت ترشح بیشتر میشود، بهتر است درباره محدودیت فعالیت و نوع پانسمان از پزشک راهنمایی بگیرید.
پزشک معمولاً چه کارهایی انجام میدهد
پزشک ابتدا درباره زمان جراحی یا بخیه، نوع زخم، مقدار و رنگ ترشح، درد، تب و داروها سؤال میپرسد و سپس زخم را از نظر قرمزی، تورم، گرمی، باز شدن لبهها و نوع ترشح بررسی میکند. گاهی نیاز است پانسمان به شکل خاصی تغییر کند تا هم رطوبت کنترل شود و هم زخم در محیط مناسب ترمیم شود.
اگر عفونت مطرح باشد، ممکن است تصمیم به درمان دارویی گرفته شود و در بعضی موارد نمونهگیری از ترشح برای انتخاب درمان دقیقتر انجام شود. اگر تجمع مایع زیاد باشد، پزشک ممکن است تصمیم به تخلیه کنترلشده بگیرد یا به شما آموزش مراقبت خاص بدهد. اگر بخیهها تحت کششاند یا زخم باز شده، ممکن است نیاز به تقویت ترمیم یا مراقبت تخصصیتر مطرح شود.
نقش تغذیه، سیگار و بیماریهای زمینهای در ترشح و دیرجوش خوردن
ترمیم زخم فقط به پانسمان وابسته نیست. کمبود پروتئین، کمآبی، کمخونی یا کمبود برخی ریزمغذیها میتواند ترمیم را کند کند. سیگار هم با کاهش خونرسانی به پوست، روند ترمیم را ضعیف میکند و احتمال عفونت و باز شدن زخم را بالاتر میبرد. بیماریهایی مثل دیابت نیز اگر کنترل نباشند، میتوانند خطر عفونت را افزایش دهند و باعث شوند ترشح مدت بیشتری طول بکشد.
اگر زخم شما دیر خوب میشود یا ترشحش طولانی شده، بررسی این عوامل زمینهای اهمیت دارد، چون گاهی با اصلاح همین موارد، روند ترمیم به شکل محسوسی بهتر میشود.
در یک نگاه
اگر از جای بخیه مقدار کمی ترشح شفاف یا زرد روشن خارج میشود، این وضعیت معمولاً طبیعی است و با مراقبت و نظارت در خانه شامل خشک و تمیز نگه داشتن زخم، تعویض بهموقع پانسمان و عدم دستکاری قابل مدیریت است. اما اگر ترشحات زیاد، چرکی، بدبو باشند یا با علائمی مانند تب، درد شدید و بدترشونده همراه شوند، این وضعیت نگرانکننده است و نیاز به مراجعه فوری به پزشک دارد.
در این حالت، اقدامات پزشکی میتواند شامل معاینه زخم، تجویز آنتیبیوتیک در صورت لزوم، نمونهبرداری از ترشحات و شستوشوی تخصصی زخم باشد.
نکته کلیدی: مقدار کم ترشح شفاف یا زردرنگ روشن در چند روز اول طبیعی است، اما افزایش حجم، تغییر رنگ به سبز یا زرد تیره، بدبو شدن و همراهی با تب و درد شدید، علائم خطر هستند که نیاز به رسیدگی فوری پزشکی دارند.
پرسشهای متداول
آب شفاف یا زرد کمرنگ از بخیه طبیعی است؟
در بسیاری از زخمها مقدار کمی ترشح شفاف یا زرد روشن در روزهای اول ترمیم طبیعی است و معمولاً به مرور کمتر میشود.
ترشح زرد غلیظ یا سبز از بخیه یعنی عفونت است؟
ترشح غلیظ، کدر، بدبو یا زرد پررنگ و سبز میتواند نشانه عفونت باشد و بهتر است سریعتر توسط پزشک بررسی شود.
اگر پانسمان از ترشح خیس شد چه کار کنم؟
معمولاً بهتر است پانسمان خیس تعویض شود تا پوست اطراف نرم و آسیبپذیر نشود، اما اگر ترشح زیاد و تکرارشونده است باید ارزیابی پزشکی انجام شود.
آیا میتوانم ترشح را فشار بدهم تا خارج شود؟
فشار دادن زخم توصیه نمیشود چون میتواند بافت را آسیب بزند و خطر عفونت را بالا ببرد.
چه زمانی برای ترشح از بخیه باید فوری مراجعه کنم؟
اگر تب، لرز، افزایش درد و قرمزی، بوی بد، ترشح چرکی، باز شدن زخم یا خونریزی مداوم دارید، مراجعه فوری لازم است.
نتیجهگیری
آب آمدن از جای بخیه همیشه به معنای عفونت نیست. مقدار کمی ترشح شفاف، زرد کمرنگ یا صورتیِ رقیق میتواند بخشی از روند طبیعی ترمیم باشد، بهخصوص در روزهای اول یا در زخمهای بزرگتر و نواحی پرتحرک. اما وقتی ترشح زیاد میشود، کدر و بدبو میشود، رنگ به سمت زرد پررنگ یا سبز میرود، یا همراه با تب، درد رو به افزایش، گرمی و قرمزی گسترده است، احتمال عفونت یا مشکل ترمیمی بالاتر میرود و بررسی پزشکی ضروری میشود.
بهترین رویکرد این است که هم مراقبتهای پایه را درست انجام دهید، مثل تمیز نگه داشتن زخم و تعویض پانسمانِ خیس، و هم علائم هشدار را جدی بگیرید. تصمیم بهموقع برای مراجعه، معمولاً از طولانی شدن درمان و عوارض بعدی جلوگیری میکند.
به اشتراک گذاری نظرات شما
اگر تجربهای از ترشح جای بخیه داشتهاید، بنویسید ترشح چه رنگی بود، چند روز طول کشید و چه چیزی بیشترین کمک را به بهتر شدن روند ترمیم کرد.
