روش نگهداری جوجه کبک در خانه: نکاتی که فقط پرورش دهندگان حرفهای میدانند
مراقبتهایی که تلفات را به صفر میرساند ؛ راز سلامت و رشد یکنواخت در فضای محدود
جوجه کبک موجود ظریف و حساستری نسبت به جوجهمرغ است و اگرچه نگهداری آن در خانه برای خیلیها جذاب است، اما بدون آشنایی با اصول، تلفات اولیه میتواند بالا باشد. جوجه در روزها و هفتههای اول زندگی بیشترین وابستگی را به مراقبت انسان دارد؛ دما، تغذیه، بهداشت و فضای نگهداری اگر درست تنظیم نشوند، نتیجهاش ضعف، بیماری و از دست رفتن جوجهها است.
اگر قصد دارید چند جوجه کبک را در خانه بزرگ کنید، لازم است قبل از آوردن آنها، محل نگهداری (برودر)، منبع گرما، ظرف آب و دان و برنامه تغذیه را دقیق آماده کنید. در این مقاله از بخش سبک زندگی ماگرتا، روش نگهداری جوجه کبک در خانه را مرحلهبهمرحله توضیح میدهیم؛ از اولین روز ورود جوجهها تا زمانی که بتوانند بدون گرمای اضافی و با امنیت بیشتر زندگی کنند.
آشنایی با نیازهای کلی جوجه کبک
جوجه کبک مانند سایر جوجههای پرندگان شکاری و شکارگاهی، در روزهای اول زندگی قادر به تنظیم کامل دمای بدن خود نیست و به منبع گرمای خارجی وابسته است. از طرفی رشد آن سریع است، بنابراین به دان مقویتر و پروتئین بالاتری نسبت به جوجهمرغ گوشتی یا تخمگذار نیاز دارد. در عین حال، به استرس و شلوغی، کمبود فضا و هوای آلوده بسیار حساس است و این عوامل خیلی زود خود را به شکل تلفات یا رشد ضعیف نشان میدهند.
در هفتههای اول، سه چیز برای جوجه کبک حیاتی است: گرمای مناسب و ثابت، دسترسی دائمی به آب تمیز و دان مخصوص جوجههای طیور وحشی یا بوقلمون و بستر خشک و تمیز. اگر این سه پایه درست مدیریت شوند، بسیاری از مشکلات دیگر یا رخ نمیدهند یا بسیار خفیف میشوند. برعکس، یک اشتباه ساده مثل سرد شدن ناگهانی محیط در شب یا خیس بودن بستر میتواند صبح شما را با چند جوجه تلف شده مواجه کند.
آماده سازی محل نگهداری جوجه کبک در خانه
قبل از اینکه جوجهها به خانه برسند، باید محل نگهداری یا همان «برودر» را آماده کرده باشید. برودر میتواند یک جعبه چوبی، پلاستیکی عمیق، قفس مخصوص یا حتی یک کارتن بزرگ محکم باشد، به شرطی که سه ویژگی مهم را داشته باشد: دیواره کافی برای جلوگیری از خروج جوجهها، امکان نصب منبع گرما و تهویه ملایم بدون ایجاد باد مستقیم.
کف برودر را میتوانید با تراشه چوب بدون بو (نه سرو و چوبهای معطر)، پوشال تمیز یا ترکیبی از مقوا و کمی پوشال بپوشانید تا هم گرم باشد و هم مدفوع جذب شود. بهتر است در روزهای اول، کاغذ یا مقوای نسبتاً صاف زیر بستر باشد تا جوجهها بتوانند دان را روی آن به راحتی ببینند و پاهایشان در بستر خیلی نرم فرو نرود. پاکسازی روزانه یا حداقل چند بار در هفته بستر، نقش مهمی در کاهش بیماری و بوی بد دارد.
اندازه برودر باید طوری باشد که جوجهها در یک طرف آن بتوانند زیر منبع گرما جمع شوند و در طرف دیگر فضای خنکتر برای دور شدن از گرما داشته باشند. برای چند جوجه کم، یک جعبه با ابعاد حدوداً نیم متر در نیم متر برای شروع کفایت میکند، اما با رشد جوجهها باید فضای آنها را بیشتر کنید تا از ازدحام و استرس جلوگیری شود.
آمادهسازی محیط زندگی
جوجههای کبک در هفتههای اول زندگی خود به محیطی گرم، امن و تمیز نیاز دارند. این محیط را برودر (Brooder) مینامند.
دمای مناسب: دمای محیط زندگی جوجهها باید بالا باشد. در روز اول تا سوم، دما باید حدود ۳۵ درجه سانتیگراد (۹۵ فارنهایت) باشد. هر هفته میتوانید ۲ تا ۳ درجه سانتیگراد از دما کم کنید تا زمانی که جوجهها به دمای محیط عادی (حدود ۲۵ درجه سانتیگراد) عادت کنند.
نکته مهم: دماسنج را در ارتفاع سطح جوجهها نصب کنید، نه نزدیک سقف، زیرا دمای کف پایینتر است.
رطوبت: رطوبت نسبی محیط در هفته اول باید حدود ۶۰٪ باشد تا از دهیدراته شدن جوجهها جلوگیری شود.
منبع گرما: برای تأمین گرما میتوانید از لامپ مادری (Heat Lamp) یا صفحه گرمایشی (Heat Plate) استفاده کنید. صفحه گرمایشی امنتر است، اما لامپ گرمایی رایجتر است. حتماً یک بخش سردتر در محیط ایجاد کنید تا جوجهها بتوانند در صورت گرم شدن بیش از حد، به آنجا منتقل شوند.
بستر و کف: کف برودر باید خشک و نرم باشد (مانند خاک اره یا کاغذ خرد شده). از استفاده از روزنامه خودداری کنید، زیرا لغزنده است. کف هرگز نباید سرد و مرطوب باشد.
تهویه: تهویه مناسب برای جلوگیری از تجمع گازهای سمی مانند آمونیاک ضروری است، اما از ایجاد جریان هوای مستقیم و سرد روی جوجهها خودداری کنید.
تغذیه مناسب
تغذیه صحیح کلید رشد سالم جوجههای کبک است.
دان استارتر (Starter Feed): جوجههای کبک به جیرهای با پروتئین بالا نیاز دارند. بهترین گزینه دان استارتر با ۲۸٪ پروتئین است. اگر این میزان در دسترس نیست، میتوانید از دان با ۲۵٪ پروتئین استفاده کنید، اما دوره رشد کمی طولانیتر خواهد شد.
آب شرب: همیشه آب تازه و تمیز در دسترس باشد. دمای آب باید با محیط هماهنگ و بالای ۲۰ درجه سانتیگراد باشد تا باعث کاهش دمای بدن جوجهها نشود.
غذاهای جایگزین (در شرایط اضطراری): اگر به دان آماده دسترسی ندارید، میتوانید به طور موقت از ترکیبی از پودر ذرت و تخممرغ آبپز شده و ریز شده استفاده کنید. ترکیب پیشنهادی دیگر برای جوجههای ۱ تا ۱۴ روزه در خانه:
پودر سویا یا پودر تخممرغ آبپز خشکشده: ۳۵٪، سبوس گندم نرم: ۱۵٪، پودر صدف یا پوست تخم مرغ آسیابشده: ۵٪
نوردهی: برای اینکه جوجهها به غذا خوردن تشویق شوند، در دو هفته اول نوردهی باید ۲۴ ساعته باشد.
بهداشت و سلامت
مراقبتهای بهداشتی برای پیشگیری از بیماریها بسیار حیاتی است.
تمیز نگه داشتن محیط: به طور منظم فضولات را از کف برودر تمیز کنید. ارتباط مستقیم پرنده با فضولات، احتمال ابتلا به بیماریهای انگلی مانند کوکسیدیوز را افزایش میدهد.
واکسیناسیون: با مشورت دامپزشک، واکسنهای ضروری مانند نیوکاسل و کوکسیدیوز را در زمان مقرر به جوجهها تزریق کنید.
مشاهده روزانه: جوجهها را به طور روزانه بررسی کنید. هرگونه تغییر در رفتار، بیحالی، اسهال یا عدم اشتها میتواند نشانهی بیماری باشد.
دما و گرمایش مناسب برای جوجه کبک
مهمترین بخش در نگهداری جوجه کبک در خانه، تأمین دمای مناسب و ثابت است. به طور معمول، برای جوجههای کبک و سایر طیور وحشی در هفته اول، دمای حدود ۳۴ تا ۳۶ درجه سانتیگراد در سطح جوجه توصیه میشود و سپس هر هفته میتوان دما را حدود ۳ تا ۵ درجه کاهش داد، تا زمانی که جوجهها پرهای کاملتری پیدا کنند و دمای محیط خانه برایشان کافی باشد.
برای تأمین گرما میتوانید از لامپ مادون قرمز، لامپ معمولی با محافظ مناسب یا صفحههای گرمکن مخصوص استفاده کنید. نکته مهم این است که منبع گرما باید بهخوبی ایمن شود تا احتمال سقوط روی بستر و ایجاد آتشسوزی وجود نداشته باشد. همچنین باید به جوجهها حق انتخاب بدهید؛ یعنی یکی از گوشههای برودر گرمتر باشد و گوشه دیگر خنکتر، تا هر جوجه بسته به احساس خود جا عوض کند.
رفتار جوجهها بهترین شاخص دمای مناسب است. اگر همگی زیر لامپ جمع شده، روی هم میلولند و جیغهای نازک و ممتد میکشند، یعنی سردشان است و باید منبع گرما را کمی پایینتر بیاورید یا دما را بالا ببرید. اگر جوجهها از مرکز گرما دور میشوند، بالهایشان را کمی باز کرده و نفسنفس میزنند، محیط بیش از حد گرم است و باید فاصله را زیاد یا توان گرما را کم کنید. وقتی جوجهها در قسمتهای مختلف برودر پخش شده، آرام و فعال هستند، دما مناسب است.
بستر، تهویه و بهداشت محیط
بستر خشک و تمیز، نقش بزرگی در سلامت پای جوجهها، کاهش بوی نامطبوع و پیشگیری از بیماری دارد. اگر بستر همیشه مرطوب یا آلوده باشد، هم احتمال عفونتهای باکتریایی و قارچی بالا میرود و هم آمونیاک حاصل از فضولات به چشم و دستگاه تنفسی جوجهها آسیب میزند. بهتر است هر روز قسمتهای خیس و آلوده اطراف آبخوری و جاهایی که مدفوع بیشتر جمع شده را تعویض کنید و در فواصل منظم، کل بستر را عوض کنید.
تهویه در برودر باید ملایم و یکنواخت باشد. یعنی هوای تازه وارد شود، اما خبری از باد مستقیم روی جوجهها نباشد. قرار دادن برودر دقیقاً زیر کولر، کنار پنجرهای که در زمستان زیاد باز و بسته میشود، یا کنار بخاری که هوا را خیلی خشک و داغ میکند، انتخاب مناسبی نیست. بهترین محل، جایی در خانه است که دمای نسبتاً ثابت، دور از رفتوآمد شدید و سروصدای زیاد باشد.
ظروف آب و دان را طوری قرار دهید که جوجهها به راحتی به آنها دسترسی داشته باشند، اما با منبع گرما فاصله منطقی داشته باشند تا آب بیش از حد گرم نشود و بستر اطراف آبخوری همیشه خیس نماند. استفاده از آبخوریهای مخصوص جوجه یا لیوانهای کمعمق کمک میکند جوجهها داخل آب نیفتند یا خیس نشوند.
تغذیه و آبدهی صحیح جوجه کبک
در روزهای اول، جوجه کبک به دان استارتر مخصوص طیور وحشی، کبک، بلدرچین یا بوقلمون نیاز دارد که معمولاً پروتئین بالاتری نسبت به دان جوجهمرغ دارد (در حدود ۲۴ تا ۲۸ درصد). این دان به صورت پودر یا خردشده ارائه میشود تا جوجههای ریز بتوانند بهراحتی دانهها را نوک بزنند.
بهتر است در یک تا دو روز اول، مقداری از دان را روی کاغذ تمیز یا سینی کمعمق بپاشید تا جوجهها هنگام حرکت روی آن، به طور غریزی نوک بزنند و یاد بگیرند از ظرف دان بخورند. بعد از اینکه دیدید همه جوجهها به خوبی غذا خوردن را یاد گرفتهاند، میتوانید بیشتر دان را در دانخوریهای کمعمق مخصوص قرار دهید و مصرف روی کاغذ را کم کنید.
آب باید همیشه در دسترس جوجهها باشد. از آب ولرم نزدیک دمای محیط استفاده کنید و در روزهای اول، گاهی نوک چند جوجه را بهآرامی داخل آب فرو ببرید تا محل آب را یاد بگیرند. آب خیلی سرد میتواند جوجهها را دچار شوک و ضعف کند. اگر میخواهید از مکمل ویتامینی یا الکترولیت در آب استفاده کنید، حتماً از محصولات مخصوص طیور و طبق دوز پیشنهادی استفاده کنید و در صورت امکان با کارشناس طیور مشورت کنید.
مدیریت رشد، فضا و انتقال تدریجی به محیط بزرگتر
با گذشت چند هفته، جوجهها به سرعت رشد میکنند، پرهای بیشتری میگیرند و نیاز به فضای بیشتر پیدا میکنند. اگر تعداد جوجهها زیاد است، باید به تدریج فضای برودر را بزرگتر کنید یا آنها را به قفس و محوطهای با سطح بیشتر منتقل کنید. ازدحام زیاد باعث استرس، نوکزدن، رقابت بر سر دان و آب و در نهایت کاهش رشد و افزایش تلفات میشود.
برای جوجههای کوچک، در دو هفته اول، هر جوجه میتواند حدود نیم تا یک فوت مربع فضا داشته باشد، اما با بزرگتر شدن، باید این فضا را افزایش دهید تا هر جوجه بتواند آزادانه حرکت کند. در سن حدود ۴ تا ۶ هفتگی، در صورتی که جوجهها خوب پر درآوردهاند و هوا خیلی سرد نیست، میتوان بهتدریج آنها را به محیطی خنکتر و بازتر عادت داد؛ مثلاً در طول روز در محوطهای محافظتشده و بدون باد شدید نگه دارید و شبها به محل گرمتر برگردانید.
در این سن، میتوانید کمکم دان استارتر را با دان رشد مخصوص طیور وحشی یا ترکیب پروتئین پایینتر جایگزین کنید، البته این تغییر باید تدریجی و در چند روز انجام شود تا دستگاه گوارش جوجهها فرصت عادت کردن داشته باشد.
نکات مهم و احتیاطات
امنیت: محیط زندگی جوجهها باید توسط حصارهای توری محصور شود تا از فرار آنها جلوگیری شود.
تراکم: از نگهداری تعداد زیاد جوجه در فضای کوچک خودداری کنید، زیرا باعث استرس و افزایش احتمال بیماری و همنوعخواری (Cannibalism) میشود.
استرس: جوجهها را از عوامل استرسزا مانند سر و صدای زیاد، حیوانات دیگر و ورود افراد متفرقه دور نگه دارید.
جداسازی: کبکها را در کنار سایر طیور مانند مرغ یا اردک پرورش ندهید، زیرا ممکن است بیماریهای خاصی به یکدیگر منتقل کنند.
بهداشت، پیشگیری از بیماری و تلفات
در نگهداری جوجه کبک، پیشگیری همیشه سادهتر و کمهزینهتر از درمان است. بستر خشک، آب تمیز، دان باکیفیت و تهویه مناسب مهمترین عوامل پیشگیریاند. هر ظرف، دانخوری و آبخوری که بهطور مرتب شسته و ضدعفونی نشود، میتواند منبع آلودگی میکروبی شود.
اگر یکی از جوجهها بیحال، گوشهگیر، پفکرده، با مدفوع غیرطبیعی یا با تنفس سخت دیده شد، بهتر است سریع آن را از بقیه جدا کنید و محیط را دقیق بررسی کنید؛ شاید مشکل از دما، آب آلوده یا غذا باشد. در صورت مشاهده نشانههای شدید یا تلفات مکرر، حتماً با دامپزشک یا کارشناس طیور مشورت کنید، چون برخی بیماریها مثل کوکسیدیوز یا عفونتهای باکتریایی نیاز به درمان تخصصی دارند.
رعایت بهداشت فردی هم مهم است. بعد از کار با جوجهها، دستها را با آب و صابون بشویید و اجازه ندهید کودکان بدون نظارت با جوجهها بازی کنند، خصوصاً در سنین پایین و اگر سیستم ایمنی ضعیف است. این کار هم به سلامت خودتان کمک میکند و هم از انتقال آلودگی از بیرون به داخل برودر جلوگیری میکند.
جدول برنامه دمایی و رطوبت
| سن جوجه | دمای سانتیگراد (تقریبی) | دمای فارنهایت (تقریبی) | رطوبت نسبی |
|---|---|---|---|
| هفته اول | 35°C | 95°F | 60% |
| هفته دوم | 32°C | 90°F | – |
| هفته سوم | 29°C | 85°F | – |
| هفته چهارم | 26°C | 80°F | – |
| بالغین | 18-24°C | 65-75°F | 50-55% |
نکات رفتاری، استرس و عادت دادن جوجه کبک به انسان
جوجه کبک نسبت به برخی طیور دیگر کمی خجالتیتر و حساستر است. سروصدای زیاد، گرفتن خشن، تعقیب کردن با دست و جابهجاییهای مکرر میتواند برای آنها استرسزا باشد. استرس طولانیمدت، سیستم ایمنی را ضعیف میکند و باعث میشود جوجهها بیشتر مستعد بیماری شوند.
اگر میخواهید جوجهها به حضور شما عادت کنند، بهتر است هر روز در زمانهایی مشخص، آرام کنار برودر حاضر شوید، با صدای ملایم صحبت کنید و هنگام گذاشتن دان یا تعویض آب، حرکات آرام داشته باشید. با گذشت زمان، بسیاری از جوجهها به حضور انسان عادت میکنند و دیگر با هر حرکت کوچک ترسیده و به گوشهها فرار نمیکنند.
از طرفی باید تعادل را حفظ کنید؛ یعنی جوجهها را بیدلیل درآغوش نگیرید یا زیاد در دست نگه ندارید، بهخصوص در روزهای اول که هنوز ضعیفاند. لمس کردن کوتاه و آرام برای بررسی وضعیت، مشکلی ایجاد نمیکند، اما تبدیل کردن جوجهها به «اسباببازی» کودکان، هم برای جوجه خطرناک است و هم از نظر بهداشتی برای کودک مناسب نیست.
سخن پایانی
نگهداری از جوجه کبک در خانه با رعایت نکات فوق، تجربهای ارزشمند است. همیشه به یاد داشته باشید که تأمین گرما، تغذیه مناسب و بهداشت سه اصل اساسی برای موفقیت شما هستند. در صورت بروز هرگونه مشکل یا بیماری، حتماً سریعاً با یک دامپزشک مشورت کنید.
پرسشهای متداول
برای جوجه کبک در هفته اول چه دمایی مناسب است؟
به طور معمول دمای حدود ۳۴ تا ۳۶ درجه سانتیگراد در سطح جوجه در هفته اول مناسب است و سپس هر هفته میتوان دما را چند درجه کاهش داد تا جوجهها کامل پر درآورند.
چه دانی برای تغذیه جوجه کبک بهتر است؟
بهترین گزینه، دان استارتر مخصوص طیور وحشی، کبک، بلدرچین یا بوقلمون با پروتئین نسبتاً بالا است و بعد از چند هفته میتوان بهتدریج دان با پروتئین کمتر را جایگزین کرد.
هر چند وقت یکبار باید بستر جوجه کبک را عوض کنیم؟
قسمتهای خیس و آلوده اطراف آبخوری بهتر است روزانه عوض شود و در فواصل منظم، بسته به تعداد جوجهها و میزان آلودگی، کل بستر تعویض گردد تا محیط خشک و تمیز بماند.
چه زمانی میتوان جوجه کبک را از گرمای اضافه بینیاز کرد؟
وقتی جوجهها بیشتر بدنشان پر و پوشیده از پر شد و دمای محیط خانه سرد نباشد، معمولاً از حدود ۴ تا ۶ هفتگی میتوان بهتدریج منبع گرما را کم و حذف کرد، البته با توجه به رفتار خود جوجهها.
آیا نگهداری جوجه کبک در خانه برای کودکان خطر دارد؟
اگر بهداشت رعایت شود، بستر و محیط تمیز باشد و کودکان بعد از تماس با جوجهها دستهایشان را بشویند، مشکل جدی ایجاد نمیشود، اما باید همیشه نظارت بزرگسال وجود داشته باشد و از بازی خشن و تماس نزدیک صورت با جوجهها پرهیز شود.
نتیجهگیری
روش نگهداری جوجه کبک در خانه بر پایه چند اصل ساده اما حساس است؛ آمادهسازی برودر امن، گرم و تمیز، آبیاری و تغذیه صحیح، تهویه ملایم، مراقبت از بهداشت و پرهیز از استرسهای شدید. اگر از قبل برنامهریزی کنید، دما را با رفتار جوجهها تنظیم کنید، دان و آب تمیز همیشه در دسترس باشد و نشانههای بیماری را جدی بگیرید، میتوانید جوجههای کبک خود را با کمترین تلفات تا سن نوجوانی و حتی بالاتر برسانید و از تماشای رشد آنها لذت ببرید.
به اشتراک گذاری نظرات شما
اگر شما هم تجربهای در نگهداری جوجه کبک در خانه دارید، از نوع برودر، دما، دان مصرفی یا مشکلی که با آن روبهرو شده و حلش کردهاید، خوشحال میشوم آن را در بخش نظرات بنویسید تا بقیه هم از تجربههای شما استفاده کنند و جوجههای سالمتری بزرگ کنند.
