«سبد کالا» در سالهای اخیر بیشتر با نام «کالابرگ الکترونیکی» شناخته میشود؛ اعتباری غیرنقدی که برای خرید اقلام مشخص از فروشگاههای طرف قرارداد شارژ میشود. مسئله اینجاست که همه خانوارها همزمان یا در هر مرحله مشمول نمیشوند و معیار اصلی معمولاً دهکبندی اقتصادی، وضعیت یارانه و برخی گروههای هدف حمایتی است. همین تفاوتها باعث میشود خیلیها ندانند دقیقاً از کجا باید بفهمند آیا این مرحله به آنها تعلق گرفته یا خیر.
در این مقاله از بخش اقتصادی ماگرتا، به زبان ساده و کاربردی توضیح میدهیم چطور بدون حدس و شنیدهها، وضعیت مشمولیت را بررسی کنید، پیامکها و نشانههای معتبر را بشناسید، و اگر فکر میکنید اشتباه حذف شدهاید، مسیر درست اعتراض و پیگیری را انجام دهید. هدف این است که در چند قدم روشن، تکلیف شما مشخص شود.
تصویر واقعی از سبد کالا در وضعیت امروز
سبد کالا یا کالابرگ الکترونیکی معمولاً به شکل «اعتبار خرید» تعریف میشود، نه پول نقد قابل برداشت. یعنی مبلغی به نام سرپرست خانوار شارژ میشود و شما هنگام خرید اقلام تعریفشده، از همان اعتبار استفاده میکنید. به همین دلیل ممکن است پیامک بانکی مثل واریز نقدی دریافت نکنید، یا در حساب به شکل «واریز معمولی» دیده نشود، اما در ابزارهای استعلام یا هنگام خرید، اعتبار قابل مشاهده باشد.
همچنین اجرای کالابرگ معمولاً مرحلهای است. یعنی در یک بازه زمانی خاص، فقط برخی دهکها یا گروههای هدف شارژ میشوند. برای نمونه، در اطلاعرسانیهای رسمی آذر ۱۴۰۴ (دسامبر ۲۰۲۵) درباره مرحله پنجم، تأکید شده بود که شروع مرحله از میانه آذر انجام شده و در آن مقطع، دهکهای اول تا سوم در اولویت دریافت اعتبار بودهاند و اعتبار تا پایان سال قابل استفاده اعلام شده است. این مثال را برای این میگویم که بدانید «مشمول بودن» ثابت و همیشگی نیست و ممکن است از مرحلهای به مرحله دیگر تغییر کند.
روش اصلی: استعلام آنلاین از طریق سامانه وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی
این روش، مرجع اصلی و رسمی برای تشخیص مشمولیت است. مراحل زیر را دنبال کنید:
- ورود به سامانه:
به آدرس رسمی سامانه حمایت معیشتی وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی مراجعه کنید. - وارد کردن اطلاعات:
در صفحه اصلی، معمولاً بخشی برای «استعلام» یا «ورود به سامانه» وجود دارد. شما باید اطلاعات زیر را وارد کنید:
- کد ملی سرپرست خانوار: کد ملی شخصی که به عنوان سرپرست در یارانه نقدی ثبت شده است.
- کد امنیتی (Captcha): کدی که در تصویر نمایش داده میشود را وارد کنید.
- مشاهده نتیجه:
پس از کلیک روی دکمه «جستجو» یا «ارسال»، سامانه نتیجه را به یکی از دو شکل زیر به شما نمایش میدهد:
- پیام مشمولیت: اگر شما جزو افراد واجد شرایط باشید، پیامی مبنی بر «مشمول بودن» یا «ذینفع بودن» شما نمایش داده میشود.
- پیام عدم مشمولیت: اگر واجد شرایط نباشید، پیامی مبنی بر «عدم مشمولیت» یا «فاقد شرایط بودن» مشاهده خواهید کرد.
معیار اصلی مشمولیت
در اغلب مراحل، سه لایه معیار را باید در نظر بگیرید.
لایه اول، «دهکبندی اقتصادی خانوار» است. دهکبندی با تجمیع دادههای مختلف انجام میشود و معمولاً به درآمد و دارایی قابل رصد، گردش مالی، مالکیت خودرو و املاک، و برخی شاخصهای رفاهی و مالی تکیه دارد. بنابراین ممکن است فردی که احساس میکند درآمد بالایی ندارد، به دلیل یک شاخص ثبتشده، در دهک بالاتر قرار بگیرد و در مرحلهای از کالابرگ، مشمول نشود.
لایه دوم، «وضعیت یارانه خانوار» است. در بعضی اجراها، کالابرگ روی همان بستر یارانه تعریف میشود؛ یعنی اگر یارانه خانوار قطع یا تعلیق باشد، احتمالاً کالابرگ هم شارژ نمیشود، یا ابتدا باید وضعیت یارانه روشن شود. به همین خاطر، استعلام کالابرگ را باید همراه با بررسی وضعیت یارانه نقدی و دهکبندی ببینید، نه جدا از آن.
لایه سوم، «گروههای هدف حمایتی» است. گاهی کالابرگ برای گروههای خاص مثل مادران باردار یا دارای کودک خردسال، یا طرحهای حمایتی کودکان و تغذیه، با سازوکار جداگانه یا اولویت متفاوت اجرا میشود. اگر شما در گروه هدف خاص هستید، حتی اگر در مرحله عمومی مشمول نباشید، ممکن است در قالب آن طرحها اعتبار دریافت کنید.
چه کسانی معمولاً مشمول سبد کالا میشوند؟
دولت برای شناسایی مشمولان، از اطلاعات موجود در سامانه هدفمندی یارانهها استفاده میکند. به طور کلی، خانوارهایی که در دهکهای درآمدی پایین (معمولاً دهک یک تا سه) قرار دارند، مشمول این طرح هستند.
معیارهای اصلی تشخیص به شرح زیر است:
دریافتکنندگان یارانه نقدی: اکثر افرادی که به طور منظم یارانه نقدی دریافت میکنند، در اولویت هستند.
عدم مالکیت اموال غیرمنقول: افرادی که ملک مسکونی (به جز یک واحد مسکونی برای سکونت) یا زمین با ارزش بالا نداشته باشند.
عدم مالکیت وسایل نقلیه لوکس: افرادی که خودرویی با ارزش بالای یک آستانه مشخص (مثلاً بالاتر از ۱ میلیارد تومان) نداشته باشند.
درآمد خانوار: میزان درآمد اعضای خانوار که از طریق سازمانهای مختلف (مانند سازمان تأمین اجتماعی، مالیات و…) ارزیابی میشود.
خروج از لیست مشمولان: افرادی که قبلاً به صورت داوطلبانه از دریافت یارانه انصراف دادهاند، معمولاً مشمول این طرحها نیستند.
نشانههای معتبر برای اینکه بفهمید مشمول شدهاید
برای تشخیص تعلق سبد کالا، به سه نشانه معتبر تکیه کنید، نه پیامهای غیررسمی و کانالهای نامعلوم.
نشانه اول، پیامکها و اطلاعرسانیهای رسمی است. معمولاً بعد از شارژ اعتبار یا نزدیک شروع مرحله، اطلاعرسانی انجام میشود. اما توجه کنید پیامک همیشه قطعی نیست. بعضی خانوارها بدون پیامک هم اعتبار دارند و هنگام استعلام یا خرید متوجه میشوند. پس نبود پیامک به تنهایی دلیل عدم مشمولیت نیست.
نشانه دوم، نتیجه استعلام از مسیرهای اعلامشده است. در مرحلههایی که ابزار استعلام معرفی شده، بهترین روش این است که با همان مسیر، کد ملی سرپرست خانوار را وارد کنید و وضعیت اعتبار را ببینید. این روش از نظر دقت، جلوتر از حدس و گمان است.
نشانه سوم، امکان خرید با اعتبار در فروشگاههای طرف قرارداد است. گاهی افراد در استعلام سردرگم میشوند، اما در عمل وقتی خرید اقلام مشمول را انجام میدهند، مشخص میشود اعتبار فعال است. البته این روش را بهتر است زمانی تست کنید که از اجرای مرحله مطمئن هستید، چون خرید آزمایشی در زمان نامناسب فقط وقت شما را میگیرد.
قدم به قدم استعلام تعلق سبد کالا
برای اینکه مسیرتان روشن باشد، این روند را مرحلهای انجام دهید.
اول مشخص کنید «سرپرست خانوار» چه کسی است. بسیاری از استعلامها با کد ملی سرپرست انجام میشود، نه هر عضو خانواده. اگر شما عضو خانوار هستید و با کد ملی خودتان بررسی میکنید، ممکن است نتیجه غلط بگیرید یا اصلاً نتیجهای نمایش داده نشود.
دوم وضعیت دهک و یارانه را بررسی کنید. روش رایج برای این کار، ورود سرپرست خانوار به سامانه رسمی دهکبندی و یارانه (سامانه حمایتی وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی) است. در آنجا معمولاً وضعیت دهک، یارانه و امکان ثبت اعتراض قابل مشاهده است. اگر دهک شما خارج از محدوده مرحله فعلی باشد، طبیعتاً کالابرگ آن مرحله را نمیگیرید، حتی اگر قبلاً در مرحله دیگری مشمول بودهاید.
سوم از ابزارهای استعلام کالابرگ استفاده کنید. در اطلاعرسانیهای رسمی اخیر، معمولاً به کد دستوری استعلام و نیز بازوی رسمی در پیامرسان داخلی اشاره شده است. نکته مهم این است که شما باید دقیقاً از همان موارد معرفیشده در اطلاعرسانی رسمی همان مرحله استفاده کنید، چون کدها و مسیرها ممکن است در زمانهای مختلف تغییر کنند. اگر جایی کدی دیدید که منبع مشخص و معتبر ندارد، به آن اعتماد نکنید.
چهارم اگر نتیجه استعلام میگوید اعتبار دارید اما در عمل هنگام خرید مشکل دارید، سراغ موضوعات اجرایی بروید؛ مثل اینکه خرید باید از فروشگاه طرف قرارداد باشد، اقلام باید جزو فهرست مشمول باشند، و کارت بانکی معرفیشده برای سرپرست خانوار باید فعال و درست باشد.
موارد رایج که باعث میشود فکر کنید مشمول نیستید
یکی از رایجترین خطاها، اشتباه در وارد کردن کد ملی سرپرست خانوار یا استفاده از شماره همراهی است که به نام سرپرست نیست. در بسیاری از سامانهها، تطبیق شماره همراه با سرپرست یا خانوار اهمیت دارد و اگر سیمکارت به نام فرد دیگری باشد، ممکن است احراز هویت کامل نشود.
مورد دوم، تفاوت «دهک واقعی در سامانه» با تصور خانوار است. خیلیها بر اساس هزینههای زندگی قضاوت میکنند، اما ملاک سامانه میتواند مجموعهای از دادههای مالی باشد. نتیجه این تفاوت این میشود که فرد میگوید «باید بگیرم» اما در دهک مشمول مرحله قرار ندارد.
مورد سوم، تغییرات خانوار است. ازدواج، طلاق، فوت، تغییر سرپرست، یا جابهجایی اعضا بین خانوارها میتواند وضعیت یارانه و مشمولیت را به هم بزند. اگر اخیراً چنین تغییراتی داشتهاید، احتمال اینکه لازم باشد اطلاعات خانوار بهروزرسانی شود بیشتر است.
مورد چهارم، قطع یا تعلیق یارانه نقدی است. در بعضی مراحل، کالابرگ به خانوارهای یارانهبگیر تخصیص داده میشود. اگر یارانهتان قطع شده یا در وضعیت بررسی است، ابتدا باید تکلیف آن روشن شود.
اگر مشمول نباشیم چه کار کنیم؟
گاهی ممکن است به دلیل تغییر در شرایط زندگی (مانند از دست دادن شغل، افزایش تعداد افراد خانواده و…) خانواری واجد شرایط شود اما در لیست اولیه نباشد. در این حالت:
- پیگیری دورههای ثبتنام یا اعتراض:
دولت گاهی بازههای زمانی را برای ثبتنام مجدد یا ثبت اعتراض افرادی که مشمول نشدهاند اعلام میکند. این اخبار معمولاً از طریق رسانههای رسمی و خبرگزاریها منتشر میشود. در این بازههای زمانی میتوانید درخواست خود را ثبت کنید. - بهروزرسانی اطلاعات در سامانه یارانه:
میتوانید با مراجعه به سامانه ثبتنام یارانه و با استفاده از کد ملی و شماره موبایل ثبتنامشده، اطلاعات خانوار خود را (مانند وضعیت شغلی، افراد تحت تکفل و…) بهروز کنید. این کار ممکن است در ارزیابیهای بعدی تأثیرگذار باشد.
اگر مشمول هستید اما اعتبار را نمیبینید
در این حالت، قبل از هر چیز آرام و مرحلهای جلو بروید.
ابتدا دوباره با اطلاعات درست استعلام بگیرید و مطمئن شوید مرحله فعال است و شما در همان مرحله مشمول هستید. سپس بررسی کنید آیا فروشگاهی که قصد خرید دارید طرف قرارداد است و آیا کالایی که انتخاب کردهاید جزو اقلام مشمول است. خیلی وقتها مشکل از اینجاست که فرد در فروشگاهی خرید میکند که هنوز به شبکه متصل نیست، یا کالایی میخرد که در فهرست آن مرحله نیست و تصور میکند اعتبار وجود ندارد.
اگر همه چیز درست بود، نوبت به بررسی کارت بانکی و اطلاعات سرپرست میرسد. در برخی خانوادهها، کارتهایی که سالهاست استفاده نمیشود یا کارت مسدود/منقضی وجود دارد. همچنین اگر شماره همراه سرپرست عوض شده یا دسترسی به پیامکهای احراز هویت ندارد، فرآیند استعلام و مشاهده مانده اعتبار به مشکل میخورد.
در نهایت، اگر همچنان اختلاف دارید، مسیر پیگیری رسمی را انتخاب کنید. تماس با پشتیبانی رسمی معرفیشده در اطلاعرسانی همان مرحله یا ثبت درخواست در سامانه حمایتی، معمولاً نتیجه بهتری از مراجعه به کافینتها و واسطههای غیررسمی دارد، چون مشکل شما ممکن است نیاز به بررسی سیستمی داشته باشد.
مسیر اعتراض و پیگیری برای دهکبندی و یارانه
اگر مسئله شما «عدم تعلق به دلیل دهک» است و معتقدید دهک اشتباه محاسبه شده، مسیر کلی این است که سرپرست خانوار وارد سامانه حمایتی مربوط به دهکبندی شود و درخواست بررسی مجدد ثبت کند. در این فرآیند ممکن است نیاز باشد برخی اطلاعات بررسی یا اصلاح شود و معمولاً یک کد پیگیری دریافت میکنید.
نکته مهم این است که اعتراض، به معنی دریافت فوری کالابرگ نیست. اعتراض یعنی پرونده شما دوباره ارزیابی میشود و اگر نتیجه تغییر کند، ممکن است از مرحلههای بعدی یا طبق تصمیم اجرایی، وضعیت شما اصلاح شود. بنابراین اگر شما روی یک مرحله خاص حساب کردهاید، بهتر است همزمان برنامه جایگزین داشته باشید و کل اقتصاد خانواده را به یک نتیجه نامعلوم گره نزنید.
نکات امنیتی برای جلوگیری از کلاهبرداری
هر زمان بحث یارانه و کالابرگ داغ میشود، پیامکها و لینکهای جعلی هم زیاد میشود. قاعده ساده این است: هیچ استعلام رسمی نباید از شما رمز کارت، رمز پویا، یا اطلاعات حساس بانکی را در پیامک یا صفحات ناشناس بخواهد. اگر جایی چنین چیزی خواست، احتمالاً کلاهبرداری است.
همچنین به کانالهایی که وعده «فعالسازی فوری» یا «ثبتنام تضمینی» میدهند اعتماد نکنید. کالابرگ معمولاً از مسیرهای رسمی و بر اساس دادههای موجود اجرا میشود و پرداخت پول به واسطهها، نه تنها تضمینی ندارد، بلکه میتواند اطلاعات شخصی شما را در معرض سوءاستفاده قرار دهد.
نکات بسیار مهم
- مراقب کلاهبرداران باشید: فقط به سامانههای رسمی با دامنه gov.ir اعتماد کنید. هیچ مسئول دولتی با شما تماس تلفنی نمیگیرد یا پیامکی ارسال نمیکند که از شما بخواهد اطلاعات بانکی (مانند رمز دوم کارت) را برای ثبتنام سبد کالا وارد کنید.
- از منابع رسمی خبر بگیرید: برای اطلاع از زمان دقیق توزیع یا ثبتنام، خبرگزاریهای معتبر یا وبسایت رسمی وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی را دنبال کنید.
- صبور باشید: در روزهای اولیه اعلام نتایج یا توزیع، سامانهها ممکن است به دلیل ترافیک بالا کند باشند. نگران نباشید و در ساعات مختلف روز تلاش کنید.
خلاصه:
سادهترین راه، مراجعه به سامانه حمایت معیشتی و وارد کردن کد ملی سرپرست خانوار است. اگر مشمول نبودید، اخبار رسمی را برای ثبتنام یا ثبت اعتراض دنبال کنید.
پرسش های متداول
از کجا بفهمیم دهک خانوار چند است و آیا به سبد کالا میخورَد؟
بهترین راه، بررسی وضعیت دهک و یارانه سرپرست خانوار در سامانه رسمی دهکبندی و حمایت است؛ سپس آن را با شرایط همان مرحله مقایسه کنید.؟
اگر پیامک نیامده باشد یعنی سبد کالا نداریم؟
نه لزوماً. بعضی خانوارها بدون پیامک هم اعتبار دارند و تنها از طریق استعلام یا هنگام خرید متوجه میشوند. نبود پیامک را قطعی تلقی نکنید.؟
چرا با اینکه یارانه میگیریم، کالابرگ شارژ نشده است؟
چون کالابرگ معمولاً مرحلهای است و ممکن است فقط برخی دهکها یا گروههای هدف را پوشش دهد. همچنین اگر اطلاعات خانوار یا وضعیت دهک نیاز به بررسی داشته باشد، امکان عدم شارژ وجود دارد.؟
اگر در استعلام اعتبار هست اما در فروشگاه کم نمیشود، مشکل از چیست؟
معمولاً از طرف قرارداد نبودن فروشگاه، مشمول نبودن کالای انتخابی، یا مشکل کارت و اطلاعات سرپرست خانوار است. این موارد را مرحلهای بررسی کنید.؟
برای اعتراض به دهکبندی و بررسی مجدد چه کار کنیم؟
سرپرست خانوار باید از مسیر رسمی ثبت اعتراض در سامانه حمایتی استفاده کند، اطلاعات لازم را تکمیل کند و کد پیگیری را نگه دارد تا نتیجه بررسی اعلام شود.؟
نتیجه گیری
برای اینکه بفهمید سبد کالا به شما تعلق میگیرد یا نه، باید به جای شنیدهها، سه موضوع را کنار هم ببینید: دهکبندی خانوار، وضعیت یارانه، و ابزار استعلام رسمی همان مرحله. اگر در دهکهای مشمول مرحله باشید و وضعیت یارانه مشکلی نداشته باشد، معمولاً از طریق استعلام رسمی یا هنگام خرید، اعتبار را خواهید دید. اگر هم فکر میکنید اشتباه حذف شدهاید، مسیر منطقی و کمریسک، ثبت اعتراض رسمی و پیگیری با کد پیگیری است، نه اعتماد به واسطهها و راههای نامعتبر.
به اشتراک گذاری نظرات شما
اگر تجربهای از استعلام کالابرگ، مشکل در خرید، یا ثبت اعتراض داشتهاید، در بخش نظرات بنویسید که دقیقاً چه اتفاقی افتاد و چطور حل شد. تجربههای واقعی شما میتواند برای کسانی که همین حالا درگیر این ابهام هستند، راهگشا باشد.
