روغنسوزی یعنی روغن موتور به جای اینکه فقط در مسیر روانکاری بماند، وارد محفظه احتراق شود و همراه بنزین بسوزد. نتیجه این اتفاق معمولاً افت مداوم سطح روغن، دود آبی یا آبی متمایل به خاکستری از اگزوز، بوی تند روغن سوخته و در مواردی بدکارکردن موتور است. نکته مهم این است که هر کم شدن روغن، روغنسوزی نیست. خیلی وقتها روغن از بیرون نشت میکند یا به دلیل تبخیر و کارکرد سخت، مقدار کمی کاهش طبیعی دیده میشود. تشخیص درست باعث میشود بیجهت سراغ تعمیر اساسی نروید، یا برعکس، دیر اقدام نکنید و موتور آسیب جدی نبیند.
در این مقاله از بخش خودرو ماگرتا، مرحلهبهمرحله یاد میگیرید چطور علائم روغنسوزی را از نشتی جدا کنید، چه تستهای سادهای در خانه قابل انجام است، چه بررسیهایی در تعمیرگاه مسیر را قطعیتر میکند، و چه زمانی ادامه رانندگی ریسک بالایی دارد.
روغن سوزی چه فرقی با نشتی روغن دارد
در نشتی، روغن از واشرها، کاسهنمدها، پیچ کارتل، فیلتر روغن یا مسیرهای بیرونی بیرون میزند و معمولاً رد روغن روی موتور، زیر خودرو، یا روی سینی زیر موتور دیده میشود. در روغنسوزی، روغن عمدتاً داخل موتور مصرف میشود و نشانه بیرونی واضحی ندارد، اما خروجی اگزوز و وضعیت شمعها و داخل منیفولد میتواند سرنخ بدهد.
گاهی هر دو همزمان اتفاق میافتد. یعنی هم موتور از بیرون نم میدهد و هم از داخل روغن میسوزاند. به همین دلیل باید تشخیص را بر اساس چند علامت کنار هم انجام دهید، نه فقط یک نشانه.
اینها رایجترین و قابل تشخیصترین نشانهها هستند:
دود آبی از اگزوز (مهمترین نشانه)
این واضحترین نشانه روغنسوزی است.
چگونه بفهمیم؟ وقتی موتور روغن را میسوزاند، دودی به رنگ آبی روشن یا خاکستری متمایل به آبی از اگزوز خارج میشود. این دود معمولاً در دو حالت بیشتر دیده میشود:
هنگام استارت زدن: به خصوص اگر خودرو برای مدتی خاموش بوده باشد.
هنگام شتابگیری شدید: وقتی پدال گاز را فشار میدهید، دود غلیظتر میشود.
تفاوت با دود سفید و سیاه:
دود سفید غلیظ: معمولاً نشانه سوختن آب (نشتی واشر سرسیلندر) است.
دود سیاه: نشانه سوختن بیش از حد بنزین و تنظیم نبودن سیستم سوخترسانی است.
کاهش سطح روغن بدون نشتی
اگر مطمئن هستید که خودروی شما روغنریزی ندارد (یعنی زیر آن لکه روغنی نمیبینید)، اما سطح روغن به طور مداوم کم میشود، به احتمال زیاد روغن در حال سوزانده شدن در داخل موتور است.
- چگونه بفهمیم؟
- خودرو را روی سطحی کاملاً صاف پارک کنید و موتور را خاموش کنید.
- چند دقیقه صبر کنید تا روغن از بالا به کارواز (مخزن روغن) برگردد.
- گیج روغن را بیرون بکشید، با یک پارچه تمیز آن را کاملاً پاک کنید و دوباره کاملاً تا ته در جای خود قرار دهید.
- سپس آن را بیرون بکشید و سطح روغن را بررسی کنید.
- این کار را به طور منظم (مثلاً هر ۱۰۰۰ کیلومتر یا هر چند هفته یکبار) انجام دهید. اگر دیدید که سطح روغن بین دو بازرسی قابل توجهاً پایین آمده، شما روغنسوزی دارید.
بوی تند و تیز روغن سوخته
بوی روغن سوخته بسیار مشخص و تند است. این بو ممکن است از چند جای مختلف به مشام شما برسد:
- از اگزوز: وقتی روغن میسوزد، بوی آن همراه با دود از اگزوز خارج میشود.
- از داخل کابین: اگر بخارات روغن از سیستم تهویه وارد کابین شود، این بو را داخل ماشین حس خواهید کرد.
- از فضای موتور: وقتی درب کاپوت را باز میکنید، ممکن است بوی شدید روغن داغ و سوخته استشمام کنید.
علائم ثانویه و کمتر واضح
این نشانهها به تنهایی نمیتوانند صددرصد تأییدکننده روغنسوزی باشند، اما در کنار علائم اصلی، مشکوککننده هستند:
عملکرد ضعیف موتور
روغن اضافی که در محفظه احتراق میسوزد، میتواند شمعها را روغنی و کثیف کند. این امر باعث جرقهزنی ضعیف یا ناقص میشود و منجر به موارد زیر میگردد:
- خرابی موتور (Misfire) و لرزش غیرعادی خودرو.
- کار کردن نرم و نامنظم موتور در حالت درجا (Idle).
- کاهش قدرت و شتابگیری خودرو.
روشن شدن چراغ هشدار چک (Check Engine)
دلایل مختلفی میتواند باعث روشن شدن این چراغ شود، اما روغنسوزی یکی از دلایل شایع است. چرا؟
- کثیف شدن سنسور اکسیژن (O2 Sensor): دود ناشی از روغنسوزی میتواند این سنسور حساس را آلوده کند.
- تشخیص خرابی موتور (Misfire): همانطور که گفته شد، کثیف شدن شمعها باعث خرابی موتور شده و کامپیوتر خودرو با روشن کردن این چراغ به شما هشدار میدهد.
افزایش مصرف سوخت
وقتی موتور به درستی و بهینه کار نکند (مثلاً به دلیل کثیف بودن شمعها)، برای تولید همان قدرت قبلی، سوخت بیشتری میسوزاند و در نتیجه مصرف بنزین شما افزایش مییابد.
مهم ترین علامت ظاهری روغن سوزی دود آبی است
دود آبی یا آبی مایل به خاکستری از اگزوز، کلاسیکترین نشانه ورود روغن به محفظه احتراق است. اما زمان ظاهر شدن دود، به شما میگوید احتمالاً کدام بخش مشکل دارد.
اگر صبحها در استارت سرد، یک پُف دود آبی میبینید و بعد از چند ثانیه بهتر میشود، بیشتر به نشتی از ناحیه ساق سوپاپ و کاسهنمد سوپاپها مشکوک میشویم، چون روغن در زمان خاموش بودن موتور میتواند به سمت سوپاپها برود و در استارت اولیه بسوزد.
اگر دود آبی در شتاب گرفتن و زیر بار بیشتر میشود و با بالا رفتن دور موتور همراه است، احتمال درگیری رینگهای روغن یا دیواره سیلندرها بالاتر میرود، چون در فشار و دمای بالاتر، عبور روغن به محفظه احتراق تشدید میشود.
اگر دود آبی هنگام رها کردن گاز و کاهش سرعت، یا بعد از پایین آمدن از سربالایی با دنده، و سپس دوباره گاز دادن دیده میشود، باز هم میتواند به نشتی از ناحیه سوپاپها یا مکش روغن در شرایط خلأ بالاتر مربوط باشد. این الگوها قطعی نیستند، اما به تشخیص جهت میدهند.
افت مداوم سطح روغن بدون نشتی قابل مشاهده
سادهترین روش پایش، کنترل منظم گیج روغن در شرایط استاندارد است. خودرو باید روی سطح صاف باشد، موتور خاموش باشد و چند دقیقه گذشته باشد تا روغن به کارتل برگردد. اگر در دو یا سه نوبت اندازهگیری، روند کاهش قابل توجه میبینید اما زیر خودرو لکهای نیست و روی موتور هم نم روغن واضح ندارید، احتمال روغنسوزی جدیتر میشود.
به جای اینکه فقط هر وقت چراغ روغن روشن شد سراغ بررسی بروید، بهتر است یک بازه ثابت انتخاب کنید، مثلاً هر چند روز یا هر چند صد کیلومتر. روغنسوزی معمولاً تدریجی است و اگر دیر متوجه شوید، ممکن است موتور با روغن کم کار کند و یاتاقان و میللنگ آسیب ببینند.
بوی روغن سوخته و نشانه های همراه
روغنسوزی گاهی با بوی تند و آزاردهنده روغن سوخته از اگزوز یا اطراف خودرو همراه میشود، مخصوصاً بعد از رانندگی در ترافیک یا در سربالایی. البته بوی روغن سوخته میتواند از نشتی بیرونی هم باشد، مثلاً وقتی روغن روی اگزوز داغ یا منیفولد میریزد. تفاوت اینجاست که در نشتی بیرونی معمولاً بوی سوختگی از محفظه موتور بیشتر میآید و ممکن است دود نازک از زیر کاپوت هم دیده شود، ولی در روغنسوزی منبع بو بیشتر از خروجی اگزوز حس میشود.
همچنین ممکن است سر شمعها دوده چرب یا رسوب روغنی داشته باشد و در برخی خودروها مصرف سوخت کمی بالا برود یا شتاب افت کند، چون احتراق تمیز و یکنواخت نیست.
رسوب روی شمع ها و دهانه اگزوز
یکی از سرنخهای کاربردی، بررسی شمعهاست. اگر یکی دو شمع نسبت به بقیه به شکل غیرعادی چرب و روغنی است، میتواند نشان دهد روغن از همان سیلندر بیشتر وارد احتراق میشود. اگر همه شمعها دوده چرب دارند، ممکن است مشکل کلیتر باشد، مثل سیستم تهویه کارتر یا فرسودگی عمومی موتور.
دهانه اگزوز هم میتواند سرنخ بدهد. دوده خشک و سیاه همیشه روغنسوزی نیست و میتواند ناشی از ترکیب سوخت غنی باشد، اما اگر رسوب حالت چرب و روغنی دارد و با دستمال لکه روغن ایجاد میکند، احتمال مصرف روغن بالاتر میرود.
تفاوت دود روغن با دود آب و دود بنزین
برای اینکه اشتباه نکنید، رنگ دود را درست تفسیر کنید. دود سفید غلیظ که بوی شیرین و غیرعادی دارد و با کم شدن آب رادیاتور همراه است، بیشتر به ورود آب به سیلندر و مسائل مربوط به واشر سرسیلندر مشکوک است، نه روغنسوزی.
دود سیاه معمولاً به سوخت زیاد و احتراق ناقص مربوط است، مثل مشکل سنسورها، انژکتور یا فیلتر هوا. روغنسوزی بیشتر خودش را با دود آبی یا خاکستری آبی نشان میدهد، هرچند در نور کم یا هوای سرد ممکن است تشخیص رنگ سخت شود. در این حالت، الگوی دود و افت روغن کمک میکند تصمیم دقیقتر بگیرید.
تست های ساده در خانه برای نزدیک شدن به تشخیص
اولین تست، همان پایش سطح روغن و مشاهده دود در شرایط مختلف است. بهتر است سه موقعیت را بررسی کنید: استارت سرد صبح، شتابگیری بعد از گرم شدن موتور، و رها کردن گاز در سرازیری یا دور موتور بالا و سپس دوباره گاز دادن. اگر در یکی از این حالتها دود آبی واضحتر است، همان الگو را یادداشت کنید.
تست دوم، بررسی نشتی بیرونی است. زیر خودرو را بعد از یک شب پارک بررسی کنید. سپس در نور خوب، اطراف درپوش سوپاپ، دور فیلتر روغن، دور کارتل، و زیر موتور را نگاه کنید. اگر نشتی بیرونی دارید، ممکن است تصور روغنسوزی ایجاد شود در حالی که روغن واقعاً بیرون میریزد.
تست سوم، بررسی سیستم تهویه کارتر یا همان مسیرهای تنفسی موتور است. اگر این سیستم درست کار نکند، فشار داخل موتور بالا میرود و روغن میتواند از مسیرهای نامناسب وارد ورودی هوا شود یا از کاسهنمدها عبور کند. نشانههایی مثل روغنی شدن غیرعادی مسیر ورودی هوا، یا چرب شدن محفظه فیلتر هوا در برخی خودروها میتواند به این سمت اشاره کند. این تست دقیق نیست، اما یک سرنخ کمهزینه است.
نقش PCV و چرا می تواند مصرف روغن را بالا ببرد
در بسیاری از موتورهای بنزینی، یک قطعه یا مسیر کنترلی وجود دارد که بخارهای کارتر را مدیریت میکند. اگر این مسیر گرفته باشد، فشار داخل کارتر بالا میرود و روغن میتواند به جاهایی برود که نباید. اگر هم بعضی بخشها درست آببندی نکنند، مکش میتواند روغن را وارد ورودی هوا کند و در نهایت بسوزد.
مزیت بررسی این بخش این است که نسبت به تعمیرات داخلی موتور کمهزینهتر است و در برخی خودروها واقعاً میتواند بخش قابل توجهی از مصرف روغن را توضیح دهد. البته اگر موتور فرسوده باشد، تنها با این کار مشکل ریشهای حل نمیشود، اما همچنان ارزش بررسی دارد چون هم تشخیص را شفافتر میکند و هم از بدتر شدن وضعیت جلوگیری میکند.
اگر خودرو توربو دارد یک علت مهم را فراموش نکنید
در خودروهای توربوشارژ، خرابی یا لقی در بخشهای داخلی توربو میتواند باعث شود روغن وارد مسیر هوای ورودی یا خروجی شود و بسوزد. این حالت میتواند با دود آبی، روغنی شدن مسیر اینترکولر یا لولههای ورودی و گاهی افت شتاب همراه باشد. اگر خودرو توربو دارد و علائم روغنسوزی دارید، بررسی مسیر هوای توربو و نشانههای روغن در آن، بخش مهم تشخیص است.
تست های قطعی تر در تعمیرگاه
اگر به نتیجه قطعی نزدیک میشوید، دو تست رایج میتواند تصویر را دقیقتر کند. تست کمپرس نشان میدهد سیلندرها چقدر خوب آببندی میکنند. کمپرس پایین یا اختلاف زیاد بین سیلندرها میتواند به فرسودگی رینگها، سیلندر یا سوپاپها اشاره کند.
تست نشتی سیلندر هم دقیقتر است و مشخص میکند هوا از کجا فرار میکند، از سوپاپها، از رینگها یا از مسیرهای دیگر. این تستها به شما کمک میکند بفهمید مشکل بیشتر از رینگ و سیلندر است یا از سوپاپها و سرسیلندر، و مسیر هزینه و تعمیر را بهتر تصمیم بگیرید.
علاوه بر این، بازدید با دوربین داخل سیلندر یا بررسی وضعیت شمعها و داخل منیفولد، میتواند نشانههای روغنسوزی را واضحتر کند، مخصوصاً اگر مشکل در یک یا دو سیلندر متمرکز باشد.
چه مقدار کم شدن روغن طبیعی است و چه زمانی نگران شویم
میزان کاهش روغن به مدل موتور، کارکرد، سبک رانندگی و حتی نوع روغن بستگی دارد. اما یک معیار عملی این است: اگر بین سرویسهای معمول، مجبور میشوید چند بار روغن اضافه کنید، یا اگر کاهش روغن شما در مدت کوتاه و به شکل واضح قابل مشاهده است، این وضعیت طبیعی محسوب نمیشود و باید علت مشخص شود.
همچنین اگر چراغ فشار روغن روشن میشود، یا صدای تق تق و ضربه از موتور میشنوید، یا دود آبی به شکل واضح و تکرارشونده دارید، اینها نشانههایی است که نباید با آنها رانندگی طولانی انجام دهید.
چه کار باید بکنید؟
آرامش خود را حفظ کنید و نگران نباشید. این یک مشکل قابل حل است.
در اسرع وقت به یک مکانیک متخصص مراجعه کنید. ادامه رانندگی با روغنسوزی، به خصوص اگر شدید باشد، میتواند به قطعات گرانقیمتی مانند کاتالیزور (مخزن اگزوز) آسیب جدی بزند.
به مکانیک خود تمام علائمی که مشاهده کردهاید (رنگ دود، میزان کاهش روغن، بوی خاص و…) را به طور دقیق بگویید تا او بتواند تشخیص سریعتر و دقیقتری داشته باشد.
نکته پایانی: گاهی اوقات روغنسوزی آنقدر جزئی است که دودی از اگزوز خارج نمیشود. تنها راه تشخیص آن، بررسی منظم سطح روغن با گیج است. این عادت ساده میتواند از بروز بسیاری از مشکلات پیشگیرانه کند.
پیامدهای ادامه رانندگی با روغن سوزی
ادامه روغنسوزی فقط به معنی پر کردن روغن بیشتر نیست. روغنسوزی میتواند شمعها را خراب کند، سنسورها و مسیر اگزوز را آلوده کند، و در برخی موارد به کاتالیزور آسیب بزند. از طرف دیگر، اگر سطح روغن پایین بیاید و شما متوجه نشوید، خطر آسیب جدی به یاتاقانها و موتور بسیار بالا میرود.
بنابراین حتی اگر تصمیم دارید فعلاً تعمیر اساسی انجام ندهید، باید یک برنامه پایش دقیق سطح روغن داشته باشید و علت را تا حد ممکن مشخص کنید تا ریسک را کنترل کنید.
راهکارهای کوتاه مدت تا زمان تعمیر
اگر روغنسوزی تایید شده ولی فعلاً قصد تعمیر ندارید، مهمترین کار این است که سطح روغن را همیشه در محدوده امن نگه دارید و روغن مناسب همان موتور را استفاده کنید. برخی افراد با تغییر گرید روغن یا انتخاب روغن مناسبتر برای موتورهای کارکرده، کاهش مصرف را تجربه میکنند، اما این یک درمان قطعی نیست و بیشتر مدیریت علائم است.
در کنار آن، رفع نشتیهای بیرونی، سرویس درست مسیرهای تنفسی موتور و جلوگیری از رانندگیهای پرتنش و طولانی در دور موتور بالا میتواند مصرف را کمتر کند. هدف این است که تا زمان تصمیمگیری برای تعمیر، موتور را از شرایط پرریسک دور نگه دارید.
پرسش های متداول
از کجا بفهمم روغن کم می کند چون روغن سوزی دارد نه نشتی؟
اگر افت سطح روغن دارید ولی زیر خودرو لکه نیست و روی موتور هم نم واضح نمیبینید، و همزمان دود آبی یا نشانههای چربی در شمعها دارید، احتمال روغنسوزی بالاتر میرود.؟
دود آبی همیشه یعنی روغن سوزی؟
اغلب اوقات دود آبی به ورود روغن به احتراق مربوط است، اما بهتر است زمان ظاهر شدن دود و افت روغن را هم بررسی کنید تا تشخیص مطمئنتر شود.؟
روغن سوزی بیشتر از کدام قطعه ها ایجاد می شود؟
علتهای رایج شامل فرسودگی رینگهای روغن و دیواره سیلندر، خرابی کاسهنمد سوپاپ، مشکل مسیرهای تنفسی موتور و در خودروهای توربو، ایراد توربوشارژ است.؟
تست کمپرس برای تشخیص روغن سوزی کافی است؟
کمپرس سرنخ مهمی میدهد، اما همیشه قطعی نیست. ترکیب تست کمپرس با تست نشتی سیلندر و بررسی شمعها معمولاً نتیجه دقیقتری میدهد.؟
اگر ماشین روغن سوزی داشته باشد ادامه رانندگی خطرناک است؟
اگر سطح روغن مرتب کنترل و در حد امن نگه داشته شود، ممکن است کوتاهمدت قابل مدیریت باشد، اما ریسک آسیب به کاتالیزور و موتور و همچنین کم شدن ناگهانی روغن وجود دارد و بهتر است علت پیگیری شود.؟
نتیجه گیری
برای فهمیدن اینکه ماشین روغنسوزی دارد، باید چند نشانه را کنار هم ببینید: دود آبی در شرایط مشخص، افت مداوم سطح روغن بدون نشتی قابل مشاهده، رسوب روغنی روی شمعها یا دهانه اگزوز، و در صورت نیاز نتایج تستهای کمپرس و نشتی سیلندر. تفاوت روغنسوزی با نشتی در این است که روغنسوزی بیشتر داخل موتور مصرف میشود و اثرش را در دود و احتراق نشان میدهد، اما نشتی معمولاً رد بیرونی دارد.
اگر علائم شما واضح است، بهترین کار این است که سریعتر منشأ را مشخص کنید، چون روغنسوزی علاوه بر هزینه روغن، میتواند به قطعات گران و حتی خود موتور آسیب بزند. تشخیص درست، شما را از تعمیرهای اشتباه و هزینههای اضافه نجات میدهد.
به اشتراک گذاری نظرات شما
شما چه علامتی را زودتر از همه در خودروتان دیدید، دود آبی، افت روغن، یا چرب شدن شمعها؟ مدل خودرو و شرایطی که دود بیشتر دیده میشود را بنویسید تا بتوانم بر اساس همان الگو، مسیر عیبیابی دقیقتری پیشنهاد کنم.
