دیدن لکه روغن زیر خودرو، یکی از آن نشانههایی است که خیلیها ابتدا با بیخیالی از کنارش رد میشوند، مخصوصاً اگر ماشین روشن است و ظاهراً هم خوب کار میکند. اما واقعیت این است که روغنریزی از زیر ماشین، فقط یک کثیفی روی کف پارکینگ نیست. روغن موتور نقش حیاتی در روانکاری، خنککاری و محافظت از قطعات داخلی موتور دارد و هر نشتی میتواند هم به سلامت موتور آسیب بزند و هم به ایمنی رانندگی.
وقتی میپرسیم «چرا از زیر ماشین روغن میریزه»، جواب یک علت واحد نیست. نشتی میتواند از یک شل بودن ساده فیلتر روغن باشد یا از یک خرابی جدی مثل نشتی کاسهنمد اصلی عقب موتور. در این مقاله از بخش خودرو ماگرتا، علتهای رایج را دقیق توضیح میدهم، روشهای تشخیص را مرحلهبهمرحله شرح میدهم و میگویم چه زمانی باید فوراً رانندگی را متوقف کنید.
روغنریزی از زیر ماشین یعنی دقیقاً چه اتفاقی افتاده است
روغنریزی یعنی روغن موتور از مسیرهای آببندی شده خارج میشود و روی بدنه موتور، زیر خودرو یا روی زمین میچکد. آببندی موتور با مجموعهای از واشرها، اورینگها و کاسهنمدها انجام میشود. این قطعات با گذشت زمان خشک میشوند، میترکند، شکلشان تغییر میکند یا تحت فشار و دما کاراییشان افت میکند. علاوه بر فرسودگی طبیعی، اشتباهات سرویس دورهای، ضربه به کف موتور، یا بالا رفتن فشار داخل کارتر هم میتواند نشتی ایجاد کند.
نکته مهم این است که محل لکه روی زمین همیشه دقیقاً محل نشتی نیست. روغن ممکن است از بالا نشت کند، روی قطعات مختلف حرکت کند و در نهایت از یک نقطه پایینتر چکه کند. به همین دلیل، تشخیص درست معمولاً نیاز به نگاه دقیقتر به مسیر روغن و «اثر خیس بودن» روی موتور دارد.
علائم نشت روغن ماشین (چطور بفهمیم ماشین روغنریزی دارد؟)
تشخیص زودهنگام روغنریزی از آسیبهای جدی و پرهزینه به موتور جلوگیری میکند. به این علائم توجه کنید:
لکه روغن روی زمین: واضحترین نشانه، دیدن لکهای به رنگ قهوهای تیره یا سیاه در محل پارک خودرو است. این لکهها معمولاً زیر قسمت جلویی موتور دیده میشوند.
بوی روغن سوختن: اگر روغن روی قطعات داغ موتور مانند اگزوز چکیده باشد، بوی تند و مشخصی از روغن در حال سوختن در کابین یا اطراف خودرو به مشام میرسد.
دود از کاپوت موتور: نشت روغن روی قطعات بسیار داغ میتواند باعث تولید دود و حتی صدای سوت (هیس) شود.
روشن شدن چراغ هشدار روغن: این چراغ معمولاً به دو دلیل روشن میشود: یا سطح روغن بسیار پایین آمده یا فشار روغن کاهش یافته است. در هر دو صورت، نشت روغن یک علت محتمل است.
گرم شدن بیش از حد موتور: روغن نقش خنککنندگی نیز دارد. کاهش سطح روغن به دلیل نشتی، میتواند منجر به داغ شدن بیش از حد موتور شود.
دلایل اصلی روغنریزی موتور
روغنریزی میتواند دلایل ساده و یا پیچیدهای داشته باشد. در ادامه شایعترین دلایل آمده است:
۱. مشکلات مربوط به واشرها و آببندها (شایعترین دلیل)
با گذشت زمان، واشرهای لاستیکی و پلاستیکی موتور خشک و شکننده میشوند و باعث نشتی روغن میشوند.
خرابی واشر درب سوپاپ (واشر قالپاق): این واشر در بالای موتور قرار دارد و خرابی آن باعث روغنریزی در اطراف لولههای اگزوز و سپر موتور میشود.
خرابی واشر کارتل روغن: کارتل روغن در پایینترین قسمت موتور قرار دارد. خرابی واشر آن یکی از شایعترین دلایل روغنریزی از زیر خودرو است.
خرابی واشر سرسیلندر: این یک مشکل جدی است که علاوه بر روغنریزی، میتواند باعث اختلاط روغن و آب و آسیب شدید به موتور شود.
۲. مشکلات مربوط به کاسهنمدها (سیلها)
کاسهنمدها قطعاتی هستند برای جلوگیری از خروج روغن از محل چرخش میللنگ و میلسوپاپ.
- خرابی کاسهنمد میللنگ (جلو و عقب): خرابی کاسهنمد عقب میللنگ باعث روغنریزی شدید از محل اتصال موتور و گیربکس (دیافراگم کلاچ) میشود.
- خرابی کاسهنمد میلسوپاپ: این مشکل معمولاً با روغنریزی از بالای موتور همراه است.
۳. دلایل دیگر
شل بودن یا خرابی پیچ تخلیه روغن (پیچ کارتل): پس از هر تعویض روغن، باید این پیچ به درستی سفت شود. شل بودن یا آسیب دیدن رزوه آن باعث نشتی روغن میشود.
نصب نادرست یا کهنه بودن فیلتر روغن: اگر فیلتر روغن بیش از حد سفت، شل یا کج نصب شود، روغن از اطراف آن نشت خواهد کرد.
سوراخ شدن یا ترک خوردن کارتل روغن: برخورد با دستاندازها یا سرپنجهها میتواند باعث آسیب به کارتل روغن (مخزن روغن) و نشتی آن شود.
خرابی سنسور فشار روغن: این سنسور کوچک معمولاً در نزدیکی فیلتر روغن قرار دارد و خرابی آن میتواند باعث نشتی ظریف اما مداوم روغن شود.
اول مطمئن شوید واقعاً روغن موتور است
گاهی آن چیزی که زیر ماشین میبینید روغن موتور نیست. روغن موتور معمولاً قهوهای تا سیاه است، غلظت نسبتاً بالایی دارد و بوی نفتی یا کمی سوختگی میدهد، مخصوصاً اگر مدتها کار کرده باشد. روغن گیربکس اتومات یا روغن هیدرولیک فرمان معمولاً رقیقتر است و ممکن است بویی شیرین یا سوختگی متفاوت داشته باشد. ضدیخ هم معمولاً رنگی و آبکیتر است و روغنی به نظر نمیرسد.
برای بررسی ساده، میتوانید با دستکش یک قطره از لکه را لمس کنید. اگر چرب و غلیظ است و رنگش به سمت قهوهای یا سیاه میرود، احتمال روغن موتور بالاتر است. همچنین به محل لکه توجه کنید. لکه زیر قسمت جلوی خودرو و نزدیک موتور بیشتر با روغن موتور همخوانی دارد، در حالی که لکه نزدیک وسط خودرو میتواند مربوط به گیربکس باشد. اگر در تشخیص تردید دارید، بهتر است ریسک نکنید و بررسی دقیقتری انجام دهید، چون اشتباه گرفتن مایع میتواند باعث تصمیم اشتباه شود.
علتهای رایج روغنریزی از زیر ماشین
یکی از شایعترین علتها، خرابی واشر درپوش سوپاپ است. در بسیاری از موتورهای رایج، واشر درپوش سوپاپ با گرما و زمان خشک میشود و روغن از بالای موتور شروع به نشت میکند. این روغن ممکن است روی بدنه موتور و سپس به سمت پایین حرکت کند و زیر خودرو چکه کند. گاهی هم بوی روغن سوخته احساس میشود چون روغن روی قسمتهای داغ میریزد.
علت رایج بعدی، نشتی از کارتل و واشر کارتل است. کارتل پایینترین بخش موتور است و ضربه، خوردگی، یا سفت و شل شدن نامناسب پیچها میتواند باعث نشتی شود. حتی اگر واشر کارتل سالم باشد، ترک خوردن خود کارتل یا دفرمه شدن لبهها میتواند روغن را خارج کند. نشتی کارتل معمولاً به شکل خیس شدن لبههای کارتل و چکیدن از همان حوالی دیده میشود.
یکی دیگر از نقاط حساس، پیچ تخلیه روغن و واشر آن است. اگر در تعویض روغن، واشر پیچ تخلیه تعویض نشود، یا پیچ بیش از حد سفت شود و رزوه آسیب ببیند، نشتی از همین نقطه رخ میدهد. این نشتیها معمولاً درست بعد از سرویس یا کمی بعدتر آشکار میشوند.
فیلتر روغن هم متهم رایجی است، مخصوصاً پس از تعویض روغن. اگر فیلتر درست سفت نشده باشد، اگر اورینگ فیلتر آسیب دیده باشد، یا اگر اشتباه رایج «دو تا شدن اورینگ» اتفاق بیفتد، نشتی میتواند شدید و ناگهانی باشد. در این حالت، لکه معمولاً نزدیک محل نصب فیلتر دیده میشود و گاهی حتی با روشن بودن موتور، چکیدن قابل مشاهده است.
در سطح جدیتر، کاسهنمدهای میللنگ و میلسوپاپ میتوانند نشتی بدهند. کاسهنمد جلوی میللنگ معمولاً پشت پولی و تسمههاست و وقتی نشتی کند، روغن روی بخشهای جلوی موتور پخش میشود. کاسهنمد عقب میللنگ که به آن کاسهنمد اصلی عقب هم گفته میشود، در محل اتصال موتور و گیربکس قرار دارد و اگر خراب شود، روغن از پایین پوسته گیربکس یا نزدیک فلایویل چکه میکند. این نوع نشتی معمولاً تعمیر پرهزینهتری دارد چون دسترسی سختتر است.
نشتی از کاور تایم، واشرهای مرتبط با مسیر روغن، یا پایه فیلتر و کولر روغن هم از علتهای دیگر است. در برخی خودروها، اورینگها و واشرهای پایه فیلتر یا مجموعه کولر روغن با گذر زمان ضعیف میشوند و نشتی از همان ناحیه شروع میشود. چون این قسمتها ممکن است کمی بالاتر از کارتل باشند، روغن مسیر طولانیتری را روی بدنه موتور طی میکند تا به زمین برسد.
در نهایت، یک علت پنهان اما مهم هم وجود دارد: بالا رفتن فشار داخل کارتر. وقتی سیستم تهویه کارتر درست کار نکند، فشار داخل موتور بالا میرود و روغن از ضعیفترین آببندیها بیرون زده میشود. در چنین وضعیتی ممکن است چند نشتی کوچک همزمان ببینید یا احساس کنید هر واشری که عوض میکنید باز هم نشتی از جایی دیگر ظاهر میشود. اینجا باید ریشه فشار بررسی شود، نه فقط آببندیها.
چرا روغنریزی گاهی بعد از تعویض روغن شروع میشود
اگر درست بعد از تعویض روغن لکه روغن دیدید، احتمال خطای سرویس بیشتر است تا خرابی ناگهانی قطعات. شایعترین موارد، سفت نکردن درست فیلتر، آسیب دیدن واشر فیلتر، باقی ماندن اورینگ قبلی روی پایه و نصب فیلتر جدید روی آن، یا نشتی از پیچ تخلیه و واشر آن است. همچنین اگر از فیلتر نامتناسب استفاده شود یا رزوهها آسیب دیده باشد، نشتی میتواند ادامهدار شود.
در بعضی موارد هم روغنریزی بعد از سرویس به این دلیل رخ میدهد که موتور قبلاً جرم و لایههای روغنی قدیمی داشته و با تعویض روغن و تمیزکاری یا با تغییر ویسکوزیته روغن، نشتیهای پنهان آشکار شدهاند. این موضوع به معنای مقصر بودن روغن جدید نیست، بلکه یعنی آببندیها در مرز فرسودگی بودهاند.
چطور محل نشتی را دقیقتر پیدا کنیم
برای پیدا کردن محل نشتی، بهترین کار این است که ابتدا سطح بیرونی موتور و زیر خودرو را تا حد ممکن تمیز کنید. وقتی همه چیز چرب و کثیف باشد، تشخیص «نقطه شروع» سخت میشود. بعد از تمیزکاری، خودرو را روشن کنید و چند دقیقه درجا کار کند. سپس با چراغ قوه مسیرهای احتمالی را نگاه کنید. هر جا اولین اثر خیس شدن تازه را دیدید، همان نقطه به محل نشتی نزدیکتر است.
اگر نشتی خیلی ریز است و با نگاه عادی پیدا نمیشود، معمولاً از روش ردیاب روغن و نور مخصوص در تعمیرگاهها استفاده میشود. این روش کمک میکند مسیر حرکت روغن کاملاً مشخص شود و حدس و گمان کمتر شود. نکته مهم این است که شما با یک بررسی ساده هم میتوانید تشخیص دهید نشتی از بالا شروع شده یا از پایین. اگر بالای موتور و اطراف درپوش سوپاپ خیس است، معمولاً نشتی از بالا است. اگر همه چیز خشک است و فقط لبههای کارتل خیس هستند، احتمال نشتی از کارتل یا پیچ تخلیه بیشتر میشود.
چه زمانی روغنریزی خطرناک و فوری است
هر نشتی ارزش بررسی دارد، اما بعضی نشتیها فوریترند. اگر لکه زیر ماشین بزرگ است و در مدت کوتاه دوباره تشکیل میشود، یعنی نرخ خروج روغن بالاست. در این حالت، ممکن است سطح روغن سریع پایین بیاید و موتور بدون روغن کافی کار کند. اگر چراغ روغن روشن شد یا صدای موتور تغییر کرد، باید فوراً خودرو را خاموش کنید.
علامت هشدار دیگر، بوی شدید روغن سوخته یا دود از زیر کاپوت است. این میتواند یعنی روغن روی منیفولد یا بخشهای خیلی داغ ریخته و خطر آتشسوزی هرچند نادر، اما جدیتر میشود. همچنین اگر روغن روی لاستیکها یا مسیر ترمز بریزد، کنترل خودرو در ترمزگیری و پیچها میتواند بدتر شود. پس اگر نشتی همراه با دود، بوی تند یا کاهش واضح سطح روغن است، بهتر است رانندگی را ادامه ندهید و خودرو را برای بررسی منتقل کنید.
خطرات نادیده گرفتن روغنریزی
نادیده گرفتن روغنریزی، حتی اگر جزئی به نظر برسد، میتواند عواقب جدی داشته باشد:
- آسیب شدید به موتور: کمبود روغن باعث ساییدگی پیستونها، یاتاقانها و میللنگ میشود که در نهایت منجر به سوختن کامل موتور و نیاز به تعمیرات اساسی و پرهزینه میشود.
- خطر آتشسوزی: چکیدن روغن روی قطعات داغ مانند منیفولد اگزوز میتواند باعث آتشسوزی شود.
- آلودگی محیط زیست: روغن موتور حاوی مواد سمی است و نشت آن به خاک و آبهای زیرزمینی آسیب میزند.
کارهایی که میتوانید در خانه انجام دهید
اولین کار، اندازهگیری سطح روغن با گیج است. اگر سطح روغن پایین است، تا حد استاندارد باید روغن مناسب اضافه شود، اما این فقط یک اقدام موقت است و نشتی را درمان نمیکند. سپس به محل لکه روی زمین توجه کنید و تلاش کنید جای تقریبی آن نسبت به خودرو را ثبت کنید، چون به تعمیرکار کمک میکند مسیر را سریعتر پیدا کند.
اگر اخیراً تعویض روغن انجام دادهاید، نگاه کردن به اطراف فیلتر و پیچ تخلیه منطقی است. گاهی یک سفت کردن درست فیلتر با دست، یا تعویض واشر پیچ تخلیه مسئله را حل میکند، اما این کار باید با احتیاط انجام شود و اگر تخصص ندارید، بهتر است دستکاری نکنید، چون سفت کردن بیش از حد میتواند بدتر کند. مهمتر از همه، تا وقتی منشأ نشتی مشخص نشده، رانندگی طولانی و سرعت بالا کار عاقلانهای نیست.
پیشگیری از روغنریزی و کاهش احتمال تکرار
بخش زیادی از نشتیها به فرسودگی طبیعی مربوط است، اما با چند عادت درست میشود احتمال را کم کرد. سرویس دورهای منظم، استفاده از روغن و فیلتر با کیفیت مناسب، و دقت در تعویض واشرها و اورینگهای مصرفی در زمان سرویس، نقش مهمی دارد. همچنین اگر خودرو زیاد در مسیرهای ناهموار حرکت میکند، بررسی سلامت کارتل و محافظ زیر موتور کمک میکند ضربهها کمتر به قسمتهای حساس منتقل شود.
نکته دیگر این است که نشتیهای کوچک را جدی بگیرید. خیلی وقتها یک واشر ساده یا یک اورینگ ارزان، اگر به موقع تعویض شود، جلوی رسیدن نشتی به مرحله بزرگ و پرهزینه را میگیرد. به علاوه، موتور تمیزتر یعنی تشخیص نشتی سریعتر و هزینه تشخیص کمتر.
روشهای تشخیص و رفع روغنریزی
مرحله ۱: تشخیص نوع مایع و منشا نشتی
همه لکههای زیر ماشین روغن موتور نیستند. با این جدول میتوانید مایعات مختلف را تشخیص دهید:
| نوع مایع | رنگ | غلظت و بو | محل احتمالی نشتی |
|---|---|---|---|
| روغن موتور | قهوهای روشن تا سیاه | غلیظ، روغنی، بوی مشخص روغن | کارتل، فیلتر روغن، واشر سرسیلندر |
| روغن گیربکس | صورتی، قرمز تا قهوهای | کمی غلیظتر از روغن موتور، بوی شبیه به نفت | اطراف گیربکس، کاسهنمدهای اکسل |
| روغن ترمز | کهربایی روشن تا زرد | رقیق، شبیه روغن نباتی، بوی تند | روی چرخها، داخل سینی موتور، نزدیک پدال |
| روغن فرمان هیدرولیک | قرمز تا قهوهای مایل به قرمز | رقیق، بوی شیرین و سوختگی | جعبه فرمان، پمپ هیدرولیک، شلنگها |
| ضدیخ (خنککننده) | سبز، صورتی یا نارنجی | رقیق، با بوی شیرین | رادیاتور، واترپمپ، شلنگها |
برای پیدا کردن منشا نشتی:
موتر را با یک تمیزکننده مناسب کاملاً تمیز کنید تا روغن باقیمانده پاک شود. سپس با خودرو برای چند دقیقه، حدود ۱۵ دقیقه، رانندگی کنید تا موتور به دمای کار برسد و فشار روغن افزایش یابد. در نهایت موتور را خاموش کرده و با چراغ قوه به دقت قسمتهای مختلف موتور، به خصوص از پایین، بررسی کنید و مسیر نشتی را از پایین به بالا دنبال کنید تا به منبع اصلی برسید.
مرحله ۲: رفع مشکل
رفتگیهای ساده (ممکن است خودتان انجام دهید):
در صورتی که پیچ کارتل شل است، میتوان آن را با آچار مناسب سفت کرد، البته بدون سفت کردن بیش از حد. اگر فیلتر روغن قدیمی، کج نصب شده یا مشکل دارد، تعویض آن میتواند نشتی را برطرف کند.
رفتگیهای پیچیده (نیاز به مکانیک دارد):
تعویض واشرها مانند واشر درب سوپاپ، کارتل یا سرسیلندر نیاز به تخصص و ابزار دارد. تعویض کاسهنمدها نیز مستلزم بازسازی بخشهایی از موتور است. در صورت ترک یا سوراخ بودن کارتل، باید کارتل روغن تعویض شود و اگر رزوه پیچ تخلیه آسیب دیده باشد، مکانیک میتواند آن را ترمیم کند.
چگونه از روغنریزی جلوگیری کنیم؟
- تعویض به موقع روغن و فیلتر: از روغن و فیلتر باکیفیت و استاندارد استفاده کنید و آنها را در زمان مقرر تعویض نمایید.
- بررسی دورهای سطح روغن: هر چند هفته یکبار سطح روغن را با گیج روغن چک کنید.
- نصب سینی محافظ موتور: این قطعه از برخورد مستقیم سنگ و دستانداز با کارتل روغن و سایر قطعات حساس زیر موتور جلوگیری میکند.
جمع بندی
روغنریزی ماشین یک هشدار جدی است. با توجه به علائم و اقدام سریع برای تشخیص و رفع آن، میتوانید از هزینههای هنگفت تعمیر موتور و تضمین ایمنی خود جلوگیری کنید. اگر در تشخیص مشکل مطمئن نیستید، بهترین کار مراجعه به یک مکانیک متخصص است.
پرسشهای متداول
چرا بعد از تعویض روغن، زیر ماشین روغن میچکد؟
بیشتر مواقع به فیلتر روغن، اورینگ فیلتر، پیچ تخلیه یا واشر آن مربوط است و باید همان ناحیه سریع بررسی شود.
از کجا بفهمم مایع زیر ماشین روغن موتور است؟
روغن موتور معمولاً غلیظتر و قهوهای تا سیاه است و بوی نفتی یا کمی سوختگی دارد، اما برای تشخیص قطعی بهتر است محل نشتی هم بررسی شود.
روغنریزی از کاسهنمد عقب چه نشانهای دارد؟
اغلب از ناحیه اتصال موتور و گیربکس، نزدیک پوسته گیربکس، چکه دیده میشود و معمولاً مسیر روغن به سمت وسط خودرو میرود.
اگر روغنریزی کم باشد میتوانم به رانندگی ادامه بدهم؟
اگر سطح روغن مرتب کنترل و ثابت بماند ممکن است کوتاهمدت امکانپذیر باشد، اما چون نشتی میتواند ناگهان بیشتر شود، بررسی و تعمیر به تعویق نیفتد.
گرفتگی تهویه کارتر چگونه باعث روغنریزی میشود؟
وقتی فشار داخل کارتر بالا برود، روغن از ضعیفترین واشرها و کاسهنمدها بیرون زده میشود و ممکن است چند نشتی همزمان دیده شود.
نتیجهگیری
روغنریزی از زیر ماشین معمولاً از نقاط آببندی مثل واشر درپوش سوپاپ، واشر کارتل، پیچ تخلیه، فیلتر روغن یا کاسهنمدها شروع میشود و گاهی هم ریشه آن فشار بالای داخل کارتر است. تشخیص درست به پیدا کردن «محل شروع خیس شدن» وابسته است، نه فقط محل لکه روی زمین.
اگر نشتی زیاد است، چراغ روغن روشن میشود، دود یا بوی تند روغن دارید یا سطح روغن سریع پایین میآید، ادامه رانندگی میتواند به موتور آسیب جدی بزند. بهترین کار این است که سریع منشأ نشتی مشخص و تعمیر انجام شود تا هزینه و ریسک بالا نرود.
به اشتراک گذاری نظرات شما
تا حالا با روغنریزی زیر ماشین مواجه شدهاید؟ لکه دقیقاً کجای خودرو بود و مشکل از کدام قطعه مشخص شد؟ تجربهتان را بنویسید تا دیگران هم راحتتر علت را تشخیص دهند.
