دیدن لکه آب زیر جلوی ماشین، مخصوصاً نزدیک رادیاتور، یکی از آن نشانههایی است که هم میتواند کاملاً بیخطر باشد و هم در صورت بیتوجهی به یک خرج سنگین ختم شود. مشکل اینجاست که خیلیها هر مایعی را «آب» مینامند، در حالی که زیر کاپوت معمولاً با «مایع خنککننده» سروکار داریم، نه آب معمولی. این مایع اگر کم شود، دمای موتور بالا میرود و در بدترین حالت به واشر سرسیلندر، سرسیلندر یا حتی خود موتور آسیب جدی میزند.
برای اینکه تصمیم درست بگیرید، باید بدانید چکه از کجا میآید، چه زمانی رخ میدهد، رنگ و بوی مایع چیست و آیا همراه نشانههای دیگری مثل بالا رفتن آمپر، بخار، یا کم شدن سطح منبع انبساط است یا نه. در این مقاله از بخش خودرو ماگرتا، علتهای رایج چکه کردن از ناحیه رادیاتور را توضیح میدهم، روشهای تشخیص خانگی و نیمهحرفهای را میگویم، اشتباههای خطرناک را یادآوری میکنم و مشخص میکنم چه زمانی باید سریعاً به تعمیرکار مراجعه کنید.
اول مشخص کنید «آب» است یا «مایع خنککننده»
اولین قدم این است که مایع زیر ماشین را درست شناسایی کنید. آب معمولی معمولاً بیرنگ است، بوی خاصی ندارد و اگر در روزهای گرم یا بعد از روشن بودن کولر دیده شود، ممکن است فقط آب تقطیر شده کولر باشد که از زیر خودرو میچکد. این مورد غالباً طبیعی است و معمولاً نزدیک وسط خودرو یا کمی سمت شاگرد دیده میشود، نه دقیقاً جلوی رادیاتور.
مایع خنککننده معمولاً رنگ دارد و بسته به نوع ممکن است سبز، صورتی، نارنجی یا آبی باشد و اغلب بوی شیرین یا شیمیایی مشخصی دارد. وقتی خشک شود ممکن است روی قطعات اطراف رسوب سفید یا سبز کمرنگ باقی بگذارد. اگر لکه زیر ماشین رنگی است، یا سطح منبع انبساط کم میشود، یا بوی خاصی حس میکنید، احتمال نشتی سیستم خنککننده جدیتر است.
دلایل اصلی چکه کردن آب رادیاتور
یکی از رایجترین دلایل، ترک یا سوراخ شدن بدنه رادیاتور است. این مشکل معمولاً بهدلیل ضربه، زنگزدگی یا فرسودگی طولانیمدت ایجاد میشود و با علائمی مثل کاهش سطح آب، مشاهده لکه آب زیر خودرو و داغ شدن بیش از حد موتور همراه است.
فرسودگی یا شل شدن شیلنگها نیز عامل شایع دیگری است. شیلنگهای رادیاتور به مرور زمان خشک، ترکخورده یا از محل اتصال شل میشوند. در این حالت معمولاً لکه آب در نزدیکی موتور و گاهی بوی شیرین ضدیخ احساس میشود.
خرابی درب رادیاتور یا درب منبع انبساط میتواند باعث ناتوانی سیستم در حفظ فشار شود. در این شرایط، آب بدون نشتی مشخص کاهش مییابد و ممکن است پس از خاموش شدن موتور، بخار یا رطوبت اطراف درب دیده شود.
ترک خوردگی یا خرابی منبع انبساط (قمقمه) نیز باعث نشتی آب میشود. این مشکل معمولاً با کاهش سطح آب در قمقمه و مشاهده ترکهای ریز روی بدنه پلاستیکی آن همراه است.
در برخی موارد، نشتی از رادیاتور بخاری رخ میدهد. در این حالت، آب ممکن است وارد کابین شود یا زیر خودرو بریزد. بخار گرفتن شیشههای جلو، بوی شیرین داخل کابین و خیس شدن کف سمت سرنشین از نشانههای آن است.
همچنین اتصالات ضعیف یا بستهای شل بر اثر لرزش موتور میتوانند باعث نشت آب از محل اتصال شیلنگها به رادیاتور یا موتور شوند.
چرا چکه از رادیاتور را نباید دستکم گرفت
سیستم خنککننده برای کنترل دمای موتور طراحی شده و معمولاً تحت فشار کار میکند. وقتی نشتی وجود داشته باشد، فشار سیستم از بین میرود، نقطه جوش مایع پایین میآید و موتور زودتر داغ میکند. در این وضعیت حتی یک نشتی کوچک هم میتواند بعد از یک مسیر کوتاه، تبدیل به جوش آوردن شود، مخصوصاً در ترافیک یا سربالایی.
از طرف دیگر، بعضی نشتیها فقط وقتی موتور گرم است خودشان را نشان میدهند، چون با بالا رفتن دما و فشار، ترک یا درز بازتر میشود. بنابراین اینکه «وقتی ماشین سرد است چیزی نمیچکد» به معنی نبودن مشکل نیست. همین رفتار، دلیل شایع دیر تشخیص دادن نشتی رادیاتور است.
علتهای رایج چکه کردن از ناحیه رادیاتور
نشتی واقعی رادیاتور معمولاً از چند نقطه کلاسیک رخ میدهد. یکی محل اتصال مخزنهای کناری رادیاتور به هسته فلزی است، مخصوصاً در رادیاتورهای رایج که مخزنهای کناری پلاستیکی دارند. با گذشت زمان، حرارت و لرزش میتواند درزها را ضعیف کند و نشتی آرام ایجاد شود.
نقطه رایج دیگر، خود هسته رادیاتور است؛ جایی که لولهها و پرهها هستند. ضربه سنگریزه، خوردگی داخلی ناشی از مایع نامناسب یا تعویض دیرهنگام، و حتی فشار بیش از حد میتواند باعث سوراخ ریز شود. نشتیهای خیلی ریز گاهی فقط با «نمزدگی» و رسوب خشکشده دیده میشوند، نه با چکه واضح.
محل تخلیه رادیاتور یا پیچ تخلیه هم میتواند منبع چکه باشد، بهخصوص اگر قبلاً تخلیه مایع انجام شده و پیچ یا واشر درست جا نرفته باشد. این چکه معمولاً در پایین رادیاتور دیده میشود و ممکن است به صورت قطره قطره ادامه داشته باشد.
درپوش رادیاتور یا درپوش منبع انبساط هم نقش مهمی دارد. این درپوشها فقط یک در نیستند، وظیفه کنترل فشار سیستم را دارند. اگر درست آببندی نکنند، سیستم فشار را نگه نمیدارد و ممکن است مایع از همان ناحیه به بیرون نشت کند یا به شکل سرریز از مسیر شیلنگ سرریز خارج شود.
چگونه محل دقیق نشتی را پیدا کنیم؟
اولین قدم این است که صبر کنید موتور کاملاً خنک شود. باز کردن درب رادیاتور یا منبع انبساط در حالت داغ بسیار خطرناک است و میتواند باعث سوختگی شدید شود.
پس از خنک شدن، یک بررسی بصری دقیق با چراغ قوه انجام دهید. به دنبال رسوبات سفید یا سبزرنگ، ترکهای ریز یا قطرات آب روی رادیاتور، شیلنگها و محل اتصالات باشید.
در صورت دسترسی، استفاده از فشارسنج رادیاتور میتواند کمککننده باشد. با اعمال فشار کنترلشده به سیستم، حتی نشتیهای بسیار کوچک نیز خود را نشان میدهند.
همچنین میتوانید یک مقوا یا پارچه تمیز را چند ساعت زیر خودرو قرار دهید. رنگ و ویژگیهای مایع جمعشده سرنخ مهمی میدهد. اگر مایع شفاف و بیبو باشد، احتمالاً مربوط به سیستم تهویه و طبیعی است. اما اگر مایع چسبناک، رنگی و با بوی شیرین باشد، از سیستم خنککننده نشتی دارد.
شلنگها و بستها، متهمهای بسیار رایج
خیلی وقتها نشتی دقیقاً از خود رادیاتور نیست، از شلنگهای بالا و پایین رادیاتور یا بستهای آنهاست. شلنگ با گذشت زمان خشک و ترکدار میشود یا در محل اتصال، نرم و لهیده میشود. بست هم ممکن است شل شود یا در اثر زنگزدگی قدرت نگهداریاش را از دست بدهد. در این حالت، نشتی ممکن است فقط وقتی موتور گرم و تحت فشار است رخ دهد و بعد از سرد شدن، تقریباً متوقف شود.
اگر نشتی از شلنگ باشد، معمولاً اطراف دهانه اتصال خیس است یا رد پاشش روی فن، قاب فن یا قطعات جلوی موتور دیده میشود. گاهی حتی بوی مایع خنککننده در اطراف جلو خودرو حس میشود، مخصوصاً بعد از خاموش کردن موتور.
نشتی از منبع انبساط و شیلنگ سرریز
منبع انبساط یا مخزن آب رادیاتور هم میتواند ترک بخورد، بهخصوص اگر پلاستیکی و قدیمی باشد. ترکهای مویی در مخزن گاهی فقط وقتی سطح مایع بالا میآید یا فشار زیاد میشود نشتی میدهند. شیلنگ نازک سرریز هم اگر ترک بخورد یا شل شود، ممکن است تصور کنید «رادیاتور چکه میکند»، چون مایع در جلوی خودرو و نزدیک رادیاتور میریزد.
اگر سطح مخزن مرتب کم میشود اما زیر رادیاتور خیس نیست، مخزن و اتصالاتش را دقیقتر بررسی کنید. نشتی مخزن معمولاً با رد خشکشده روی بدنه مخزن یا اطراف درپوش همراه است.
وقتی چکه به معنی «جوش آوردن» یا فشار غیرعادی است
بعضی نشتیها به دلیل یک مشکل بزرگتر رخ میدهند. اگر موتور بیش از حد داغ کند، فشار سیستم بالا میرود و ضعیفترین نقطه، مثل درپوش، شلنگ یا درز رادیاتور، شروع به نشتی میکند. در این حالت، چکه کردن «علت» نیست، «نتیجه» است. اگر همزمان با چکه، آمپر بالا میرود، فن غیرعادی کار میکند، بخار از کاپوت میآید یا بوی تند مایع داغ حس میکنید، باید احتمال داغ کردن موتور را جدی بگیرید.
همچنین اگر مرتب مایع را پر میکنید اما باز کم میشود و نشتی واضح پیدا نمیکنید، ممکن است نشتی داخلی مطرح باشد. در این حالت همیشه رادیاتور مقصر نیست و باید سیستم کامل بررسی شود، چون بعضی نشتیها در مسیرهای داخلی یا قطعات دیگر اتفاق میافتد و فقط اثرش به صورت کم شدن سطح دیده میشود.
راههای رفع نشتی آب رادیاتور
برای شرایط اضطراری و موقت، برخی افراد از پودرهای مخصوص جوشآور رادیاتور استفاده میکنند که میتوانند ترکهای بسیار ریز را موقتاً مسدود کنند. همچنین روشهای خانگی قدیمی مانند استفاده از زردچوبه برای نشتیهای جزئی وجود دارد، اما این روشها صرفاً موقتی هستند و ممکن است در بلندمدت به سیستم خنککننده آسیب بزنند.
راهحلهای دائمی شامل جوشکاری یا لحیمکاری رادیاتور در صورت فلزی بودن آن است. برای رادیاتورهای پلاستیکی، از درزگیرهای اپوکسی مقاوم به حرارت استفاده میشود. مطمئنترین روش، تعویض قطعه معیوب است که میتواند شامل شیلنگهای فرسوده، درب رادیاتور، درب منبع انبساط، بستها، خود رادیاتور یا هسته بخاری باشد.
چطور محل نشتی را دقیق پیدا کنیم
برای پیدا کردن محل نشتی، بهترین زمان معمولاً وقتی است که موتور کمی گرم شده اما هنوز خطرناک و خیلی داغ نیست. ابتدا کاپوت را بالا بزنید و با چراغ، اطراف رادیاتور، درزهای کناری، محل اتصال شلنگها، بستها، زیر رادیاتور و اطراف پیچ تخلیه را نگاه کنید. وجود رطوبت تازه، یا رسوب خشکشده سفید یا رنگی روی لبهها و گوشهها، سرنخ مهمی است.
گاهی نشتی آنقدر کم است که روی زمین قطره نمیافتد و فقط روی قطعه داغ تبخیر میشود. در این حالت ممکن است رد خشکشده و بوی مایع داغ را داشته باشید، اما چکه واضح نبینید. بررسی سطح مایع در مخزن در چند روز متوالی هم میتواند نشان دهد نشتی واقعاً وجود دارد یا خیر.
اگر میخواهید دقیقتر شوید، فشارسنجی سیستم خنککننده یک روش رایج در تعمیرگاه است که با ایجاد فشار کنترلشده، نشتیهای پنهان را آشکار میکند. همچنین در برخی موارد از مواد ردیاب و نور مخصوص استفاده میشود تا محل خروج مایع مشخصتر شود. اینها روشهای حرفهایتر هستند اما منطقشان ساده است، نشتی وقتی تحت فشار قرار میگیرد واضحتر میشود.
کارهایی که هنگام نشتی نباید انجام دهید
مهمترین نکته ایمنی این است که هیچوقت درپوش رادیاتور یا مخزن را وقتی موتور داغ است باز نکنید. سیستم تحت فشار است و باز کردن ناگهانی میتواند باعث پاشش مایع بسیار داغ و سوختگی جدی شود. اگر لازم است سطح مایع را چک کنید، صبر کنید موتور کاملاً خنک شود.
همچنین با امید اینکه «فقط کمی چکه میکند» نباید مسیرهای طولانی بروید، مخصوصاً اگر آمپر حتی کمی بالا میرود یا بخار میبینید. داغ کردن موتور میتواند هزینهای چند برابر تعویض یک شلنگ یا تعمیر رادیاتور ایجاد کند. اگر مجبورید مسافت کوتاهی بروید، باید سطح مایع را زیر نظر داشته باشید و کوچکترین نشانه داغ شدن را جدی بگیرید، اما بهترین تصمیم معمولاً تعمیر یا انتقال خودرو به تعمیرگاه است.
راهحلهای موقت و اینکه چه زمانی به درد میخورند
بعضی افراد از محلولهای درزگیر یا افزودنیهای ضدنشتی استفاده میکنند. این مواد گاهی میتوانند نشتیهای بسیار ریز را موقتاً کم کنند، اما همیشه قابل اعتماد نیستند و در بعضی خودروها میتوانند مسیرهای باریک رادیاتور یا بخاری را دچار گرفتگی کنند. به همین دلیل، اگر نشتی واضح است یا از درزهای مهم و بزرگ است، راهحل اصولیتر تعمیر یا تعویض قطعه معیوب است.
تنگ کردن بست شلنگ اگر واقعاً علت نشتی شل بودن بست باشد، میتواند کمک کند، اما اگر شلنگ ترک خورده یا دهانه اتصال آسیب دیده باشد، فقط زمان میخرد. بهترین نگاه این است که راهحل موقت، فقط برای رساندن خودرو به تعمیرگاه است، نه برای زندگی روزمره.
چه زمانی باید سریعاً به تعمیرکار مراجعه کنید
اگر چکه زیاد است، سطح مخزن سریع پایین میآید، آمپر به سمت بالا میرود، بخار مشاهده میکنید، یا چراغ هشدار دما روشن میشود، بهتر است خودرو را متوقف کنید و مشکل را جدی بگیرید. همچنین اگر نشتی بعد از هر رانندگی تکرار میشود، یا اگر مایع خنککننده روی زمین به طور منظم دیده میشود، این نشانه است که مشکل در حال پیشرفت است.
در نهایت، اگر نشتی از خود رادیاتور و بهخصوص از درزهای کناری یا هسته باشد، معمولاً تعمیر تخصصی یا تعویض مطرح میشود. تصمیم بین تعمیر و تعویض به میزان آسیب، عمر رادیاتور، و هزینه قطعه و دستمزد بستگی دارد و بهتر است با نگاه بلندمدت انجام شود.
نکات مهم و پیشگیری
بررسی منظم سطح آب رادیاتور و منبع انبساط، حداقل هفتهای یک یا دو بار، نقش مهمی در پیشگیری از نشتی دارد. استفاده از ضدیخ مناسب نهتنها از یخزدگی جلوگیری میکند، بلکه خاصیت ضدزنگ دارد و عمر قطعات سیستم خنککننده را افزایش میدهد.
از ریختن آب خالص در رادیاتور خودداری کنید، زیرا باعث رسوب و خوردگی میشود. اگر نشتی شدید است یا محل آن مشخص نمیشود، مراجعه به تعمیرکار متخصص ضروری است، چون ادامه رانندگی با موتور داغ میتواند به قطعات حساس و پرهزینه آسیب جدی وارد کند.
نکته پایانی این است که دیدن آب زیر خودرو همیشه به معنای نشتی رادیاتور نیست. در روزهای گرم یا هنگام استفاده از کولر، چکه کردن آب شفاف و بیبو از زیر خودرو طبیعی و بیخطر است.
پرسشهای متداول
از کجا بفهمم مایع زیر ماشین آب کولر است یا نشتی رادیاتور؟
آب کولر بیرنگ و بیبو است و معمولاً بعد از روشن بودن کولر دیده میشود، اما مایع خنککننده اغلب رنگ و بوی مشخص دارد و سطح مخزن کم میشود.
اگر فقط وقتی ماشین داغ است چکه میکند یعنی چه؟
ممکن است نشتی در اثر بالا رفتن فشار و دما خود را نشان دهد، مثل شلنگ، بست، درز رادیاتور یا درپوشی که درست آببندی نمیکند.
آیا میتوان با نشتی رادیاتور رانندگی کرد؟
اگر نشتی وجود دارد، ریسک داغ کردن موتور بالاست، مخصوصاً در ترافیک یا مسیر طولانی، و بهتر است مشکل سریع رفع شود.
چرا اطراف رادیاتور رسوب سفید یا سبز میبینم؟
این رسوب معمولاً مایع خنککننده خشکشده است و اغلب نشانه نشتی آرام از درزها، اتصالات یا ترکهای ریز است.
اگر درپوش رادیاتور خراب باشد چه اتفاقی میافتد؟
درپوش خراب ممکن است فشار را درست نگه ندارد و باعث نشتی، سرریز شدن مایع یا بدتر شدن داغ کردن موتور شود.
نتیجهگیری
چکه کردن آب از ناحیه رادیاتور، یا واقعاً آب بیخطر کولر است یا نشانه نشتی سیستم خنککننده. تشخیص درست با توجه به رنگ و بو، محل چکه، کم شدن سطح مخزن و وجود رسوب خشکشده امکانپذیر است. شایعترین علتها شامل شلنگ و بست، درپوش، پیچ تخلیه، مخزن انبساط و خود رادیاتور در محل درزها و هسته است.
اگر نشتی با بالا رفتن دما، بخار یا کم شدن سریع مایع همراه است، باید آن را فوری جدی بگیرید، چون داغ کردن موتور میتواند خسارت سنگینی ایجاد کند. بهترین رویکرد این است که به جای حدس، مسیر بررسی را مرحلهای پیش ببرید و در صورت نیاز، تستهای تخصصی مثل فشارسنجی را در تعمیرگاه انجام دهید تا علت دقیق پیدا و اصولی برطرف شود.
به اشتراک گذاری نظرات شما
چکهای که شما دیدهاید بیشتر بعد از روشن بودن کولر بوده یا بعد از رانندگی و گرم شدن موتور؟
اگر تجربهای از نشتی رادیاتور یا شلنگها داشتهاید، بگویید علت اصلی چه بود و چه کاری بیشترین کمک را کرد؟
