تولید روغن خوراکی در منزل، از تولید تا فروش در بازار و درآمدزایی
روغن خوراکی یکی از مواد غذایی ضروری در هر خانه و خانوادهای به حساب میآید که قیمت آن هم روز به روز در حال افزایش است. تولید روغن خوراکی در منزل، یکی از راهحلهای اقتصادی به حساب میآید که علاوه بر تامین روغن خوراکی مورد نیاز میتواند روشی مناسب برای درآمدزایی هم در نظر گرفته شود.
تولید روغن خوراکی در منزل با استفاده از دانههای روغنی مانند کنجد، آفتابگردان، بادام یا زیتون و به کمک دستگاه روغنگیری خانگی یا روشهای سنتی پرس، کاملاً امکانپذیر است.
در حالت کلی، روغنگیری به دو روش روغنگیری سرد (زیر ۵۰ درجه سانتیگراد) و روغنگیری گرم (بالای 80 درجه سانتیگراد) انجام میشود.
چگونه از تولید روغن خوراکی در منزل درآمدزایی داشته باشیم؟
از آنجایی که افراد زیادی در دنیای صنعتی امروز به دنبال تهیه مواد غذایی خانگی و سالم هستند، به همین دلیل هم تولید روغن خوراکی در منزل با استفاده از دانههای سالم و دستگاههای خانگی میتواند توجه افراد زیادی را به خود جلب کند. البته برای شروع این کسب و کار باید به فاکتور های اقتصادی و درآمدزایی نیز توجه داشت که یکی از مهم ترین آنها قیمت نهایی تولید می باشد. قیمت برای خرید و فروش روغن عمده یک عامل بسیار تعیین کننده است که می تواند دوام و یا زوال کسب و کار شما را رقم بزند. بنابراین یکی از روشهای درآمدزایی از روغنگیری در منزل این است که بازاریابی خوبی برای محصول خود انجام دهید.
برای موفقیت در این مسیر بهتر است تا دانههای خوراکی را به صورت عمده و تازه از تامینکنندهای معتبر و قابل اعتماد تهیه کنید. برای ارتباط با تامینکنندگان میتوانید از پلتفرمهای خرید و فروش عمده استفاده کنید. در کشور ما پلتفرم عمدهفروشی باسکول به شما فرصت ارتباط با تامینکنندگان مختلف از سراسر ایران را میدهد و می تواند برای شروع گزینه خوبی باشد.
طرز تهیه روغن مایع در خانه
در حالت کلی، سه روش کلی برای روغنگیری در خانه وجود دارد. هرکدام از این روشها مزایا و محدودیتهای منحصربهفرد خود را دارند و شما باید با توجه به شرایط خود بهترین ومناسبترین روش را انتخاب کنید.
1- روش سنتی و دستی (کوبیدن و پرس)
روش کوبیدن و پرس قدیمیترین روش روغنگیری در خانه است که راندمان پایینی دارد و فقط هم برای انواع دانههای نرم مانند کنجد و بادام کاربردیست. ابتدا باید دانههای روغنی را خرد یا آسیاب و سپس روغن آنها را به کمک وزنه، پارچه و فشار دستی استخراج کنید.
2- استفاده از دستگاه روغنگیری خانگی پرس سرد
در روش روغنگیری با پرس سرد، دانههای روغنی فقط با فشار مکانیکی و بدون افزایش دمای قابلتوجه (معمولاً زیر ۵۰ درجه سانتیگراد) پرس میشوند. در روش پرس سرد (Cold Press) میزان مواد مغذی طبیعی دانه کاملاً حفظ میشود و راندمان کار بسیار بالاست. بهترین دانهها برای روغنگیری به کمک دستگاه پرس سرد شامل دانههای آفتابگردان، کنجد، بادام و کنجد سیاه هستند.
کیفیت و قیمت روغنهای حاصل از پرس سرد بیشتر از سایر روشهای روغنگیری است.
3- استفاده از دستگاه روغنگیری پرس گرم
در این روش، دانههای روغنی قبل از فشردهسازی حرارت میبینند تا ویسکوزیته روغن کاهش و راندمان استخراج افزایش پیدا کند. از آنجایی که دانهها در مقابل حرارت زیاد (بالای 80 درجه سانتیگراد) قرار میگیرند، بنابراین بخشی از ترکیبات حساس به حرارت مانند برخی ویتامینها و آنتیاکسیدانها در دانهها از بین میروند. در این روش، میزان روغن استخراجی نسبت به پرس سرد بیشتر است.
دستگاهها و تجهیزات لازم برای تولید روغن خوراکی در منزل
برای تولید روغن خوراکی در منزل باید در ابتدا روش روغنگیری (سنتی، پرس سرد یا پرس گرم) مورد نظر خود را انتخاب کنید. هرکدام از روشها به دستگاهها و تجهیزات منحصربهفرد خود احتیاج دارد.
- دستگاه پرس مارپیچی یا اسکرو پرس (Screw Oil Press)
روغنگیری در منزل به روش پرس گرم معمولاً با دستگاه پرس مارپیچی انجام میشود. دانههای روغنی از طریق مسیر مارپیچ چرخان به سمت جلو هدایت میشوند و با فشار مکانیکی تدریجی، روغن دانهها جدا شده و فقط تفاله باقی میماند.
اجزای اصلی این دستگاه شامل قیف ورودی دانه (Hopper)، محفظه پرس و مارپیچ فشردهساز (Screw Barrel)، المنت حرارتی (در مدلهای دارای قابلیت گرمکردن) و خروجی روغن و خروجی تفاله (Cake Outlet) است.
- دستگاه آسیاب یا خردکن دانه (Grinder)
از دستگاه آسیاب یا خردکن دانه برای خرد کردن دانههای سخت مانند بادام و گردو قبل از ورود به دستگاه پرس استفاده میکنند. دستگاه آسیاب دانهها را به قطعات کوچکتر تبدیل و فرایند استخراج روغن را راحتتر میکند. از هاون یا آسیاب دستی هم میتوان برای خرد کردن دانهها استفاده کرد.
- پارچه صافی یا کیسه پرس (Press Cloth/Filter Bag)
پارچه صافی یا کیسه پرس در هر دو روش سنتی و صنعتی کاربرد دارد. در روش صنعتی از این پارچهها برای فیلتر ثانویه روغن خام استفاده میشود و در روش سنتی معمولاً دانههای خرد شده درون پارچهی نخی ضخیم یا کیسه مخصوص روغنگیری قرار میگیرد و سپس با فشار دست، وزنه یا پرس چوبی، روغن از دانهها خارج میشود.
- پرس دستی یا جک هیدرولیک کوچک
از جکهای هیدرولیک یا پرس دستی در روش سنتی روغنگیری استفاده میشود و هیچگونه دستگاه برقی در این روش وجود ندارد. این روش بسیار کندتر است ولی احتیاجی به برق و هزینه اضافی ندارد.
- صافی ریزدانه یا قیف فیلتر (Fine Filter)
استفاده از صافی ریزدانه یا کاغذ صافی مخصوص مواد غذایی در هنگام روغنگیری ضروریست. این صافی به جداسازی ذرات معلق باقیمانده در روغن بعد از خروج روغن خام از دستگاه یا پرس دستی کمک میکند. این کار باعث افزایش کیفیت و ماندگاری روغن مایع میشود.
- ظروف نگهداری
روغن مایعی که تازه تولید میشود را باید در شیشههای تیره رنگ و در بسته نگهداری کنید. قرارگیری بلافاصله در معرض نور و هوا باعث فاسد شدن و خرابی روغن مایع خانگی میشود. به همین دلیل هم باید روغن را پس از استخراج در ظروف مناسب نگهداری کنید.
جدول خلاصه تجهیزات بر اساس روش روغنگیری
| روش | تجهیزات ضروری | تجهیزات اختیاری |
|---|---|---|
| سنتی و دستی | پارچه صافی، هاون یا آسیاب دستی، پرس دستی یا وزنه | جک هیدرولیک کوچک |
| پرس سرد با دستگاه خانگی | دستگاه اسکرو پرس (بدون گرمایش)، صافی ریزدانه، ظرف نگهداری | آسیاب برای دانههای سخت |
| پرس گرم با دستگاه خانگی | دستگاه اسکرو پرس دارای المنت حرارتی، صافی ریزدانه، ظرف نگهداری | دماسنج برای کنترل دقیقتر حرارت |
مقایسه دستگاه روغنگیری پرس سرد و دستگاه پرس گرم
تفاوت اصلی این دو روش در فرآیند و نحوه استخراج روغن است. در روش گرم از حرارت برای استخراج روغن از دانهها استفاده میشود، در صورتی که در روش پرس سرد از فشار و پرس فیزیکی برای استخراج روغن از دانههای روغنی استفاده میشود.
از آنجایی که کیفیت روغن مایع با استفاده از دستگاه روغنگیری کمپرس سرد بالاتر و ارزش غذایی آن بیشتر است، به همین دلیل هم گزینه مناسبتری برای مصارف تغذیهای روزمره است.
| معیار | روغنگیری سرد | روغنگیری گرم |
|---|---|---|
| دمای فرآیند | زیر ۵۰ درجه سانتیگراد | بالای ۸۰ درجه سانتیگراد |
| میزان استخراج روغن | کمتر | بیشتر |
| حفظ مواد مغذی | بالا | متوسط تا کم |
| طعم و رنگ | طبیعیتر و ملایمتر | پررنگتر و گاهی تلختر |
| ماندگاری | نسبتاً کوتاهتر | نسبتاً بیشتر |
| هزینه اولیه تجهیزات | معمولاً بالاتر | متغیر، گاهی پایینتر |
بهترین دانهها برای تولید روغن خوراکی در منزل چیست؟
دانه کنجد، آفتابگردان، تخم کدو، کلزا و سیاه دانه از بهترین دانهها برای روغنگیری خانگی هستند. این دانهها به راحتی در دسترس هستند و میزان بازدهی قابلقبولی برای مصارف خانگی و حتی راهاندازی کسبوکار خانگی دارند. همچنین، این دانهها با بسیاری از دستگاههای روغنگیری موجود در بازار سازگار هستند.
فرقی ندارد که روغنگیری در مقیاس خانگی باشد یا صنعتی، فقط با انتخاب دانه مناسب، تازه و باکیفیت میتوانید در نهایت روغن باکیفیتی داشته باشید. هرکدام از انواع دانههای روغنی مزایا و خاصیت منحصربهفرد خود را دارند و باید با توجه به نوع روغن مورد نظر خود به انتخاب بهترین و مناسبترین دانه بپردازید. پرکاربردترین دانههای روغنی عبارتند از:
- دانه کنجد (پرطرفدارترین و بهترین دانه برای روغنگیری)
درصد روغندهی بالا بین 50 تا 55 درصد
قدیمیترین دانه روغنی با روغنگیری بسیار راحت
خروجی روغن بسیار صاف، خالص و معطر
مقاومت بالا در برابر حرارت، خواص آنتی اکسیدانی و پایداری چربی بالا
مناسب برای مصارف دارویی، خوراکی و تولید ارده
- دانه کلزا (روغن اقتصادی و مناسب برای تولید با حجم بالا)
درصد روغندهی حدود 40 درصد
ارزش غذایی زیاد و مناسب برای مصارف خوراکی، آرایشی، دارویی، پوست و مو
مناسب برای روغنگیری خانگی و صنعتی در حجم بالا
- دانه آفتابگردان (قیمت مقرونبهصرفه و مناسب برای تولید انبوه)
درصد روغندهی بین 40 تا 45 درصد
منبع غنی ویتامین E و اسیدهای چرب مفید
خروجی روغن شفاف، طعم خوب و مناسب و پایداری بالا در برابر حرارت
پرمصرفترین روغن خانگی با قیمت مناسب
- سیاه دانه (روغن دارویی و بسیار کاربردی)
درصد روغندهی بین 30 تا 35 درصد
حساس به دما (روغنگیری فقط با پرس سرد)
دارای خواص ضد التهابی و تقویت سیستم ایمنی
مناسب برای مصارف دارویی و آرایشی
- دانه بادام (روغن گران قیمت با بازار عالی)
درصد روغندهی بین 45 تا 50 درصد
نیاز به دستگاه با گشتاور بالا برای روغنگیری
دارای مصارف آرایشی، بهداشتی، دارویی، پوست و مو
- مغز گردو (بالاترین درصد روغندهی)
میزان روغندهی بسیار بالا بین 60 تا 65 درصد
بسیار معطر و پرچرب
روغن ممتاز و ارزشمند با بازار بسیار عالی
روغنگیری خانگی چه تفاوتی با روغنگیری صنعتی دارد؟
در روغنگیری خانگی همه مراحل به صورت دستی یا با دستگاههای خانگی انجام میشود. از آنجایی که در سالهای اخیر میزان تقاضا برای تغذیه سالم و محصولات ارگانیک افزایش یافته است، به همین دلیل طرفداران روغنهای خانگی هم بیشتر شده است.
برخلاف روغنکشی صنعتی که اغلب شامل مراحل تصفیه، بیرنگسازی، بیبوسازی و گاهی هیدروژناسیون است، روغن خانگی معمولاً در همان مرحله اول پرس، بدون فرآوری بیشتر مصرف میشود.
این تفاوت باعث میشود روغن خانگی معمولاً رنگ، بو و طعم طبیعیتری داشته باشد، اما در مقابل، ماندگاری کوتاهتری نسبت به روغنهای تصفیهشده صنعتی دارد؛ زیرا هیچگونه فرآیندهای پایدارسازی روی محصول انجام نمیشود.