آب آمدن از چشم معمولاً از آن علامتهایی است که هم خیلی شایع است و هم میتواند آدم را نگران کند. بعضی وقتها فقط چند دقیقه بعد از قرار گرفتن در باد یا نگاه کردن طولانی به صفحه گوشی اتفاق میافتد و تمام میشود، اما گاهی تکراری است، یک چشم را بیشتر درگیر میکند، یا همراه سوزش و قرمزی میآید و حس میکنید «یک چیزی درست نیست».
نکته مهم این است که آبریزش چشم یک تشخیص نیست، یک علامت است. یعنی باید فهمید چرا سیستم اشک شما دارد بیشتر از حد معمول کار میکند یا چرا اشکها درست تخلیه نمیشوند. در این مقاله از بخش سلامت ماگرتا، علتهای رایج آبریزش چشم، راههای تشخیص سرنخی در خانه، مراقبتهای بیخطر و زمانهایی که باید جدیتر پیگیری کنید را قدم به قدم توضیح میدهم.
آبریزش چشم یعنی اشک زیاد یا تخلیه نامناسب
اشک فقط برای گریه نیست. اشک یک لایه محافظ روی سطح چشم میسازد تا چشم مرطوب بماند، دید واضحتر شود و عوامل مزاحم شسته شوند. آبریزش چشم معمولاً از یکی از دو مسیر رخ میدهد.
مسیر اول، تولید بیش از حد اشک است. این اتفاق بیشتر به صورت «اشک انعکاسی» دیده میشود، یعنی چشم تحریک میشود و برای دفاع، اشک بیشتری تولید میکند. مسیر دوم، تخلیه نامناسب اشک است. اشکها باید از مسیرهای ریز کنار پلک به سمت مجرای اشکی بروند و نهایتاً وارد بینی شوند. اگر این مسیر تنگ یا مسدود شود، اشک روی چشم جمع میشود و سرازیر میگردد.
این دو مسیر در ظاهر شبیه هماند، اما نشانههای همراهشان میتواند کمک کند بفهمید کدام محتملتر است.
آبریزش چشم یک مشکل رایج است و میتواند دلایل مختلفی داشته باشد، از موارد ساده و موقت تا شرایطی که نیاز به توجه پزشکی دارند. در ادامه دلایل اصلی آن را به صورت دستهبندی شده توضیح میدهم:
۱. دلایل ساده و شایع (غیر پزشکی)
این موارد معمولاً موقت هستند و با برطرف شدن محرک، آبریزش چشم هم متوقف میشود:
تحریک توسط عوامل محیطی: باد شدید، هوای سرد، نور خورشید، دود، آلودگی هوا، یا بوی تند (مثل پیاز) میتوانند غدد اشکی را تحریک کنند تا برای محافظت از چشم، اشک بیشتری تولید کنند.
واکنش آلرژیک: آلرژی به گرده گل، حیوانات خانگی، گرد و غبار یا کپک میتواند باعث خارش، قرمزی و آبریزش چشم شود. این وضعیت معمولاً با علائم آلرژی دیگر مانند عطسه یا آبریزش بینی همراه است.
گریه یا خمیازه: این موارد واکنشهای طبیعی بدن هستند که باعث تولید اشک میشوند.
۲. دلایل مرتبط با مشکلات چشمی (نیاز به توجه)
این دلایل شایعتر هستند و ممکن است نیاز به درمان داشته باشند:
خشکی چشم (Dry Eye Syndrome):
شاید عجیب به نظر برسد، اما یکی از شایعترین دلایل آبریزش چشم، خشکی خود چشم است. وقتی چشم به اندازه کافی اشک تولید نمیکند یا اشک کیفیت لازم را ندارد (به اندازه کافی چرب نیست و سریع تبخیر میشود)، مغز به غدد اشکی فرمان تولید اشک بیشتر را میدهد تا این کمبود را جبران کند. این اشک اضافی که کیفیت پایینی دارد، از چشم سرازیر میشود.
انسداد مجرای اشکی (Blocked Tear Duct):
مجرایی که اشک را از چشم به داخل بینی میبرد، مسدود شده باشد. در این صورت، اشکها راهی برای خروج ندارند و روی صورت سرازیر میشوند. این مشکل در نوزادان شایع است اما در بزرگسالان نیز به دلیل عفونت، آسیب یا پیری ممکن است رخ دهد.
التهاب ملتحمه (Conjunctivitis یا چشم صورتی):
عفونت یا التهاب غشای روی سفیدی چشم میتواند باعث قرمزی، خارش، سوزش و آبریزش چشم شود. این التهاب میتواند ویروسی، باکتریایی یا آلرژیک باشد.
بلفاریت (Blepharitis):
التهاب لبههای پلک که در آن غدههای کوچک پلک مسدود میشوند. این وضعیت باعث سوزش، خارش، قرمزی و آبریزش چشم میشود.
ورم پلک (Ectropion):
در این حالت، پلک پایین به سمت بیرون میچرخد. این مشکل باعث میشود مجرای اشکی به درستی کار نکند و چشم دچار خشکی و تحریک شود که در نتیجه آن آبریزش اتفاق میافتد.
۳. دلایل نادرتر
- وجود جسم خارجی در چشم: یک مژه، ذره گرد و غبار یا تکهای کوچک از فلز میتواند باعث تحریک و آبریزش شدید چشم شود.
- خراش قرنیه: هرگونه آسیب به سطح شفاف جلوی چشم (قرنیه) میتواند بسیار دردناک باشد و باعث آبریزش شدید شود.
- عفونتهای جدیتر: مانند عفونت کیسه اشکی (Dacryocystitis).
خشکی چشم که خودش باعث اشکریزی میشود
ممکن است عجیب به نظر برسد، اما یکی از شایعترین علتهای آبریزش چشم، خشکی چشم است. وقتی کیفیت یا مقدار لایه اشکی مناسب نباشد، سطح چشم تحریک میشود و بدن برای جبران، اشک بیشتری ترشح میکند. این اشک اضافی اغلب کیفیت لازم را ندارد و به جای اینکه چشم را پایدار مرطوب کند، بیشتر روی گونه میریزد.
سرنخهای خشکی چشم معمولاً شامل سوزش، احساس جسم خارجی یا شنریزه، خستگی چشم، تاری دید گذرا و بدتر شدن علائم در کار با موبایل و کامپیوتر، رانندگی طولانی، محیطهای خشک یا بادگیر است. در این حالت، ممکن است همزمان هم احساس خشکی داشته باشید و هم آب از چشمتان بیاید.
آلرژی و تحریکات محیطی
آلرژی یکی دیگر از علتهای رایج آبریزش است، بهخصوص اگر همراه خارش باشد. معمولاً در آلرژی، هر دو چشم درگیر میشوند و علائم با گرده گیاهان، گرد و غبار، موی حیوانات، دود، عطرها یا تغییر فصل تشدید میشود. قرمزی، خارش و گاهی پف پلکها در کنار اشکریزی دیده میشود.
تحریکات محیطی هم میتواند بدون آلرژی واضح، اشکریزی ایجاد کند. دود سیگار، آلودگی هوا، بخارهای شیمیایی، اسپریها، باد شدید، نور خیلی تند، یا حتی پیاز خرد کردن میتواند اشک انعکاسی را فعال کند. در این موارد معمولاً با دور شدن از عامل محرک، علائم کاهش مییابد.
عفونتها و التهابهای سطح چشم
عفونت یا التهاب ملتحمه (همان لایه نازک روی سفیدی چشم) میتواند باعث اشکریزی شود. در این حالت معمولاً قرمزی چشم واضحتر است و بسته به نوع عامل، ممکن است ترشح هم وجود داشته باشد. ترشح غلیظ و چسبنده که صبحها باعث چسبیدن پلکها میشود بیشتر به نفع عفونت باکتریایی است. ترشح آبکی همراه با علائم سرماخوردگی، گلودرد یا درگیری هر دو چشم میتواند با عوامل ویروسی همخوانی داشته باشد.
نکته مهم این است که همه قرمزیها و اشکریزیها «چشم عفونی» نیست. بعضی التهابها ناشی از آلرژی یا خشکیاند و درمانشان متفاوت است. اگر خوددرمانی اشتباه انجام شود، علائم طولانیتر میشود یا بدتر میگردد.
التهاب لبه پلک و اختلال غدد چربی پلک
گاهی مشکل از خود چشم نیست، از پلک است. التهاب لبه پلک میتواند باعث سوزش، قرمزی لبه پلک، پوستهپوسته شدن اطراف مژهها، احساس سنگینی پلک و اشکریزی شود. در این حالت، فیلم اشکی کیفیت خوبی ندارد، سریع تبخیر میشود و چشم هم تحریک میشود.
یکی از پیامدهای رایج این وضعیت، اختلال غدد چربی پلک است. این غدد باید لایه چربی اشک را بسازند تا تبخیر کم شود. اگر خروجی آنها بسته شود، خشکی و تحریک بیشتر میشود و بدن به صورت انعکاسی اشک بیشتری ترشح میکند. خیلیها در این حالت همزمان هم «خشکی» را حس میکنند و هم «آبریزش» را تجربه میکنند.
جسم خارجی، خراش قرنیه و لنز تماسی
وجود یک جسم خارجی ریز مثل گرد و خاک، مژه، یا ذرات فلزی و چوبی میتواند اشکریزی شدید ایجاد کند، چون چشم تلاش میکند آن را بیرون بیندازد. معمولاً احساس میکنید چیزی در چشم گیر کرده، پلک زدن دردناک است یا اشکریزی ناگهانی و یکطرفه رخ میدهد.
خراش قرنیه هم میتواند اشکریزی، درد، حساسیت به نور و قرمزی ایجاد کند. کسانی که لنز تماسی استفاده میکنند باید حساستر باشند، چون بعضی عفونتها و خراشها در مصرفکنندگان لنز سریعتر جدی میشود. اگر با لنز دچار درد، قرمزی و آبریزش شدهاید، بهتر است لنز را خارج کنید و موضوع را جدیتر پیگیری کنید.
گرفتگی یا تنگی مجرای اشکی
اگر اشک زیاد تولید نمیشود اما روی گونه میریزد، باید به تخلیه اشک شک کرد. در تنگی یا انسداد مسیر اشکی، اشک به جای رفتن به بینی، در گوشه چشم جمع میشود و سرریز میکند. این حالت میتواند یکطرفه یا دوطرفه باشد، اما یکطرفه بودن نسبتاً شایعتر است.
گاهی همراه آن، التهاب کیسه اشکی هم رخ میدهد و در گوشه داخلی چشم درد، تورم یا حساسیت ایجاد میشود. بعضی افراد ترشح مخاطی دارند یا حس میکنند چشمشان همیشه خیس است، حتی وقتی در محیط معمولیاند و هیچ محرک خاصی وجود ندارد.
مشکلات پلک و وضعیت قرارگیری پلکها
موقعیت پلکها روی تخلیه اشک اثر مستقیم دارد. اگر لبه پلک به خوبی روی کره چشم ننشیند یا حالت برگشت به داخل یا بیرون داشته باشد، اشک به سمت مجرا هدایت نمیشود و بیرون میریزد. شلی پلکها در سنین بالاتر، افتادگی پلک، یا اختلالات عصبی عضلانی میتواند چنین وضعیتی ایجاد کند.
در این حالت ممکن است اشکریزی مزمن باشد، بهخصوص در هوای سرد یا باد. گاهی هم همراه آن، تحریک سطح چشم و قرمزی دیده میشود چون چشم بهطور کامل و یکنواخت مرطوب نمیماند.
از روی علائم همراه، چطور سرنخ بگیریم
اگر آبریزش همراه خارش است و هر دو چشم درگیرند، آلرژی محتملتر میشود. اگر آبریزش با سوزش و احساس خشکی و خستگی چشم همراه است و با صفحه نمایش بدتر میشود، خشکی چشم و تبخیر زیاد اشک به ذهن نزدیکتر است. اگر ترشح غلیظ و چسبنده دارید یا چشمها صبحها به هم میچسبند، عفونت یا التهاب قابل توجه مطرح میشود.
اگر مشکل بیشتر یکطرفه است و مدتهاست ادامه دارد، یا همیشه حس میکنید اشک در گوشه چشم جمع میشود، باید به تخلیه اشک و مجرای اشکی فکر کرد. اگر درد شدید، حساسیت به نور و تاری دید دارید، موضوع میتواند جدیتر باشد و ارزیابی فوریتر لازم است.
چه کاری باید انجام دهید؟
- برای موارد ساده:
- از عامل محرک (دود، باد و…) دوری کنید.
- اگر آلرژی دارید، از داروهای آنتیهیستامین یا قطرههای چشمی ضدآلرژی استفاده کنید.
- اگر مظنون به خشکی چشم دارید، از قطرههای اشک مصنوعی (بدون نگهدارنده) استفاده کنید.
- چه زمانی باید به پزشک (چشمپزشک) مراجعه کنید؟
حتماً به پزشک مراجعه کنید اگر آبریزش چشم شما با یکی از موارد زیر همراه است:- بیش از چند روز ادامه داشته باشد.
- با درد شدید، قرمزی شدید، تاری دید یا حساسیت به نور همراه باشد.
- چشم شما ترشحات چرکی، غلیظ یا زردرنگ داشته باشد.
- اخیراً دچار سرماخوردگی یا عفونت سینوسی شدهاید.
- آبریزش فقط در یک چشم باشد و اخیراً ضربهای به آن وارد شده است.
- احساس میکنید جسم خارجی در چشم شما وجود دارد که خارج نمیشود.
نکته بسیار مهم: این اطلاعات فقط برای آگاهی عمومی است و به هیچ وجه جایگزین تشخیص و درمان پزشک نیست. برای تشخیص دقیق علت آبریزش چشم و دریافت درمان مناسب، حتماً به پزشک چشمپزشک (متخصص چشم) مراجعه کنید.
کارهای بیخطر برای کاهش آبریزش در خانه
اگر علائم خفیف است و علامت هشدار ندارید، چند اقدام ساده میتواند کمک کند. اول، مالش چشم را متوقف کنید. مالش، التهاب را بیشتر میکند و چرخه خارش و اشکریزی را تشدید میکند.
دوم، اگر احتمال خشکی مطرح است، استفاده از قطرههای اشک مصنوعی بدون مواد نگهدارنده میتواند سطح چشم را پایدارتر کند و اشک انعکاسی را کاهش دهد. همچنین قانون پلکزدن آگاهانه در کار با صفحه نمایش مهم است، یعنی هر چند دقیقه چند بار پلک کامل بزنید و به چشم استراحت دهید.
سوم، اگر علائم بیشتر شبیه آلرژی است، شستوشوی صورت و پلکها پس از قرار گرفتن در فضای باز، کاهش تماس با محرکها و استفاده از کمپرس سرد روی پلکها میتواند کمک کند.
چهارم، اگر نشانههای التهاب لبه پلک دارید، بهداشت پلکها میتواند مفید باشد. کمپرس گرم ملایم روی پلکها و پاکسازی آرام لبه پلک با روشهای توصیهشده، در برخی افراد علائم را کاهش میدهد، اما باید ملایم انجام شود و نباید به چشم آسیب بزند.
پنجم، اگر لنز تماسی دارید و آبریزش شروع شده، چند روز لنز را کنار بگذارید، چون لنز میتواند تحریک را بیشتر کند یا تشخیص را سختتر کند.
زمانهایی که باید سریعتر به پزشک مراجعه کنید
اگر آبریزش همراه درد قابل توجه است، یا دیدتان کم شده، یا به نور حساس شدهاید، باید جدیتر پیگیری کنید. اگر احساس میکنید جسم خارجی در چشم گیر کرده و با شستوشوی ملایم خارج نمیشود، یا اگر ضربه، تراشه، یا برخورد مواد شیمیایی رخ داده، مراجعه فوری ضروری است.
اگر ترشح غلیظ، بدبو یا بسیار چسبنده دارید، یا قرمزی رو به افزایش است، یا تب و علائم عمومی دارید، بهتر است ارزیابی پزشکی انجام شود. در مصرفکنندگان لنز تماسی، درد و قرمزی همراه آبریزش اهمیت بیشتری دارد و نباید با تعلل برخورد شود.
اگر آبریزش یکطرفه و طولانی است، یا همراه تورم و درد در گوشه داخلی چشم است، یا احساس میکنید مسیر تخلیه اشک مشکل دارد، بهتر است توسط پزشک چشم بررسی شوید، چون گاهی نیاز به اقدامهای اختصاصی برای مسیر اشکی وجود دارد.
معمولاً در ویزیت چه بررسیهایی انجام میشود
پزشک معمولاً از شما میپرسد آبریزش یکطرفه است یا دوطرفه، چه مدت طول کشیده، چه محرکهایی بدترش میکند و چه علائم همراهی دارید. سپس سطح چشم، پلکها و مسیرهای تخلیه اشک بررسی میشود. گاهی با تستهای ساده میتوان فهمید اشک سریع تبخیر میشود یا مسیر تخلیه درست کار نمیکند.
اگر علت عفونت یا آلرژی مطرح باشد، درمان دارویی هدفمند داده میشود. اگر مشکل از پلک یا مجرای اشکی باشد، ممکن است درمانهای متفاوتی پیشنهاد شود که بسته به شدت مشکل میتواند از مراقبت محافظهکارانه تا روشهای تخصصیتر متغیر باشد.
درمانها بسته به علت چه تفاوتی دارد
در خشکی چشم، تمرکز روی بهبود کیفیت و پایداری اشک است، مثل اشک مصنوعی، کاهش محرکها و اصلاح عادتهای چشمی. در آلرژی، کاهش تماس با آلرژنها و درمان ضدالتهاب یا ضدآلرژی کمککننده است. در التهاب لبه پلک، بهداشت پلکها و درمانهای موضعی یا دارویی طبق تشخیص به کار میرود.
در عفونتها، درمان دقیق به نوع عفونت وابسته است و خوددرمانی با قطرههای نامناسب میتواند مشکل را بدتر کند. در انسداد مجرای اشکی یا مشکلات پلک، ممکن است نیاز به اقدامات تخصصیتر باشد، چون مسئله صرفاً «قطره» نیست و گاهی مسیر تخلیه باید اصلاح شود.
پرسشهای متداول
چرا با اینکه چشمم خشک است باز هم از چشمم آب میآید؟
خشکی چشم میتواند سطح چشم را تحریک کند و اشک انعکاسی ایجاد شود، این اشک اضافی کیفیت کافی ندارد و بیشتر سرریز میکند.
آبریزش چشم همراه خارش معمولاً نشانه چیست؟
در بسیاری از موارد به آلرژی مربوط است، مخصوصاً اگر هر دو چشم درگیر باشند و با گردوغبار یا فصلها بدتر شود.
آبریزش یکطرفه و طولانی بیشتر به چه علتهایی مربوط است؟
میتواند به مشکل در تخلیه اشک، تنگی یا انسداد مجرای اشکی، یا مشکلات پلک همان سمت مربوط باشد.
اگر با لنز تماسی چشمم آب میافتد باید چه کار کنم؟
بهتر است لنز را خارج کنید، از استفاده مجدد فعلاً خودداری کنید و اگر درد، قرمزی یا تاری دید دارید سریعتر معاینه شوید.
چه علائمی همراه آبریزش چشم نیاز به مراجعه فوری دارد؟
درد شدید، کاهش دید، حساسیت زیاد به نور، ضربه یا مواد شیمیایی، و ترشح غلیظ همراه قرمزی رو به افزایش از علائم مهم هستند.
نتیجهگیری
آبریزش چشم میتواند از تحریکهای ساده مثل باد و دود شروع شود، اما علتهای شایعتری هم دارد، مثل خشکی چشم با اشک انعکاسی، آلرژی، التهاب پلکها، عفونتها یا اختلال در تخلیه اشک. تفاوت در یکطرفه یا دوطرفه بودن، وجود خارش، درد، ترشح غلیظ و تغییرات بینایی به شما سرنخ میدهد که موضوع به سمت کدام علت میرود.
اگر علائم خفیف است، پرهیز از مالش، مرطوب نگه داشتن چشم و کاهش محرکها میتواند کمک کند. اما اگر درد، تاری دید، حساسیت به نور، ترشح غیرعادی یا آبریزش یکطرفه و ماندگار دارید، بهتر است برای تشخیص دقیق و درمان مناسب، ارزیابی تخصصی انجام شود.
به اشتراک گذاری نظرات شما
آبریزش چشم شما بیشتر در چه شرایطی رخ میدهد، هنگام کار با گوشی و کامپیوتر، در فصلهای خاص، یا به صورت یکطرفه و مداوم؟ تجربهتان را بنویسید و بگویید کدام راهکار برای شما بیشتر جواب داده است.
