چرا از شوفاژ صدای آب میاد؟ تأثیر شیب نامناسب لولهکشی بر صدا
نقش وجود هوا در لولهها و صدای جریان آب ؛ تأثیر کمبود فشار آب در سیستم گرمایشی
شنیدن صدای «شرشر آب»، «قلقل»، یا حتی «تقتق» از شوفاژ، یکی از رایجترین دردسرهای سیستم گرمایشی است. خیلی وقتها این صداها خطرناک نیستند و با یک کار ساده مثل هواگیری، بهطور محسوسی کم میشوند، اما گاهی هم علامتِ ایراد جدیتر مثل افت فشار، گرفتگی و رسوب، یا تنظیم نبودن پمپ و شیرها هستند.
در این مقاله از بخش خانه داری ماگرتا، دقیق توضیح میدهم این صداها از کجا میآیند، هر نوع صدا معمولاً به چه مشکلی اشاره میکند، چه کارهایی را میتوانید با خیال راحت خودتان انجام دهید، و چه زمانی بهتر است سریع با سرویسکار تماس بگیرید تا مشکل بزرگتر نشود.
صدای آب از شوفاژ دقیقاً چه نوع صدایی است
قبل از هر اقدامی، مهم است نوع صدا را درست تشخیص دهید، چون «صدای آب» در واقع چند مدل متفاوت دارد و هرکدام سرنخ جداگانهای میدهند.
گاهی صدا شبیه قلقل و حباب است، انگار داخل رادیاتور آب و هوا با هم حرکت میکنند. این حالت معمولاً به هواگرفتگی مربوط میشود.
گاهی صدا مثل شرشر یا چکه کردن داخل بدنه رادیاتور است. این هم غالباً با حضور هوا یا نیمهپر بودن مسیر ارتباط دارد و وقتی سیستم سریع پر شده یا هوا در نقاط بلند گیر افتاده، بیشتر دیده میشود.
گاهی هم به جای صدای آب، تقتق، کلیک، یا ضربههای کوتاه میشنوید. این صداها بیشتر به انبساط و انقباض لولهها، لق بودن بستها، یا گاهی به کوبش آب در اثر تغییر ناگهانی جریان مربوط میشود.
پس اولین قدم این است که صدا را در ذهن دستهبندی کنید، چون راهحلها از همینجا مسیرشان جدا میشود.
دلیل اصلی: هوای گیر کرده در رادیاتور یا لولهها
این شایعترین علت صدای آب از شوفاژ است. سیستم گرمایشی شما برای کار کردن، باید کاملاً از آب پر باشد. اما به دلایل مختلفی، هوا وارد سیستم شده و در بالاترین نقاط آن، یعنی داخل رادیاتورها، جمع میشود.
چرا هوا باعث ایجاد صدا میشود؟
وقتی آب گرم توسط پمپ از داخل رادیاتور عبور میکند، مجبور است از میان این تودههای هوا عبور کند. عبور آب از میان هوا، حبابهایی ایجاد میکند که ترکیده یا در آب حرکت میکنند. این پدیده دقیقاً همان صدای “غرق غرق” یا “قطره قطره” آبی است که میشنوید.
چگونه هوا وارد سیستم میشود؟
- پر کردن مجدد سیستم: بعد از تعمیرات یا تخلیه آب سیستم برای سرویس، ممکن است مقداری هوا در آن باقی بماند.
- نشتیهای جزئی: اگر سیستم فشار منفی داشته باشد، ممکن است هوا از اتصالات کوچک به داخل مکیده شود.
- واکنشهای شیمیایی: گاهی اوقات واکنشهای شیمیایی بین آب و فلزات لولهها باعث تولید گاز (مانند هیدروژن) میشود که در سیستم جمع میشود.
راه حل: هواگیری رادیاتورها
خوشبختانه راه حل این مشکل بسیار ساده است و میتوانید خودتان انجام دهید. به این کار “هواگیری رادیاتور” میگویند.
مراحل هواگیری رادیاتور:
خاموش کردن سیستم: ابتدا پکیج یا موتورخانه را خاموش کنید و اجازه دهید رادیاتورها کمی خنک شوند. این کار برای جلوگیری از سوختگی بسیار مهم است.
پیدا کردن پیچ هواگیری: در بالای هر رادیاتور، معمولاً در یکی از دو گوشه، یک پیچ کوچک مکعبی یا گرد وجود دارد که برای هواگیری طراحی شده است.
آمادهسازی: یک دستمال یا یک ظرف کوچک زیر پیچ قرار دهید، چون ممکن است مقداری آب از آن خارج شود.
باز کردن پیچ: با استفاده از آچار مخصوص رادیاتور (که از ابزارفروشیها قابل تهیه است)، پیچ را به آرامی و در جهت خلاف عقربههای ساعت بچرخانید (معمولاً نصف یا یک چرخش کامل کافی است).
خروج هوا: در ابتدا، صدای “سس” یا “پس” از خروج هوا خواهید شنید. اجازه دهید تمام هوای داخل رادیاتور خارج شود.
خروج آب: به محض اینکه هوا تمام شد، آب به صورت یکنواخت از پیچ شروع به چکیدن میکند. در این لحظه، باید فوراً پیچ را در جهت عقربههای ساعت ببندید. آن را بیش از حد سفت نکنید تا رشته آن خراب نشود.
چک کردن فشار: بعد از هواگیری تمام رادیاتورها، فشار آب سیستم گرمایشی (پکیج یا موتورخانه) کمی افت میکند. باید فشار را به مقدار استاندارد (معمولاً بین ۱.۵ تا ۲ بار) برسانید. اگر با این کار آشنا نیستید، بهتر است از یک سرویسکار کمک بگیرید.
هواگرفتگی شوفاژ و ایجاد صدای قلقل
شایعترین علت صدای آب در شوفاژ، وجود هوا در سیستم است. هوا میتواند از راههای مختلف وارد مدار شود، مثل سرویس شدن سیستم، تخلیه و پر کردن آب، یا افت فشار و ورود هوا از نقاط ضعیف. وقتی هوا داخل رادیاتور یا لوله گیر میکند، آب مجبور میشود از کنار حبابها عبور کند و همان صدای قلقل و حباب ایجاد میشود.
علامتهای همراه هواگرفتگی معمولاً اینهاست: بالای رادیاتور سردتر از پایین است، بعضی رادیاتورها دیر گرم میشوند، یا وقتی سیستم تازه روشن میشود صدا بیشتر است و بعد از مدتی کمتر میشود. در چنین شرایطی، هواگیری معمولاً اولین و بهترین اقدام است.
افت فشار پکیج و تشدید صدای آب
گاهی ریشه صدا فقط هوا نیست، بلکه افت فشار است. وقتی فشار آب مدار گرمایش پایین بیاید، گردش آب درست انجام نمیشود و احتمال ایجاد حباب و صدای قلقل بیشتر میشود. افت فشار میتواند به خاطر نشتیهای ریز، هواگیریهای پشت سر هم، یا مشکلاتی در مدار باشد.
اگر علاوه بر صدای آب، متوجه شدید فشار پکیج یا دیگ هم نسبت به حالت معمول پایین آمده یا نوسان دارد، باید این موضوع را جدیتر بگیرید. چون اگر مدام هواگیری کنید ولی علت افت فشار حل نشود، هوا دوباره وارد میشود و صدا برمیگردد.
رسوب و لجن در رادیاتور، صدای جریان ناآرام
علت مهم دیگر، تجمع رسوب و لجن در مدار شوفاژ است. در سیستمهای قدیمیتر یا جاهایی که کیفیت آب مناسب نیست، به مرور ذرات و اکسیدها در کف رادیاتور یا زانوییها جمع میشوند. نتیجه این میشود که آب به جای عبور نرم و یکنواخت، با اصطکاک و تلاطم رد میشود و صدا تولید میکند.
این مشکل معمولاً فقط با هواگیری حل نمیشود. حتی ممکن است شما هواگیری کنید، صدا کمی کم شود، اما دوباره برگردد. نشانههای کمکی میتواند شامل این باشد که رادیاتور از پایین سردتر از بالاست، یا بعضی رادیاتورها نسبت به بقیه ضعیفتر گرم میشوند، یا آب خارج شده هنگام هواگیری تیره و کدر است.
در این حالت معمولاً نیاز به شستوشوی مدار یا اقدامهای سرویسکاری جدیتر وجود دارد، چون موضوع فقط حباب هوا نیست و مسیر گردش آب «تنگ» یا «کثیف» شده است.
تنظیم نبودن جریان و بالانس نبودن رادیاتورها
گاهی همه چیز سالم است، اما جریان آب در مدار درست توزیع نشده. مثلاً رادیاتورهای نزدیک پکیج خیلی داغ میشوند و رادیاتورهای دورتر صدای آب میدهند یا دیر گرم میشوند. این اتفاق وقتی بیشتر دیده میشود که شیرها درست تنظیم نشدهاند، یا سیستم بالانس نیست و آب با سرعت زیاد از بعضی شاخهها رد میشود.
بالانس یعنی هر رادیاتور به اندازه نیازش آب گرم بگیرد، نه اینکه یکی پر فشار و پر صدا باشد و دیگری کمجان. در خانههایی که چند رادیاتور دارند، بالانس کردن میتواند هم صدا را کاهش دهد و هم گرمایش را یکنواختتر کند. البته بالانس دقیق نیاز به حوصله دارد، چون باید تدریجی و با مشاهده نتیجه انجام شود.
اگر صدا بیشتر در یک یا دو رادیاتور خاص است، احتمال مشکل توزیع جریان بالا میرود. اگر صدا تقریباً در همه رادیاتورها همزمان است، بیشتر به هوا یا فشار کلی مربوط میشود.
پمپ گردش آب و صدای آب در لولهها
پمپ سیستم گرمایش اگر روی دور نامناسب تنظیم شده باشد، یا فرسوده شده باشد، میتواند باعث صدای جریان غیرعادی شود. وقتی سرعت گردش بیش از حد بالا باشد، آب در لولهها صدای «هیس» یا «عبور تند» میدهد و گاهی در شیرها هم صدا ایجاد میشود. وقتی هم پمپ ضعیف شود، جریان ناپایدار میشود و هواگرفتگی و قلقل بیشتر رخ میدهد.
این بخش معمولاً جایی است که بهتر است سرویسکار ورود کند، چون تنظیمات پمپ، تشخیص خرابی، یا بررسی گیرپاژ و صداهای مکانیکی پمپ، تخصصیتر است. با این حال شما میتوانید با دقت گوش بدهید که آیا صدا واقعاً از رادیاتور میآید یا از نزدیکی پکیج و پمپ، چون گاهی صدا در خانه پخش میشود اما منشأ آن جای دیگری است.
شیر ترموستاتیک و صدای شرشر یا سوت
در بعضی خانهها روی رادیاتور شیر ترموستاتیک نصب است. اگر این شیر نیمهباز باشد، یا داخلش رسوب گرفته باشد، یا جریان با فشار بالا از آن عبور کند، ممکن است صدای سوت یا شرشر ایجاد شود. گاهی با باز کردن کامل شیر، صدا کم میشود، و گاهی با کمی کم کردن دبی کلی یا تنظیمات پمپ، مشکل آرامتر میشود.
اگر صدای شما شبیه سوت یا هیس است و بیشتر نزدیک شیر رادیاتور شنیده میشود، این سناریو محتملتر است. اگر صدای قلقل از خود بدنه رادیاتور است، هواگرفتگی محتملتر است.
انبساط و انقباض لولهها، صدای تقتق یا کلیک
بخشی از صداهایی که مردم به اسم «صدای آب» توصیف میکنند، در واقع صدای انبساط و انقباض فلز و لوله است. وقتی سیستم گرم میشود، لولهها کمی منبسط میشوند و اگر در جایی تحت فشار یا گیر در دیوار، کف یا بستها باشند، صدای تقتق یا کلیک ایجاد میشود.
این صدا معمولاً همزمان با روشن شدن سیستم یا کمی بعد از گرم شدن رخ میدهد و بعد فروکش میکند. در این حالت هواگیری کمکی نمیکند، چون مشکل از حباب نیست. راهحل معمولاً شامل اصلاح بستها، فاصله دادن لوله از نقاط گیر، یا استفاده از ضربهگیر و عایق مناسب در محل عبور است.
دلایل دیگر (اگر هواگیری جواب نداد)
اگر بعد از هواگیری دقیق، همچنان صدا وجود داشت، ممکن است دلایل دیگری مانند موارد زیر داشته باشد:
افت فشار آب سیستم: اگر فشار آب کل سیستم پایین باشد، گردش آب به درستی انجام نمیشود و ایجاد صدا میکند.
شیب نامناسب رادیاتور: رادیاتورها باید کمی به سمت پیچ هواگیری شیب داشته باشند تا هوا به راحتی به آنجا برود. اگر شیب معکوس داشته باشد، هوا در پشت رادیاتور گیر میکند.
گرفتگی لولهها یا رادیاتور: رسوبات و لجنهای داخل سیستم میتوانند مسیر آب را تنگ کرده و باعث ایجاد صدا شوند.
صدای پمپ سیرکوله: گاهی اوقات خود پمپ سیرکوله (پمپ گردش آب) صدایی ایجاد میکند که در کل لولهکشی میپیچد.
مسیر عملی عیبیابی در خانه بدون ریسک
اگر میخواهید بدون کار خطرناک، علت را پیدا کنید، بهتر است یک مسیر منظم داشته باشید.
اول، مشخص کنید صدا از کدام رادیاتور بیشتر است یا در همه پخش است. بعد بررسی کنید رادیاتور از بالا سرد است یا نه، چون این نشانه مهم هواگرفتگی است.
دوم، فشار پکیج را نگاه کنید. اگر فشار غیرعادی پایین است یا خیلی نوسان دارد، صدا میتواند به همین مربوط باشد و هواگیری تنها راهحل دائمی نیست.
سوم، شیرهای ورودی و خروجی رادیاتور را بررسی کنید که خیلی نیمهباز و گیرکرده نباشند. اگر صدای سوت دارید، یک بار شیر را کاملاً باز کنید و ببینید تغییر میکند یا نه.
چهارم، اگر صدا تقتق است، به مسیر لولهها و محل عبورشان دقت کنید و ببینید آیا همزمان با گرم و سرد شدن اتفاق میافتد یا دائم است.
این مسیر، کمک میکند بدون اینکه چیزی را دستکاری خطرناک کنید، علت را به احتمال بالا حدس بزنید.
روش درست هواگیری رادیاتور برای حذف صدای قلقل
اگر نشانهها به هواگرفتگی میخورد، هواگیری معمولاً بهترین شروع است. روال استاندارد این است که گرمایش را خاموش کنید و اجازه دهید رادیاتورها کمی خنک شوند، سپس با آچار هواگیری، پیچ هواگیری بالای رادیاتور را خیلی آرام باز کنید تا صدای خروج هوا را بشنوید. وقتی هوا تمام شد، جریان آب به صورت یکنواخت بیرون میآید، در همان لحظه پیچ را ببندید.
نکته مهم این است که بعد از هواگیری، ممکن است فشار سیستم کمی افت کند و نیاز باشد فشار به محدوده نرمال برگردد. اگر سیستم شما پکیج دارد، معمولاً روی پنل یا گیج فشار مشخص است. اگر بعد از یک یا دو بار هواگیری، فشار مدام افت میکند، احتمال نشتی یا مشکل جدیتر مطرح میشود و بهتر است پیگیری تخصصی انجام شود.
چه زمانی باید حتماً سرویسکار بیاید
بعضی علائم یعنی بهتر است کار را به متخصص بسپارید.
اگر صدای آب همراه با افت مداوم فشار است و هر بار بعد از چند روز دوباره برمیگردد، احتمال نشتی یا ایراد مدار وجود دارد.
اگر آب هواگیری تیره و گلآلود است و رادیاتورها یکنواخت گرم نمیشوند، احتمال لجن و رسوب مطرح است و ممکن است نیاز به شستوشوی مدار باشد.
اگر صدای ضربهای شدید، کوبش، یا لرزش لولهها دارید، ممکن است مسئله به پمپ، شیرها یا کوبش آب مربوط باشد و رسیدگی دقیقتری میخواهد.
اگر هرگونه نم و رطوبت، چکه یا لکه آب اطراف شیرها و اتصالات میبینید، تعلل نکنید. چون نشتی علاوه بر صدا، میتواند به قطعات و دیوار و کف آسیب بزند.
نگهداری پیشگیرانه برای کاهش صدای شوفاژ
برای اینکه صداها کمتر برگردند، چند عادت ساده کمک میکند. سرویس دورهای پکیج یا دیگ، بررسی سالانه فشار و نشتیها، و هواگیری در شروع فصل سرما میتواند مقدار زیادی از صداهای قلقل را کاهش دهد.
اگر خانه شما چند طبقه است یا رادیاتورهای بلند دارید، احتمال گیر افتادن هوا بیشتر است و هواگیری منظم اهمیت بیشتری پیدا میکند. همچنین اگر در سیستم شما رسوب و لجن سابقه دارد، نگهداری جدیتر و سرویس تخصصی بهموقع، از تکرار صدا و افت بازده جلوگیری میکند.
پرسش های متداول
چرا شوفاژ صدای قلقل و حباب میدهد؟
معمولاً به خاطر وجود هوا در رادیاتور یا مدار است و با هواگیری درست اغلب برطرف میشود.
بعد از هواگیری چرا فشار پکیج میافتد و صدا برمیگردد؟
هواگیری میتواند فشار را کمی کم کند، اما اگر فشار مدام پایین میآید احتمال نشتی یا مشکل در مدار وجود دارد و باید بررسی شود.
صدای شرشر یا سوت از شیر رادیاتور نشانه چیست؟
اغلب به جریان نامناسب از شیر، نیمهباز بودن شیر ترموستاتیک، یا سرعت بالای گردش آب مربوط است و با تنظیم شیر یا بررسی پمپ بهتر میشود.
صدای تقتق شوفاژ ربطی به آب دارد؟
بیشتر اوقات به انبساط و انقباض لولهها و گیر کردن آنها در بست یا مسیر عبور مربوط است و با هواگیری حل نمیشود.
چه زمانی صدای آب در شوفاژ را باید جدی و فوری پیگیری کرد؟
وقتی همراه با افت مداوم فشار، نشتی قابل مشاهده، گرمایش ضعیف و غیر یکنواخت، یا کوبش و ضربههای شدید باشد و بهتر است سرویسکار سیستم را بررسی کند.
نتیجه گیری
صدای آب از شوفاژ معمولاً از هواگرفتگی شروع میشود و با هواگیری درست، تا حد زیادی حل میشود. اگر صدا همراه با افت فشار است، باید علت افت فشار را پیدا کرد، چون هواگیری بدون حل ریشه مشکل فقط یک مُسکن کوتاهمدت است. اگر هم صدا با گرمایش ضعیف، آب تیره، یا گرفتگی همراه باشد، احتمال رسوب و لجن مطرح میشود و نیاز به سرویس تخصصی بیشتر میشود.
بهترین راه این است که نوع صدا را دقیق تشخیص دهید، مسیر عیبیابی کمریسک را جلو بروید، و هرجا پای نشتی، افت فشار تکرارشونده، یا صدای ضربهای شدید وسط آمد، کار را به سرویسکار بسپارید تا هم صدا کم شود و هم بازده گرمایش بالا برود.
به اشتراک گذاری نظرات شما
صدای شوفاژ شما بیشتر شبیه قلقل است یا تقتق و کلیک؟
اگر با هواگیری، تنظیم شیرها یا یک اقدام خاص توانستید صدا را کم کنید، تجربهتان را بنویسید تا دیگران هم سریعتر مشکلشان را پیدا کنند.
