جواب پودمان ۴ هوش مصنوعی دهم فنی حرفه ای ⚖️ اخلاق و امنیت در هوش مصنوعی

جواب سوال و فعالیت های پودمان چهارم هوش مصنوعی دهم فنی حرفه ای و کار و دانش؛ برای مشاهده پاسخ سوالات صفحه ۱۱۳ تا ۱۳۰ از پودمان ۴ «اخلاق و امنیت در هوش مصنوعی» درس هوش مصنوعی هنرستان در ادامه با آموزش و پرورش ماگرتا همراه باشید.

پاسخ پودمان بعدی: جواب پودمان ۵ هوش مصنوعی دهم فنی

جواب فعالیت صفحه ۱۱۳ هوش مصنوعی دهم فنی

■ شبیەسازی یک سيستم انتخاب هنرجوى نمونه با داده‌هاى فرضى و بررسى تصميم AI توسط هنرجو (مثلا با جدول اكسل يا شبيه‌ساز ساده انجام شود).
■ تصميم AI را تحليل کرده و هنرآموز آن را تأيید یا اصلاح کند.
✅ جواب:

۱) داده‌های فرضی

هر ردیف یک هنرجو است. معدل از ۲۰ است، بقیه شاخص‌ها از ۱۰۰ هستند.

نام	معدل(از20)	حضور٪	پروژه(از100)	مسابقات(از100)	انضباط(از100)	ارزیابی هنرآموز(از100)
علی رضایی	17.8	96	85	40	90	88
مریم احمدی	18.6	92	78	60	95	90
سینا کریمی	16.9	99	92	20	85	82
زهرا محمدی	19.1	88	70	70	92	94
رضا حسینی	17.2	85	88	30	80	78
نگار قاسمی	18.0	97	75	10	98	86
امیر جعفری	15.9	100	95	0	70	76
فاطمه رستمی	17.5	90	90	50	93	89
محمد قربانی	18.9	80	65	80	96	92
سمیه اکبری	16.7	98	80	20	88	84
حسین مرادی	17.9	94	82	40	75	80
الهام نادری	18.3	86	77	60	97	91

۲) تصمیم AI (مدل امتیازدهی اولیه)

AI برای امتیازدهی این وزن‌ها را می‌گذارد:

• معدل: ۳۵٪
• حضور: ۲۰٪
• پروژه: ۱۵٪
• مسابقات: ۱۰٪
• انضباط: ۱۰٪
• ارزیابی هنرآموز: ۱۰٪

برای اینکه معدل قابل جمع شدن با بقیه باشد، AI آن را به ۱۰۰ تبدیل می‌کند: معدلِ ۲۰ نمره‌ای × ۵

خروجی AI (۳ نفر اول بر اساس امتیاز)

1. مریم احمدی
2. زهرا محمدی
3. محمد قربانی

نکته مهم: «محمد قربانی» با وجود حضور ۸۰٪، به خاطر معدل و مسابقات بالا در رتبه سوم آمده است.

۳) تحلیل تصمیم AI توسط هنرجو (نقد و ایراد)

هنرجو می‌تواند این نکات را به‌عنوان تحلیل مطرح کند:

۱. مدل، حضور را فقط عددی می‌بیند و نمی‌فهمد حضور پایین ممکن است به دلیل شرایط خاص باشد، یا برعکس، حضور پایین می‌تواند روی “نمونه بودن” اثر جدی داشته باشد.
۲. وزن معدل بالاست و ممکن است هنرجویی که مهارت عملی عالی دارد اما معدل کمی پایین‌تر است، عقب بیفتد.
۳. معیار «انضباط» و «ارزیابی هنرآموز» فقط ۱۰٪ است، درحالی‌که برای “هنرجوی نمونه” معمولاً اهمیت بیشتری دارد.
۴. مدل، شرط حداقلی (مثلاً حداقل حضور یا حداقل انضباط) ندارد، بنابراین ممکن است انتخاب نهایی از نظر مدرسه قابل دفاع نباشد.

۴) تأیید یا اصلاح توسط هنرآموز (نسخه اصلاح‌شده)

هنرآموز می‌تواند دو تغییر انجام دهد:
تغییر اول: شرط صلاحیت

• حضور حداقل ۸۵٪
• انضباط حداقل ۸۰ از ۱۰۰

با این شرط، «محمد قربانی» به دلیل حضور ۸۰٪ از گزینه‌های نهایی کنار گذاشته می‌شود.

تغییر دوم: اصلاح وزن‌ها (منطقی‌تر برای “نمونه بودن”)
یک پیشنهاد متعادل‌تر:

• معدل ۲۵٪
• پروژه ۲۵٪
• حضور ۱۵٪
• مسابقات ۱۵٪
• ارزیابی هنرآموز ۱۵٪
• انضباط ۵٪

خروجی پس از اصلاح هنرآموز (۳ نفر اول بین واجدین شرایط)

1. مریم احمدی
2. زهرا محمدی
3. فاطمه رستمی

جواب کنجکاوی اول صفحه ۱۱۴ هوش مصنوعی دهم فنی

مزایا و محدودیت‌های تصمیم گیری AI در مدارس و نقش معلم به عنوان ناظر انسانى بررسى كنيد و در کلاس ارائه دهید.
✅ جواب: در مدارس، استفاده از هوش مصنوعی در تصمیم‌گیری می‌تواند کمک‌کننده و کارآمد باشد، اما بدون نظارت انسانی چالش‌هایی هم دارد. بررسی مزایا، محدودیت‌ها و نقش معلم به‌عنوان ناظر انسانی به شکل زیر قابل ارائه در کلاس است:
هوش مصنوعی می‌تواند با تحلیل سریع داده‌ها، به تصمیم‌گیری دقیق‌تر و منصفانه‌تر کمک کند. بررسی نمرات، حضور و غیاب، فعالیت‌های کلاسی و عملکرد تحصیلی در زمان کوتاه انجام می‌شود و از خطاهای محاسباتی جلوگیری می‌کند. همچنین AI می‌تواند الگوهای پنهان را شناسایی کند، مثلاً افت تحصیلی زودهنگام یا نیاز به کلاس جبرانی، و باعث صرفه‌جویی در زمان معلم شود.
در مقابل، محدودیت اصلی تصمیم‌گیری AI این است که فقط بر اساس داده‌ها عمل می‌کند و شرایط انسانی و احساسی را درک نمی‌کند. مسائل خانوادگی، انگیزه، تلاش پنهان، یا پیشرفت تدریجی دانش‌آموز ممکن است در داده‌ها دیده نشود. علاوه بر این، اگر داده‌ها ناقص یا جانبدارانه باشند، تصمیم AI هم ناعادلانه خواهد بود. خطر دیگر، وابستگی بیش از حد به فناوری و حذف قضاوت انسانی است.
نقش معلم به‌عنوان ناظر انسانی بسیار حیاتی است. معلم می‌تواند نتایج AI را بررسی، تفسیر و اصلاح کند و تصمیم نهایی را با در نظر گرفتن شرایط فردی دانش‌آموز بگیرد. معلم همچنین وظیفه دارد از عدالت آموزشی، حفظ کرامت دانش‌آموزان و استفاده اخلاقی از داده‌ها محافظت کند.
در نتیجه، بهترین حالت زمانی است که هوش مصنوعی به‌عنوان ابزار پشتیبان تصمیم‌گیری استفاده شود و معلم نقش هدایت‌گر، ناظر و تصمیم‌گیر نهایی را بر عهده داشته باشد.

جواب فعالیت اول صفحه ۱۱۴ هوش مصنوعی دهم فنی

يک نمره يا رتبه‌بندى فرضى توسط نرم افزار AI دريافت كرده و بايد مراحل و معيارهايى كه AI استفاده کرده است را شناسایی و توضیح دهید.
✅ جواب: فرض می‌کنیم یک نرم‌افزار AI به هنرجو نمره ۸۶ از ۱۰۰ (یا رتبه «خیلی خوب») داده است. مراحل و معیارهایی که AI احتمالاً استفاده کرده، به این شکل قابل شناسایی و توضیح است:

مراحل تصمیم‌گیری AI

جمع‌آوری داده‌ها: نمرات درسی، حضور و غیاب، پروژه‌ها، فعالیت کلاسی، انضباط، و ارزیابی معلم.
استانداردسازی داده‌ها: تبدیل مقیاس‌ها به یک بازه مشترک (مثلاً همه از ۱۰۰).
وزن‌دهی معیارها: تعیین اهمیت هر معیار (مثلاً معدل ۳۰٪، پروژه ۲۵٪، حضور ۲۰٪، انضباط ۱۰٪، ارزیابی معلم ۱۵٪).
محاسبه امتیاز نهایی: ضرب هر معیار در وزن مربوط و جمع نتایج.
مقایسه با آستانه‌ها: تطبیق امتیاز با بازه‌های رتبه‌بندی (مثلاً ۸۵–۹۰ = خیلی خوب).
اعلام خروجی: نمایش نمره/رتبه و گاهی توضیح کوتاه.

معیارهای استفاده‌شده

عملکرد تحصیلی (معدل): نشان‌دهنده یادگیری نظری.
پروژه و کار عملی: سنجش مهارت کاربردی.
حضور و مشارکت: تعهد و نظم آموزشی.
انضباط: رفتار و مسئولیت‌پذیری.
ارزیابی معلم: قضاوت حرفه‌ای درباره پیشرفت واقعی.

تحلیل نمره ۸۶

• امتیاز بالا در پروژه و حضور، نمره را تقویت کرده است.
• کمی افت در معدل یا انضباط، مانع رسیدن به «عالی» شده است.

به‌طور کلی، این نمره حاصل ترکیب وزنی چند شاخص است و اگر وزن‌ها یا آستانه‌ها تغییر کنند، خروجی هم تغییر می‌کند؛ بنابراین بررسی معیارها و تأیید انسانی (معلم) برای عدالت و دقت ضروری است.

جواب کنجکاوی دوم صفحه ۱۱۴ هوش مصنوعی دهم فنی

در مورد روش‌هاى شفاف‌سازى تصميمات AI در سامانه هاى آموزشى و تأثير آن بر اعتماد والدين و معلمان تحقیق کرده و در کلاس ارائه دهید.
✅ جواب: در سامانه‌های آموزشی، شفاف‌سازی تصمیمات هوش مصنوعی نقش مهمی در افزایش اعتماد والدین و معلمان دارد، چون این تصمیمات مستقیماً بر سرنوشت تحصیلی دانش‌آموزان اثر می‌گذارند.
یکی از مهم‌ترین روش‌های شفاف‌سازی، توضیح‌پذیری تصمیم‌ها است. یعنی سامانه AI فقط نمره یا رتبه ندهد، بلکه توضیح دهد بر اساس چه معیارهایی مثل نمرات، حضور، فعالیت کلاسی یا پروژه‌ها به این نتیجه رسیده است. وقتی معلم و والدین بدانند تصمیم چگونه گرفته شده، آن را منطقی‌تر و عادلانه‌تر می‌دانند.
روش دیگر، نمایش معیارها و وزن‌ها است. اگر مشخص باشد هر عامل چه سهمی در تصمیم نهایی داشته، امکان بررسی و اصلاح وجود دارد. این شفافیت به معلمان کمک می‌کند نقش حرفه‌ای خود را حفظ کنند و احساس نکنند تصمیم‌گیری کاملاً از دست آن‌ها خارج شده است.
همچنین امکان بازبینی و اعتراض انسانی یکی از روش‌های مهم شفاف‌سازی است. سامانه باید این قابلیت را داشته باشد که تصمیم AI توسط معلم بررسی شود و در صورت وجود شرایط خاص دانش‌آموز، اصلاح گردد. این موضوع اعتماد والدین را افزایش می‌دهد، چون می‌دانند تصمیم نهایی ماشینی و غیرقابل تغییر نیست.
ارائه گزارش‌های ساده و قابل فهم برای والدین نیز اهمیت دارد. گزارش‌هایی که به زبان غیرتخصصی توضیح دهند وضعیت تحصیلی فرزندشان چگونه ارزیابی شده است، باعث مشارکت بیشتر خانواده در فرآیند آموزش می‌شود.
به‌طور کلی، شفاف‌سازی تصمیمات AI باعث می‌شود هوش مصنوعی به‌عنوان یک ابزار پشتیبان آموزشی قابل اعتماد پذیرفته شود، نه یک سامانه مبهم و غیرقابل کنترل. این شفافیت اعتماد والدین، پذیرش معلمان و در نهایت عدالت آموزشی را تقویت می‌کند.

جواب فعالیت دوم صفحه ۱۱۴ هوش مصنوعی دهم فنی

یک سناریو يكی از ابزارهاى هوش مصنوعى طراحى كنيد كه در آن AI اطلاعات غلط ارائه می‌دهد و باید پیشنهاد دهد چه کسی مسئول است و چگونه خطا اصلاح شود.
✅ جواب:
سناریوی طراحی‌شده: سامانه هوشمند مشاوره تحصیلی مدرسه
یک مدرسه از یک ابزار هوش مصنوعی برای مشاوره انتخاب رشته استفاده می‌کند. سامانه با بررسی نمرات، علاقه‌مندی‌ها و سوابق تحصیلی، به یک هنرجو پیشنهاد می‌دهد که وارد رشته‌ای شود که به‌ظاهر با توانایی‌هایش سازگار است. اما بعداً مشخص می‌شود بخشی از داده‌های نمرات عملی هنرجو اشتباه وارد شده و AI بر اساس اطلاعات ناقص، توصیه نادرستی ارائه داده است.

چه کسی مسئول است؟
مسئولیت اصلی بر عهده مدرسه و مدیر سامانه است که داده‌ها را بدون بررسی نهایی به سیستم داده‌اند. طراح الگوریتم هم مسئول است اگر مکانیزم تشخیص داده‌های ناقص یا غیرعادی را پیش‌بینی نکرده باشد. خود AI مسئول اخلاقی نیست، چون صرفاً بر اساس داده‌های دریافتی عمل کرده است.

چگونه خطا اصلاح شود؟
ابتدا باید داده‌های نادرست تصحیح و دوباره پردازش شوند. سپس سامانه باید خروجی خود را با توضیح دلایل تصمیم ارائه دهد تا معلم بتواند آن را بررسی کند. در نهایت، تصمیم نهایی با تأیید مشاور یا معلم انسانی اعلام شود. همچنین افزودن کنترل‌های کیفیت داده، هشدار برای داده‌های مشکوک و امکان اعتراض انسانی می‌تواند از تکرار خطا جلوگیری کند.
می‌توان گفت ترکیب داده درست، شفافیت تصمیم و نظارت انسانی راه‌حل پایدار برای کاهش خطاهای این‌چنینی است.

جواب کنجکاوی سوم صفحه ۱۱۴ هوش مصنوعی دهم فنی

قوانین و چهارچوب‌های مسئولیت‌پذیری توسعەدهندگان نرم‌افزارهای آموزشى AI در جهان و ايران را بررسی کرده و با فایلی که توسط هوش مصنوعی تهیه شده باشد برای همکلاسی‌های خود ارائه دهید.
✅ جواب:
چرا مسئولیت‌پذیری در سامانه‌های آموزشی مهم است
نرم‌افزارهای آموزشی AI ممکن است درباره دانش‌آموز «تصمیم» بگیرند یا روی تصمیم‌های مهم اثر بگذارند؛ مثل رتبه‌بندی، پیشنهاد رشته، تشخیص ضعف یادگیری، یا حتی هشدارهای رفتاری. این تصمیم‌ها می‌توانند بر فرصت‌های آموزشی و اعتماد خانواده‌ها و معلمان اثر مستقیم داشته باشند، بنابراین نیاز به قواعد روشن برای پاسخگویی (Accountability) و نظارت انسانی وجود دارد.

چارچوب‌های رایج جهانی

در جهان، چند چارچوب و قانون پرکاربرد برای مسئولیت‌پذیری و کاهش ریسک AI در آموزش مطرح است:
قانون هوش مصنوعی اتحادیه اروپا (EU AI Act): برخی کاربردهای آموزشی (مانند تعیین پذیرش/دسترسی یا ارزیابی) در دسته «پرریسک» قرار می‌گیرند و برای ارائه‌دهنده/کاربر الزاماتی مثل مدیریت ریسک، کیفیت داده، مستندسازی، نظارت انسانی و ثبت رخدادها مطرح می‌شود.
GDPR در اروپا: برای تصمیم‌گیری صرفاً خودکار که اثر مهم بر فرد دارد، حقوقی مثل امکان درخواست دخالت انسانی و امکان اعتراض/بازبینی مطرح می‌شود.
راهنمای یونسکو درباره هوش مصنوعی مولد در آموزش (2023): بر رویکرد انسان‌محور، عدالت آموزشی، حفاظت داده، سواد AI برای معلمان/دانش‌آموزان و سیاست‌گذاری مسئولانه تأکید می‌کند.
اصول OECD برای AI (2019): ارزش‌محور بودن، شفافیت، امنیت/ایمنی، و پاسخگویی سازمان‌ها را محور قرار می‌دهد.
راهنمای «AI قابل اعتماد» اتحادیه اروپا (2019): بر نظارت انسانی، شفافیت، حریم خصوصی، و پاسخگویی تأکید دارد.

وضعیت ایران

در ایران، یک قانون جامع و واحد مشابه EU AI Act برای «مسئولیت توسعه‌دهندگان AI آموزشی» هنوز به شکل کامل مستقر نشده است؛ اما چند سند و قانون مرتبط وجود دارد که چارچوب کلی پاسخگویی، حریم خصوصی و امنیت داده را تقویت می‌کند:

سند ملی هوش مصنوعی جمهوری اسلامی ایران (مصوب ۱۴۰۳/۰۳/۲۹): جهت‌گیری‌ها، نهادهای راهبری و رویکردهای کلان را تعیین می‌کند.
قانون جرایم رایانه‌ای (۱۳۸۸): دسترسی غیرمجاز، سرقت/تخریب داده و برخی مصادیق نقض محرمانگی را جرم‌انگاری می‌کند.
قانون تجارت الکترونیکی (۱۳۸۲): درباره «داده‌پیام‌های شخصی» شروطی مثل هدف‌مندی، تناسب در جمع‌آوری، صحت/روزآمدی و حقوق دسترسی را مطرح می‌کند.

یک الگوی مسئولیت‌پذیری پیشنهادی برای نرم‌افزار AI آموزشی

برای اینکه تصمیم‌های AI قابل دفاع و قابل پیگیری باشند، می‌توان یک چک‌لیست ساده مسئولیت‌پذیری تعریف کرد:

حوزه	کارهایی که باید انجام شود	مسئول اصلی
داده و حریم خصوصی	حداقل‌سازی داده، رضایت/اطلاع‌رسانی شفاف، کنترل دسترسی، نگهداری امن و حذف به‌موقع	مدرسه + شرکت ارائه‌دهنده
کیفیت داده	بررسی خطا/سوگیری، به‌روزرسانی، ثبت منبع داده و تغییرات	شرکت ارائه‌دهنده
شفافیت	ارائه توضیح قابل فهم از معیارها/وزن‌ها، نمایش عوامل مؤثر در خروجی	شرکت ارائه‌دهنده
نظارت انسانی	وجود «معلم/مشاور در حلقه» برای تصمیم‌های اثرگذار، امکان بازبینی و اصلاح	مدرسه
ارزیابی و آزمون	آزمون قبل از استقرار، سنجش دقت و عدالت برای گروه‌های مختلف	شرکت + مدرسه
پاسخگویی و شکایت	مسیر رسمی برای اعتراض دانش‌آموز/ولی، ثبت رخداد و اصلاح سریع	مدرسه + شرکت
امنیت	پایش آسیب‌پذیری، جلوگیری از نشت داده، ثبت لاگ و کنترل دستکاری	شرکت ارائه‌دهنده

اثر شفافیت و مسئولیت‌پذیری بر اعتماد والدین و معلمان
وقتی سامانه توضیح می‌دهد «چرا» به یک نتیجه رسیده، والدین حس می‌کنند با یک جعبه سیاه روبه‌رو نیستند. معلمان هم می‌توانند خروجی را با شناخت واقعی از دانش‌آموز تطبیق دهند. شفافیت همراه با امکان بازبینی انسانی معمولاً اعتماد را افزایش می‌دهد، چون خطا قابل کشف و اصلاح می‌شود و مسئولیت‌ها بین مدرسه و شرکت مشخص می‌گردد. برعکس، اگر سامانه بدون توضیح رتبه بدهد یا امکان اعتراض و بازبینی وجود نداشته باشد، احتمال بی‌اعتمادی، احساس بی‌عدالتی، و حتی مقاومت معلمان و خانواده‌ها افزایش پیدا می‌کند.

جواب فعالیت صفحه ۱۱۵ هوش مصنوعی دهم فنی

یک پوستر يا ارائه كوتاه درباره مزايا و خطرات AI در مدارس براى هنرجويان هم كلاس توسط ابزار هوش مصنوعى طراحى كنيد.
✅ جواب: در ادامه یک پوستر/ارائه کوتاه آماده آورده شده که می‌توانید مستقیماً برای هنرجویان هم‌کلاس استفاده کنید یا به یک ابزار هوش مصنوعی بدهید تا پوستر گرافیکی بسازد.

عنوان پوستر

هوش مصنوعی در مدارس؛ فرصت‌ها و چالش‌ها

مزایای هوش مصنوعی در مدرسه

هوش مصنوعی می‌تواند یادگیری را شخصی‌سازی کند و به هر هنرجو متناسب با سطحش آموزش بدهد.
باعث صرفه‌جویی در زمان معلم می‌شود، مثل تصحیح تمرین‌ها یا تحلیل نمرات.
به شناسایی نقاط ضعف درسی و جلوگیری از افت تحصیلی کمک می‌کند.
دسترسی به آموزش دیجیتال و منابع متنوع را آسان‌تر می‌کند.

خطرات و چالش‌ها

احتمال وابستگی بیش از حد به AI و کاهش تفکر مستقل هنرجو وجود دارد.
اگر داده‌ها نادرست یا ناقص باشند، تصمیم AI می‌تواند ناعادلانه باشد.
مسائل حریم خصوصی و امنیت اطلاعات دانش‌آموزان اهمیت زیادی دارد.
هوش مصنوعی احساسات، شرایط خانوادگی و انسانی را به‌طور کامل درک نمی‌کند.

نقش معلم و هنرجو

هوش مصنوعی باید کمک‌آموز باشد، نه جایگزین معلم.
تصمیم نهایی همیشه باید با نظارت انسانی انجام شود.
هنرجویان باید از AI هوشمندانه و مسئولانه استفاده کنند.

پیام پایانی

می‌توان گفت استفاده درست از هوش مصنوعی در مدرسه، یادگیری را بهتر می‌کند، اما کنترل انسانی و آگاهی اخلاقی شرط اصلی موفقیت آن است.

جواب کنجکاوی صفحه ۱۱۵ هوش مصنوعی دهم فنی

در مورد تأثير آموزش AI بر رفتار و استفاده مسئولانه هنرجويان تحقيق کرده و براى ارائه آن از ابزار هوش مصنوعی استفاده كنيد.
✅ جواب: برای دریافت فایل ارائه روی دکمه زیر کلیک کنید.

---

جواب فعالیت صفحه ۱۱۶ هوش مصنوعی دهم فنی

شبیه‌سازی یک جلسه تصمیم گیری برای نصب نرم‌افزار AI در مدرسه با نقش های والدين، هنرآموزان، مدیر و متخصص امنيت ديجيتال را توسط ابزار هوش مصنوعی انجام دهید.
✅ جواب:

موضوع جلسه

بررسی نصب سامانه هوش مصنوعی برای تحلیل نمرات، حضور و پیشنهاد برنامه آموزشی شخصی‌سازی‌شده

نقش‌ها و گفت‌وگو

مدیر مدرسه:
هدف ما استفاده از AI برای بهبود کیفیت آموزش و کاهش افت تحصیلی است. این سامانه می‌تواند عملکرد دانش‌آموزان را تحلیل و گزارش‌های دقیق ارائه کند. اما قبل از تصمیم نهایی، نظر همه را می‌خواهیم.
هنرآموز:
این ابزار می‌تواند در تحلیل داده‌ها و صرفه‌جویی زمان کمک کند. ولی نگرانم که قضاوت انسانی کم‌رنگ شود. باید مطمئن شویم تصمیم نهایی همچنان با معلم باشد.
والدین:
ما از پیشرفت فناوری استقبال می‌کنیم، اما حفظ حریم خصوصی فرزندانمان مهم است. چه داده‌هایی ذخیره می‌شود و چه کسی به آن دسترسی دارد؟
متخصص امنیت دیجیتال:
قبل از نصب، باید ارزیابی امنیتی انجام شود. داده‌ها باید رمزگذاری شوند، دسترسی‌ها محدود باشد و سرورها استاندارد امنیتی داشته باشند. همچنین باید سیاست مشخصی برای نگهداری و حذف داده‌ها تعریف شود.
مدیر:
آیا امکان دارد ابتدا به‌صورت آزمایشی اجرا شود؟
متخصص امنیت دیجیتال:
بله، پیشنهاد می‌کنم ابتدا در یک پایه به‌صورت پایلوت اجرا شود و نتایج ارزیابی گردد.
هنرآموز:
همچنین بهتر است آموزش استفاده مسئولانه از AI برای دانش‌آموزان برگزار شود.
والدین:
در صورت شفاف بودن فرآیند و امکان اعتراض به تصمیم‌های AI، ما موافق اجرای آزمایشی هستیم.

جمع‌بندی تصمیم جلسه

اجرای آزمایشی سامانه AI در یک پایه تحصیلی
نظارت کامل معلمان بر خروجی‌ها
تدوین سیاست حریم خصوصی و امنیت داده
برگزاری کارگاه آموزش استفاده مسئولانه از AI

جواب کنجکاوی صفحه ۱۱۶ هوش مصنوعی دهم فنی

به کمک هوش مصنوعی نمونه‌های موفق همکاری چندجانبه در مدیریت و استفادہ از AI در مدارس جهان بررسی کرده و در کلاس ارائه دهید.
✅ جواب:
نمونه استرالیا، برنامه AI Playground
در این نمونه، دانشگاه، شرکت‌های فناوری و خود مدارس کنار هم قرار گرفته‌اند و یک محیط ابری آموزشی ساخته‌اند تا دانش‌آموزان و معلمان تجربه عملی کار با AI داشته باشند. نقطه قوت همکاری چندجانبه این است که مدارس فقط مصرف‌کننده نیستند و در اجرا و بازخورد نقش دارند، دانشگاه پشتوانه علمی می‌دهد و صنعت ابزار و زیرساخت را فراهم می‌کند.
نمونه سوئیس، Swiss EdTech Collider و مدل «تست‌بد در مدرسه»
در این الگو، شرکت‌های ادتک با حمایت یک نهاد اکوسیستمی و همراهی مدارس، محصولات را در محیط واقعی مدرسه آزمایش می‌کنند و بهبود می‌دهند. ارزش چندجانبه بودن این است که محصول قبل از فراگیر شدن، با نیاز واقعی معلم و دانش‌آموز سنجیده می‌شود و گفت‌وگوی مستقیم بین مدرسه و سازنده شکل می‌گیرد.
نمونه بین‌المللی، برنامه 1EdTech TrustEd Apps برای حریم خصوصی و اعتماد
اینجا همکاری چندجانبه بین مدارس و مؤسسات آموزشی، تأمین‌کنندگان نرم‌افزار و یک چارچوب ارزیابی مشترک شکل گرفته است تا سیاست‌های داده و شیوه استفاده و اشتراک‌گذاری داده‌های دانش‌آموزی بررسی شود. موفقیت این مدل در این است که معیارها مشترک می‌شود، بار ارزیابی از دوش مدارس برداشته می‌شود و شرکت‌ها مجبور می‌شوند استانداردهای شفاف‌تری رعایت کنند.
نمونه یونسکو، برنامه FutureProof Education
یونسکو یک جامعه عملی از ذی‌نفعان برای استفاده اخلاقی، امن و معنادار از AI در مدارس ایجاد کرده است. نقطه قوت این مدل، هم‌راستا کردن مدرسه، سیاست‌گذار و پژوهشگران روی اصولی مثل عدالت آموزشی، ایمنی و سواد AI است تا پذیرش و اجرای سیاست‌ها واقعی‌تر شود.
نمونه انگلستان، راهنمای دولتی درباره هوش مصنوعی مولد در آموزش
در این رویکرد، دولت چارچوب و راهنمایی ارائه می‌کند و صراحتاً نقش قضاوت حرفه‌ای معلم و مسئولیت مدرسه در کنترل خروجی‌ها را برجسته می‌کند. این کار، همکاری مدرسه و معلمان را با سیاست‌گذار تقویت می‌کند و به والدین هم اطمینان می‌دهد که تصمیم‌گیری کاملاً ماشینی نیست.

جواب کنجکاوی صفحه ۱۲۰ هوش مصنوعی دهم فنی

در مورد شرکت اشاره شده، عملکرد و دليل خسارت وارده پس از ظهور ChatGPT تحقيق نموده و در کلاس به صورت حضوری ارائه دهید.
✅ جواب:
عملکرد Chegg پس از ظهور ChatGPT
Chegg که مدل اصلی درآمدش روی کمک‌درسی و پاسخ‌دهی به سوالات و اشتراک ماهانه بود، از ۲۰۲۳ به بعد افت جدی در رشد مشتری جدید، ترافیک سایت و سپس درآمد و تعداد مشترک‌ها را گزارش کرد. مدیرعامل Chegg در گزارش‌های مالی صراحتاً گفت ابزارهای هوش مصنوعی مولد روی رشد مشتری جدید اثر گذاشته‌اند و بازار به این خبر واکنش منفی شدید نشان داد.
دلیل اصلی خسارت
دلیل اول تغییر رفتار دانش‌آموزان بود. بخشی از کاربران به جای پرداخت اشتراک برای پاسخ‌های آماده یا راه‌حل‌های قدم‌به‌قدم، از ابزارهای رایگان یا ارزان‌تر مثل ChatGPT برای حل تمرین و توضیح گرفتن استفاده کردند و این جایگزینی مستقیم، مدل درآمدی Chegg را تحت فشار گذاشت.
دلیل دوم افت ترافیک ورودی از موتور جست‌وجو بود. Chegg اعلام کرد همزمان با گسترش AI Overviews در جست‌وجوی گوگل و افزایش استفاده دانشجویان از محصولات هوش مصنوعی، ترافیک غیرمشترک کاهش شدیدی پیدا کرده و حتی روند ماهانه بدتر شده است.
تشدید بحران و پیامدهای مالی
Chegg در ۲۰۲۵ برای کاهش هزینه‌ها دست به تعدیل نیرو زد و در گزارش‌ها به کاهش قابل توجه مشترکان و درآمد اشاره شد. این واکنش‌ها نشان می‌دهد ضربه اصلی، هم سمت تقاضا بوده (رفتار کاربر) و هم سمت جذب کاربر جدید از کانال‌های دیجیتال مثل سرچ.
اقدام حقوقی و توضیح Chegg از علت آسیب
Chegg در ۲۰۲۵ از گوگل شکایت کرد و ادعا کرد AI Overviews گوگل، گوگل را از «موتور جست‌وجو» به «موتور پاسخ» تبدیل کرده و باعث نگه داشتن کاربر داخل گوگل و کاهش کلیک به سایت‌هایی مثل Chegg شده است.
جمع‌بندی
Chegg بعد از ظهور ChatGPT و گسترش پاسخ‌دهی مستقیم در جست‌وجو، با دو فشار همزمان روبه‌رو شد: جایگزین شدن محصولش با ابزارهای هوش مصنوعی برای بخشی از کاربران، و افت ترافیک ورودی که جذب کاربر جدید را سخت‌تر کرد. نتیجه این شد که افت مشترک، افت درآمد و اقدامات کاهش هزینه مثل تعدیل نیرو رخ داد.

جواب کنجکاوی اول صفحه ۱۲۱ هوش مصنوعی دهم فنی

پاسخ‌های دریافت شده توسط هوش مصنوعی در کشورهای مختلف تابع چه عواملی است؟
✅ جواب: پاسخ‌های تولیدشده توسط هوش مصنوعی در کشورهای مختلف می‌تواند تحت تأثیر چند عامل مهم قرار بگیرد.
یکی از عوامل اصلی، زبان و داده‌های آموزشی است. مدل‌های هوش مصنوعی بر اساس حجم و کیفیت داده‌هایی که از هر زبان یا منطقه دریافت کرده‌اند پاسخ می‌دهند. اگر داده‌های یک زبان یا کشور کمتر باشد، دقت پاسخ‌ها ممکن است پایین‌تر باشد.
عامل دیگر، قوانین و سیاست‌های محلی است. برخی کشورها محدودیت‌های قانونی یا فیلترینگ خاصی دارند که بر دسترسی به اطلاعات و نحوه پاسخ‌گویی سامانه‌های هوش مصنوعی اثر می‌گذارد.
فرهنگ و زمینه اجتماعی نیز نقش مهمی دارد. موضوعات حساس فرهنگی، مذهبی یا سیاسی ممکن است در کشورهای مختلف متفاوت تفسیر شوند و پاسخ‌ها با توجه به زمینه فرهنگی تنظیم شوند.
سطح دسترسی به فناوری و زیرساخت اینترنت هم می‌تواند بر کیفیت استفاده اثر بگذارد. در مناطقی با اینترنت ضعیف یا محدود، تجربه کاربری متفاوت خواهد بود.
همچنین تنظیمات کاربر و شیوه پرسش اهمیت دارد. نوع پرامپت، زبان رسمی یا محاوره‌ای و میزان جزئیات سؤال در هر کشور می‌تواند پاسخ متفاوتی تولید کند.
به‌طور کلی، ترکیب داده‌های آموزشی، قوانین محلی، فرهنگ، زیرساخت فناوری و نحوه طرح سؤال تعیین می‌کند که پاسخ هوش مصنوعی در هر کشور چگونه باشد.

جواب کنجکاوی دوم صفحه ۱۲۱ هوش مصنوعی دهم فنی

برای حفظ حریم خصوصی و شخصی افراد سامانه‌های هوش مصنوعی چه داده‌هایی باید دریافت کنند؟
✅ جواب: برای اینکه سامانه‌های هوش مصنوعی بتوانند خدمات شخصی‌سازی‌شده ارائه دهند و در عین حال حریم خصوصی حفظ شود، فقط باید حداقل داده‌های ضروری را دریافت کنند، نه اطلاعات اضافی.
در کاربردهای آموزشی، داده‌هایی مانند نام کاربری غیرواقعی، سطح تحصیلی، نمرات درسی، میزان پیشرفت آموزشی و علایق یادگیری کافی است. نیازی به دریافت اطلاعات حساس مثل کد ملی، آدرس دقیق منزل یا اطلاعات مالی نیست.
در سامانه‌های پیشنهادگر یا خدمات آنلاین، معمولاً الگوی استفاده، سابقه جست‌وجو، تنظیمات ترجیحی و بازخورد کاربر برای شخصی‌سازی کافی است. این داده‌ها می‌توانند به‌صورت ناشناس یا رمزگذاری‌شده ذخیره شوند.
در حوزه سلامت یا خدمات تخصصی، فقط اطلاعات مرتبط با همان خدمت خاص باید دریافت شود و داده‌های غیرمرتبط حذف شوند. همچنین دسترسی به داده‌ها باید محدود و کنترل‌شده باشد.
به طور کلی اصل مهم این است که سامانه‌های هوش مصنوعی باید:
فقط داده‌های مرتبط و ضروری را جمع‌آوری کنند
داده‌ها را ناشناس‌سازی یا رمزگذاری کنند
مدت نگهداری داده را محدود کنند
و امکان حذف اطلاعات توسط کاربر را فراهم کنند
این رویکرد باعث می‌شود هم خدمات شخصی‌سازی‌شده ارائه شود و هم حریم خصوصی افراد حفظ گردد.

جواب کنجکاوی صفحه ۱۲۲ هوش مصنوعی دهم فنی

چگونه نظرات و نامه‌های الکترونیکی و اظهارنظر افراد در شبکه‌های اجتماعی یا اینترنت روی داده‌گذاری سامانه هوش مصنوعی اثر می‌گذارد؟
✅ جواب: نظرات، ایمیل‌ها و اظهارنظرهای کاربران در شبکه‌های اجتماعی بخشی از داده‌های متنی گسترده اینترنت هستند و می‌توانند به چند شکل بر داده‌گذاری و عملکرد سامانه‌های هوش مصنوعی اثر بگذارند.
اول اینکه این محتواها به‌عنوان داده آموزشی استفاده می‌شوند. وقتی حجم زیادی از نظرات عمومی در یک موضوع وجود داشته باشد، مدل‌های زبانی الگوهای رایج، واژه‌ها، لحن و حتی دیدگاه‌های غالب را از آن‌ها یاد می‌گیرند. بنابراین جهت‌گیری عمومی جامعه می‌تواند بر پاسخ‌های تولیدشده تأثیر بگذارد.
دوم، این محتواها بر برچسب‌گذاری داده‌ها اثر دارند. مثلاً در تحلیل احساسات، نظرات مثبت و منفی کاربران به‌عنوان نمونه‌های برچسب‌دار استفاده می‌شوند. اگر این داده‌ها جانبدارانه، اغراق‌آمیز یا هماهنگ‌شده باشند، نتیجه آموزش مدل هم ممکن است دچار سوگیری شود.
سوم، حجم بالای انتشار یک دیدگاه خاص می‌تواند باعث شکل‌گیری سوگیری الگوریتمی شود. اگر یک نظر اشتباه یا اطلاعات نادرست زیاد تکرار شود، احتمال دارد در داده‌های آموزشی تقویت شود و کیفیت خروجی کاهش یابد.
چهارم، این داده‌ها بر به‌روزرسانی و تنظیم مدل‌ها اثر می‌گذارند. بازخورد کاربران درباره پاسخ‌های AI، میزان رضایت یا گزارش خطا، به اصلاح رفتار سامانه کمک می‌کند.
در نهایت، نظرات عمومی می‌توانند هم به بهبود درک زبان طبیعی و واقعیت‌های اجتماعی کمک کنند و هم در صورت وجود اطلاعات غلط یا جهت‌دار، باعث انحراف و خطا در سامانه‌های هوش مصنوعی شوند.

جواب کنجکاوی اول صفحه ۱۲۳ هوش مصنوعی دهم فنی

چگونه اين سامانه‌ها مطالب مورد علاقه افراد را مدنظر قرار مى‌دهند؟ اطلاع داشتن سامانه تا اين سطح می تواند براى كاربر و حريم خصوصى او آسيب داشته باشد؟
✅ جواب: سامانه‌های هوش مصنوعی برای تشخیص مطالب مورد علاقه افراد معمولاً از تحلیل رفتار کاربر استفاده می‌کنند. این رفتار شامل مواردی مانند جست‌وجوها، مدت زمان مشاهده یک محتوا، لایک‌کردن، اشتراک‌گذاری، کلیک‌ها، خریدها و حتی مکث روی یک تصویر یا ویدئو است. الگوریتم‌ها این داده‌ها را جمع‌آوری و الگوهای رفتاری را استخراج می‌کنند. سپس با استفاده از مدل‌های یادگیری ماشین، علایق احتمالی کاربر پیش‌بینی شده و محتوای مشابه به او پیشنهاد می‌شود. این فرآیند به «شخصی‌سازی محتوا» یا سیستم پیشنهادگر معروف است.
علاوه بر رفتار مستقیم، برخی سامانه‌ها از اطلاعات غیرمستقیم مثل موقعیت جغرافیایی، نوع دستگاه، زبان، زمان استفاده و شبکه ارتباطی کاربر هم برای دقیق‌تر کردن پیشنهادها استفاده می‌کنند. به این ترتیب، پروفایلی از ترجیحات فرد ساخته می‌شود که به‌صورت پویا به‌روزرسانی می‌گردد.
اطلاع داشتن سامانه تا این سطح می‌تواند هم مزیت داشته باشد و هم خطر. مزیت آن، نمایش محتوای مرتبط‌تر و صرفه‌جویی در زمان کاربر است. اما از نظر حریم خصوصی، اگر داده‌ها بیش از حد جمع‌آوری شوند یا بدون رضایت شفاف کاربر ذخیره و تحلیل شوند، ممکن است باعث نقض حریم خصوصی، ایجاد پروفایل‌های دقیق رفتاری و حتی سوءاستفاده تجاری یا تبلیغاتی شود. همچنین امکان شکل‌گیری «حباب اطلاعاتی» وجود دارد؛ یعنی کاربر فقط مطالب همسو با علایق قبلی خود را ببیند و با دیدگاه‌های متفاوت کمتر مواجه شود.
به‌طور کلی، شخصی‌سازی زمانی مفید است که همراه با شفافیت، رضایت آگاهانه کاربر و محدودسازی داده‌های جمع‌آوری‌شده باشد؛ در غیر این صورت می‌تواند به تهدیدی برای حریم خصوصی و تنوع فکری تبدیل شود.

جواب کنجکاوی دوم صفحه ۱۲۳ هوش مصنوعی دهم فنی

هوش مصنوعی طبق نظر هنيتون، چه تهدیدی برای بشر دارد؟
✅ جواب: Geoffrey Hinton که از او به‌عنوان یکی از پیشگامان یادگیری عمیق یاد می‌شود، در سال‌های اخیر درباره خطرات هوش مصنوعی پیشرفته هشدار داده است.
به‌نظر هینتون، مهم‌ترین تهدید هوش مصنوعی برای بشر، احتمال خروج سامانه‌های بسیار پیشرفته از کنترل انسان است. او معتقد است اگر سیستم‌های هوش مصنوعی به سطحی برسند که بتوانند مستقل‌تر تصمیم بگیرند و خود را بهبود دهند، ممکن است اهدافی پیدا کنند که با منافع انسان همسو نباشد.
او همچنین به خطر گسترش اطلاعات نادرست در مقیاس وسیع اشاره کرده است. مدل‌های زبانی می‌توانند محتوای جعلی بسیار متقاعدکننده تولید کنند و این موضوع می‌تواند بر انتخابات، افکار عمومی و ثبات اجتماعی اثر بگذارد.
نگرانی دیگر هینتون، جایگزینی گسترده مشاغل انسانی توسط هوش مصنوعی است که می‌تواند نابرابری اقتصادی را افزایش دهد.
مهم‌تر از همه، او هشدار داده که اگر توسعه هوش مصنوعی بدون مقررات و نظارت کافی ادامه یابد، ممکن است در آینده سامانه‌هایی ایجاد شوند که از نظر هوشی از انسان پیشی بگیرند و کنترل آن‌ها دشوار شود.
به‌طور کلی، هینتون هوش مصنوعی را فناوری بسیار قدرتمندی می‌داند که اگر بدون مدیریت و چارچوب‌های ایمنی رشد کند، می‌تواند به تهدیدی جدی برای امنیت و آینده بشر تبدیل شود.

جواب کنجکاوی اول صفحه ۱۲۵ هوش مصنوعی دهم فنی

چگونه می توان اخبار جعلى را از اخبار صحيح تشخيص داد؟
✅ جواب: تشخیص اخبار جعلی از اخبار صحیح نیازمند بررسی چند مرحله‌ای و توجه به جزئیات است.
اول باید منبع خبر را بررسی کرد. رسانه‌های معتبر معمولاً سابقه مشخص، نویسنده شناخته‌شده و اطلاعات تماس دارند. اگر سایت ناشناس باشد یا آدرس آن شبیه نام رسانه‌های معروف اما با تفاوت جزئی باشد، باید با احتیاط برخورد کرد.
دوم، تیتر خبر را تحلیل کنید. تیترهای بسیار هیجانی، اغراق‌آمیز یا تحریک‌کننده احساسات معمولاً برای جلب کلیک طراحی می‌شوند. خبر معتبر معمولاً لحن متعادل و رسمی دارد.
سوم، باید منابع و استنادها را بررسی کرد. خبر صحیح معمولاً به آمار، گزارش رسمی، مصاحبه یا سند مشخص ارجاع می‌دهد. نبود منبع معتبر یا استفاده از عباراتی مانند «برخی گفته‌اند» بدون ذکر نام، نشانه هشدار است.
چهارم، تاریخ انتشار را چک کنید. گاهی خبر قدیمی دوباره منتشر می‌شود و به‌عنوان خبر جدید پخش می‌گردد.
پنجم، بررسی کنید آیا همان خبر در چند رسانه معتبر دیگر هم منتشر شده است یا خیر. خبر مهم معمولاً فقط در یک منبع ناشناس باقی نمی‌ماند.
ششم، به کیفیت نگارش و تصویرها توجه کنید. غلط‌های املایی زیاد، عکس‌های دستکاری‌شده یا نامرتبط می‌تواند نشانه جعلی بودن باشد.
همچنین استفاده از ابزارهای راستی‌آزمایی و مقایسه اطلاعات با منابع رسمی می‌تواند کمک‌کننده باشد.
به طور کلی، ترکیب بررسی منبع، محتوا، استناد، تاریخ و مقایسه با منابع معتبر بهترین راه برای تشخیص اخبار جعلی است.

جواب کنجکاوی دوم صفحه ۱۲۵ هوش مصنوعی دهم فنی

فيلم «ازدواج به سبک ايرانی» يک نفر براى شيطنت و ايجاد كدورت در خانواده عروس و داماد، تصاویری را با فتوشاپ درست كرد و باور عده‌ای را در مورد آن افراد عوض كرد، آیا هوش مصنوعی نیز قابليت اين بد اخلاقی‌ها و رويكردهای منفى را دارد؟ راه حل اصلاح و تعديل آنها چيست؟
✅ جواب: بله، هوش مصنوعی نیز می‌تواند همانند فتوشاپ و حتی پیشرفته‌تر از آن برای تولید تصاویر، ویدئوها و صداهای جعلی بسیار واقعی استفاده شود. فناوری‌هایی مانند «دیپ‌فیک» قادرند چهره یا صدای افراد را به‌گونه‌ای بازسازی کنند که برای بسیاری از مخاطبان قابل تشخیص نباشد. بنابراین از نظر فنی، امکان سوءاستفاده و ایجاد بدنامی، شایعه یا تخریب شخصیت وجود دارد.
اما نکته مهم این است که خود هوش مصنوعی ذاتاً اخلاقی یا غیراخلاقی نیست؛ این نحوه استفاده انسان از آن است که می‌تواند مثبت یا منفی باشد. همان‌طور که یک ابزار ساده مانند فتوشاپ می‌تواند برای طراحی هنری یا تخریب آبرو به کار رود، AI نیز بسته به نیت کاربر می‌تواند سازنده یا مخرب باشد.
برای اصلاح و تعدیل این خطرات چند راهکار اساسی وجود دارد:
نخست، قوانین و مقررات شفاف درباره تولید و انتشار محتوای جعلی باید وجود داشته باشد و سوءاستفاده از فناوری‌های جعل دیجیتال پیگرد قانونی داشته باشد.
دوم، توسعه فناوری‌های تشخیص محتوای جعلی اهمیت دارد؛ یعنی همان‌طور که AI محتوا تولید می‌کند، ابزارهای AI نیز بتوانند تصاویر و ویدئوهای دستکاری‌شده را شناسایی کنند.
سوم، آموزش سواد رسانه‌ای و سواد دیجیتال برای دانش‌آموزان و عموم جامعه ضروری است تا افراد هر محتوایی را بدون بررسی نپذیرند.
چهارم، شرکت‌های سازنده سامانه‌های هوش مصنوعی باید محدودیت‌های ایمنی و فیلترهای اخلاقی در محصولات خود قرار دهند تا تولید محتوای آسیب‌زننده یا تخریبی دشوارتر شود.
در نهایت، ترکیب قانون‌گذاری، آموزش، فناوری تشخیص و مسئولیت‌پذیری توسعه‌دهندگان می‌تواند احتمال سوءاستفاده از هوش مصنوعی را کاهش دهد و از آسیب‌های اخلاقی و اجتماعی آن جلوگیری کند.

جواب کنجکاوی صفحه ۱۲۶ هوش مصنوعی دهم فنی

١. چگونه می توان افراد جامعه را به راستى آزمايى اطلاعات و اخبار تشويق كرد تا به نشر اطلاعات خبرها؟
✅ جواب: برای ترغیب مردم به راستی‌آزمایی، باید از آموزش سواد رسانه‌ای از مدرسه شروع کرد. وقتی دانش‌آموزان یاد بگیرند هر خبری را بدون بررسی منبع نپذیرند، این رفتار در بزرگسالی هم ادامه پیدا می‌کند.
رسانه‌ها و نهادهای آموزشی می‌توانند با آموزش روش‌های ساده بررسی خبر، مثل بررسی منبع، تاریخ انتشار و مقایسه با چند رسانه معتبر، فرهنگ دقت را تقویت کنند.
همچنین باید فرهنگ مسئولیت‌پذیری در فضای مجازی تقویت شود؛ یعنی افراد بدانند انتشار یک خبر نادرست می‌تواند به آبرو، امنیت یا آرامش دیگران آسیب بزند. اگر افراد پیامدهای اجتماعی و اخلاقی نشر اخبار جعلی را درک کنند، احتمال انتشار بی‌دقت کمتر می‌شود.
ایجاد قوانین مشخص و هشدارهای پلتفرم‌ها درباره محتوای تأییدنشده نیز می‌تواند نقش بازدارنده داشته باشد.

٢. چرا برخی از افراد در شبکه‌های اجتماعی تلاش می کنند لایه‌های پنهان زندگی خصوصى افراد مشهور را اطلاع‌رسانى كنند؟ آيا این كار اخلاقی است؟
✅ جواب: برخی افراد در شبکه‌های اجتماعی به دلایل مختلفی مانند جلب توجه، افزایش دنبال‌کننده، کنجکاوی عمومی، رقابت رسانه‌ای یا حتی انگیزه‌های مالی تلاش می‌کنند بخش‌های خصوصی زندگی افراد مشهور را منتشر کنند. فضای شبکه‌های اجتماعی نیز به دلیل سرعت انتشار و امکان دیده‌شدن سریع، این رفتار را تقویت می‌کند.
اما از نظر اخلاقی، زندگی خصوصی افراد—حتی اگر مشهور باشند—بخشی از حریم شخصی آن‌هاست. انتشار اطلاعات شخصی بدون رضایت فرد، می‌تواند نقض حریم خصوصی، آسیب به آبرو و فشار روانی ایجاد کند.
شهرت به معنای از بین رفتن حق حریم خصوصی نیست. اطلاع‌رسانی درباره عملکرد حرفه‌ای افراد مشهور قابل توجیه است، اما ورود به زندگی شخصی بدون دلیل عمومی و قانونی، معمولاً غیراخلاقی محسوب می‌شود.
به‌طور کلی، احترام به حریم خصوصی و مسئولیت‌پذیری در انتشار اطلاعات، اصل مهمی در اخلاق رسانه‌ای و رفتار دیجیتال است.

جواب کنجکاوی صفحه ۱۲۷ هوش مصنوعی دهم فنی

رعایت کرامت انسان مومن در احادیث و روایات بسیار تذکر داده شده است. چگونه می‌توان در فضای مجازی از آبروى افراد صيانت كرد؟
✅ جواب: رعایت کرامت انسان در فضای مجازی نیازمند آگاهی، تقوا و مسئولیت‌پذیری فردی است. برای صیانت از آبروی افراد در این فضا می‌توان چند اصل مهم را رعایت کرد.
نخست، پرهیز از انتشار شایعه و خبر تأییدنشده اهمیت دارد. بسیاری از آسیب‌های آبرویی از بازنشر مطالبی آغاز می‌شود که منبع معتبر ندارند. هر کاربر باید پیش از ارسال یا فوروارد کردن محتوا، از صحت آن اطمینان پیدا کند.
دوم، حفظ حریم خصوصی دیگران ضروری است. انتشار عکس، فیلم، پیام خصوصی یا اطلاعات شخصی افراد بدون رضایت آن‌ها مصداق نقض کرامت انسانی است، حتی اگر آن فرد مشهور باشد.
سوم، اجتناب از تمسخر، تحقیر و توهین در نظرات و کامنت‌هاست. فضای مجازی نباید به محیطی برای تخریب شخصیت یا قضاوت عجولانه تبدیل شود. بیان نقد باید محترمانه و بدون تخریب باشد.
چهارم، گزارش و مقابله با محتوای آسیب‌زننده است. اگر مطلبی باعث هتک حیثیت فردی می‌شود، کاربران می‌توانند آن را به مدیران پلتفرم گزارش دهند تا از گسترش آن جلوگیری شود.
پنجم، تقویت فرهنگ پاسخ‌گویی و اخلاق دیجیتال در خانواده و مدرسه است. آموزش ارزش‌های دینی و انسانی در کنار سواد رسانه‌ای کمک می‌کند افراد بدانند هر کلمه در فضای مجازی می‌تواند اثر اجتماعی و معنوی داشته باشد.
می‌توان گفت صیانت از آبرو در فضای مجازی تنها با قانون ممکن نیست؛ بلکه نیازمند تعهد اخلاقی، خودکنترلی و توجه به پیامدهای رفتار آنلاین است.

جواب کنجکاوی اول صفحه ۱۲۸ هوش مصنوعی دهم فنی

رعايت اخلاق حرفه‌اى در سامانه هوش مصنوعی چگونه امكان‌پذیر است؟
✅ جواب: رعایت اخلاق حرفه‌ای در سامانه‌های هوش مصنوعی زمانی امکان‌پذیر است که هم در مرحله طراحی و هم در مرحله استفاده، اصول مشخص و قابل اجرا رعایت شود.
نخست، باید هدف سامانه شفاف و مسئولانه تعریف شود. توسعه‌دهندگان باید مشخص کنند سامانه برای چه کاری ساخته می‌شود و چه محدودیت‌هایی دارد، تا از کاربردهای آسیب‌زا جلوگیری شود.
دوم، جمع‌آوری و استفاده منصفانه از داده‌ها اهمیت دارد. داده‌ها باید با رضایت آگاهانه، بدون تبعیض و با حفظ حریم خصوصی افراد جمع‌آوری شوند. همچنین داده‌های ناقص یا جانبدارانه می‌توانند به تصمیم‌های ناعادلانه منجر شوند، بنابراین کیفیت و تنوع داده‌ها باید بررسی شود.
سوم، توضیح‌پذیری و شفافیت تصمیم‌ها ضروری است. کاربران باید بدانند سامانه چگونه به یک نتیجه رسیده است، به‌ویژه در حوزه‌های حساس مانند آموزش، پزشکی یا استخدام.
چهارم، وجود نظارت انسانی اهمیت دارد. هوش مصنوعی نباید به‌تنهایی تصمیم‌های مهم بگیرد؛ یک متخصص انسانی باید امکان بررسی و اصلاح خروجی را داشته باشد.
پنجم، پاسخ‌گویی و مسئولیت‌پذیری باید مشخص باشد. در صورت بروز خطا، باید روشن باشد چه نهادی یا فردی مسئول اصلاح و جبران است.
ششم، به‌روزرسانی مداوم سامانه و بررسی اثرات اجتماعی آن لازم است تا از سوءاستفاده، تبعیض یا آسیب احتمالی جلوگیری شود.
به‌طور کلی، رعایت اخلاق حرفه‌ای در هوش مصنوعی حاصل ترکیب قانون‌گذاری، طراحی مسئولانه، شفافیت، نظارت انسانی و آموزش کاربران است.

جواب کنجکاوی دوم صفحه ۱۲۸ هوش مصنوعی دهم فنی

بدافزار چيست و به چه دليل مورد استفاده قرار می گيرد؟
✅ جواب: بدافزار یا «نرم‌افزار مخرب» برنامه‌ای است که به‌طور عمدی برای آسیب رساندن، سرقت اطلاعات یا اختلال در عملکرد سیستم‌های رایانه‌ای طراحی می‌شود. این نرم‌افزارها بدون اطلاع یا رضایت کاربر وارد دستگاه شده و فعالیت‌های مخرب انجام می‌دهند.
انواع رایج بدافزار شامل ویروس، کرم رایانه‌ای، تروجان، باج‌افزار و جاسوس‌افزار است. هرکدام روش خاصی برای نفوذ و آسیب دارند، اما هدف مشترک آن‌ها سوءاستفاده از سیستم یا اطلاعات کاربر است.
بدافزارها معمولاً به دلایل زیر مورد استفاده قرار می‌گیرند:

• سرقت اطلاعات شخصی مانند رمزها و اطلاعات بانکی
• اخاذی مالی از طریق قفل‌کردن فایل‌ها یا سیستم
• جاسوسی و جمع‌آوری اطلاعات محرمانه
• ایجاد اختلال در سامانه‌ها یا شبکه‌ها
• دسترسی غیرمجاز به رایانه قربانی

به‌طور کلی، بدافزار ابزاری برای سوءاستفاده دیجیتال است و آگاهی، استفاده از آنتی‌ویروس معتبر و رعایت نکات امنیتی می‌تواند از بسیاری از این تهدیدها جلوگیری کند.

جواب کنجکاوی صفحه ۱۲۹ هوش مصنوعی دهم فنی

اگر سامانه هوش مصنوعی براساس داده‌ها و مدل‌ها عمل می‌کند و پاسخ می‌دهد آیا می‌توان گفت سامانه هوش مصنوعی قابليت يادگیرى رفتارها و بازخوردهاى اخلاق‌مدارانه خواهد داشت؟
✅ جواب: بله، سامانه‌های هوش مصنوعی می‌توانند تا حدی الگوهای رفتار و بازخوردهای اخلاق‌مدارانه را یاد بگیرند، اما این یادگیری با یادگیری انسانی تفاوت اساسی دارد.
هوش مصنوعی بر اساس داده‌ها، نمونه‌های برچسب‌دار و بازخورد انسانی آموزش می‌بیند. اگر در فرایند آموزش، پاسخ‌های اخلاقی، قوانین رفتاری و چارچوب‌های ارزشی به آن داده شود، می‌تواند الگوهای اخلاقی را در پاسخ‌های خود بازتولید کند. برای مثال، با روش‌هایی مانند «یادگیری با بازخورد انسانی»، مدل‌ها یاد می‌گیرند پاسخ‌های محترمانه‌تر، منصفانه‌تر و کم‌خطرتر ارائه دهند.
اما باید توجه داشت که هوش مصنوعی درک درونی از اخلاق ندارد. آنچه انجام می‌دهد تشخیص الگو و پیش‌بینی پاسخ مناسب بر اساس داده‌های قبلی است. بنابراین اگر داده‌های آموزشی ناقص، جانبدارانه یا غیراخلاقی باشند، خروجی نیز ممکن است همان سوگیری‌ها را بازتاب دهد.
در نهایت می‌توان گفت سامانه هوش مصنوعی قادر است رفتارهای اخلاق‌مدارانه را «شبیه‌سازی» و بر اساس بازخورد اصلاح کند، اما مسئولیت اصلی جهت‌دهی اخلاقی آن همچنان بر عهده انسان‌ها، طراحان و ناظران سامانه است.

جواب کنجکاوی صفحه ۱۳۰ هوش مصنوعی دهم فنی

سفارش طراحى انواع تصاوير بدون هدف و صرفاً براى سرگرمى توسط هوش مصنوعى چه پیامدهای منفی دارد؟
✅ جواب: سفارش طراحی تصاویر بدون هدف مشخص و صرفاً برای سرگرمی توسط هوش مصنوعی می‌تواند چند پیامد منفی داشته باشد.
یکی از پیامدها، مصرف بی‌رویه منابع محاسباتی و انرژی است. تولید تصاویر با مدل‌های پیشرفته نیازمند توان پردازشی بالا و مصرف برق قابل توجه است، و استفاده غیرهدفمند می‌تواند به اتلاف منابع منجر شود.
پیامد دیگر، کاهش خلاقیت فردی در بلندمدت است. اگر افراد به‌جای تمرین مهارت‌های طراحی، نقاشی یا ایده‌پردازی، صرفاً به تولید سریع تصویر توسط AI تکیه کنند، ممکن است مهارت‌های هنری و تفکر خلاق آن‌ها کمتر رشد کند.
همچنین امکان تولید محتوای نامناسب یا توهین‌آمیز در صورت نبود دقت وجود دارد. حتی سفارش‌های ظاهراً سرگرم‌کننده می‌تواند ناخواسته به بازتولید کلیشه‌ها یا سوگیری‌های فرهنگی منجر شود.
از نظر اجتماعی نیز ممکن است بی‌ارزش شدن تولید هنری انسانی یا اشباع فضای مجازی از تصاویر سطحی و تکراری رخ دهد، که کیفیت محتوای بصری را پایین می‌آورد.
علاوه بر این، استفاده گسترده بدون هدف می‌تواند به عادی‌سازی وابستگی به فناوری برای فعالیت‌های ساده منجر شود.
به‌طور کلی، استفاده از هوش مصنوعی برای سرگرمی ذاتاً نادرست نیست، اما وقتی بدون هدف، آگاهی یا مسئولیت انجام شود، می‌تواند پیامدهای فردی، فرهنگی و محیطی به همراه داشته باشد.

جواب فعالیت صفحه ۱۳۰ هوش مصنوعی دهم فنی

میزان انرژى الكتریکی برای توليد رمز ارزها و خنک كردن ماينرها بسيار قابل توجه است. در مدت جنگ ١٢ روزه رژيم صهيونيستى، شبكه‌هاى اينترنت كشور مدتى غيرفعال شد. وزارت نيرو در اين زمان متوجه تغيير فاحش مصرف برق در كشور شد. در مورد اخبار مربوط به اين واقعه، براى ميزان مصرف برق و مدارک مستند آن یک پرامپت متنى و تصویری با جزییات بنویسید و نتایج آن را با یکدیگر مقایسه کنید.
✅ جواب:
پرامپت متنی
در مورد خبر «کاهش محسوس مصرف برق ایران هم‌زمان با اختلال/قطع اینترنت در روزهای جنگ ۱۲ روزه» تحقیق کن.
۱) دقیقاً بگو کاهش بار شبکه برق چند مگاوات گزارش شده و این عدد را چه مقام یا نهادی اعلام کرده است.
۲) تاریخ اعلام خبر و بازه زمانی اختلال اینترنت را مشخص کن.
۳) توضیح بده چرا قطع اینترنت می‌تواند باعث افت مصرف برق شود و این ارتباط چگونه به استخراج رمز ارز و خاموش شدن ماینرها نسبت داده شده است.
۴) مدارک مستند را فهرست کن: نقل‌قول رسمی، گزارش توانیر/وزارت نیرو، و هر عدد قابل استناد مثل ۲۴۰۰ مگاوات یا تعداد ماینرهای خاموش‌شده.
۵) اگر درباره رقم‌ها اختلاف نظر یا روایت‌های مختلف وجود دارد، هر روایت را جداگانه با منبع و دلیل اختلاف توضیح بده.
خروجی را در ۶ تا ۱۰ بند کوتاه و دقیق بنویس و فقط روی اعداد و سندها تمرکز کن.

پرامپت تصویری
یک اینفوگرافیک فارسی و خوانا بساز که نشان دهد در زمان اختلال اینترنت ایران در روزهای جنگ ۱۲ روزه، بار شبکه برق چه تغییری کرده است.
اجزای تصویر:
عنوان: “تغییر مصرف برق هم‌زمان با اختلال اینترنت”
یک نمودار خطی یا میله‌ای با دو بخش “قبل از اختلال” و “حین اختلال” و یک عدد برجسته مثل “کاهش ۲۴۰۰ مگاوات”
یک باکس توضیح کوتاه: “خاموشی ماینرهای غیرمجاز/کاهش فعالیت استخراج”
یک آیکون اینترنت (قطع/محدود)، یک آیکون ماینر، یک آیکون برق
پایین تصویر یک بخش “مدارک” با ۲ تا ۳ رفرنس کوتاه مثل “گزارش/اظهار توانیر” و “اظهار وزیر نیرو” بدون لینک
سبک: رسمی، رنگ‌های ساده، مناسب ارائه کلاسی، کیفیت بالا

⚠️ دانش آموز عزیز به این نکته نیز توجه داشته باشید که مطالب درسی قرار گرفته شده در این صفحه فقط جنبه کمک آموزشی دارد لذا قبل از استفاده کردن از آن ها حتما خودتان نیز به سوالات پاسخ دهید تا مفهوم درس را به خوبی متوجه شوید.

پاسخ پودمان قبلی: جواب پودمان ۳ هوش مصنوعی دهم فنی

🔔 در این نوشته سوالت پودمان ۴ هوش مصنوعی دهم فنی حرفه‌ای و کار و دانش را مرور کردیم، اگر سوالی دارید از قسمت نظرات بپرسید. همچنین جهت مشاهده گام به گام سایر بخش‌ها شماره صفحه آن را به همراه عبارت «ماگرتا» در گوگل جست و جو کنید.