جواب درس ۱۱ جریان شناسی اندیشه های معاصر ایران دوازدهم معارف 🌐 ليبراليسم متأخر

پاسخ درس یازدهم جریان‌شناسی اندیشه‌های معاصر ایران پایه دوازدهم رشته علوم و معارف اسلامی ؛ در این نوشته پاسخ سوالات صفحه ۸۴ و ۸۷ و ۸۹ از درس ۱۱ «ليبراليسم متأخر» کتاب جریان‌شناسی اندیشه‌های معاصر ایران دوازدهم را در اختیار شما دانش آموزان عزیز قرار داده‌ایم. در ادامه با آموزش و پرورش ماگرتا همراه باشید.

جواب اندیشه صفحه ۸۴ جریان شناسی دوازدهم معارف

۱. چرا با اینکه آنان و همفکران آنان می‌دانستند اصل ولایت فقیه مورد قبول اکثریت قاطع مردم است، با این اصل مخالفت می‌کردند؟
✅ جواب: مخالفت آنان با وجود آگاهی از مقبولیت عمومی این اصل، به تضاد بنیادین فکری و ایدئولوژیک بازمی‌گشت:
تظاهر به دموکراسی در عین نادیده گرفتن خواست اکثریت:
آنان با اینکه شعار مردم‌سالاری و دموکراسی سر می‌دادند، هرگاه اراده و خواست اکثریت ملت با مبانی فکری یا منافع سیاسی‌شان در تعارض قرار می‌گرفت، بر خلاف اصول دموکراتیک، خواست عموم مردم را رد می‌کردند.
ناسازگاری ولایت فقیه با مبانی تفکر لیبرالی:
اصل ولایت فقیه به معنای حاکمیت جامع دین، شریعت و احکام الهی بر تمامی شئون، ساختارها و قوانین کشور است؛ در حالی که جریان روشنفکری (سکولار و بخشی از روشنفکران دینی متأثر از غرب) به الگوهای حکومت مدرن، سکولار و لیبرال-دموکراسی گرایش داشتند و حاکمیت فقه را مانع تحقق اهداف سیاسی و فکری خود می‌دیدند.

۲. این گزارش گویای چه حقیقتی است؟ دشمن انقلاب اسلامی چرا این حقیقت را به‌صورت آشکار بیان نمی‌کرد؟
✅ جواب: این سند اعتراف صریح دشمن به پایگاه عمیق اجتماعی، محبوبیت و مشروعیت مردمیِ رهبری دینی و نهاد «ولایت فقیه» در جامعهٔ ایران است و نشان می‌دهد نظریهٔ ولایت فقیه یک امر تحمیلی نبود، بلکه برآمده از خواست و اعتقاد راسخ اکثریت قاطع ملت بود.
دشمنان انقلاب اسلامی هرگز این واقعیت را به‌طور علنی اعتراف نمی‌کردند، زیرا هدف اصلی دستگاه‌های تبلیغاتی و رسانه‌ای غرب و عناصر همسو، سلب «مشروعیت مردمی» از نظام برآمده از انقلاب اسلامی بود. اگر آمریکا و جریان‌های همفکر به محبوبیت این اصل اذعان می‌کردند:
ادعای تحمیلی بودن یا غیردموکراتیک بودن حکومت اسلامی باطل می‌شد.
امکان فضاسازی علیه ساختار قانون اساسی نوپا از بین می‌رفت.
توجیهات آن‌ها برای تحریک جریان‌های مخالف، طراحی توطئه‌ها و زیر سؤال بردن هویت و رأی مردم در مجامع بین‌المللی خنثی می‌گردید.

جواب بررسی صفحه ۸۷ جریان شناسی دوازدهم معارف

با توجه به آنچه در درس قبل دربارهٔ ویژگی‌های جریان روشنفکر دینی گفتیم، کدام یک از آن ویژگی‌ها در این قبیل تغییر دیدگاه‌ها بیشتر مؤثر بوده است؟
✅ جواب: اصلی‌ترین و مؤثرترین ویژگی جریان روشنفکری دینی در ایجاد این تغییر دیدگاه‌ها و چرخش به سمت لیبرالیسم، «تکیه بر مبانی معرفت‌شناختی و هستی‌شناختی غرب در کنار عدم تسلط عمیق بر مبانی و علوم اصیل اسلامی (اجتهادی)» است.
این ویژگی از جهات زیر بسترساز تغییر مواضع گردید:
۱. التقاط فکری و تأثیرپذیری از گفتمان غالب جهانی:
از آنجا که ساختار فکری این جریان بر پایه‌های استوار و بنیادین معارف وحیانی و فقهی بنا نشده بود، با تغییر امواج فکری جهان دچار دگرگونی می‌شد. همان‌طور که در ابتدای انقلاب با اوج‌گیری گفتمان چپ جهانی به سمت سوسیالیسم و مفاهیم مارکسیستی گرایش داشتند، پس از افول مارکسیسم و فروپاشی شوروی، مرعوب گفتمان غالب لیبرالیسم غربی شدند و به سمت ارزش‌های لیبرالیستی (مثل تقلیل دین به امر فردی، پذیرش اقتصاد سرمایه‌داری و جدایی دین از سیاست) تغییر جهت دادند.
۲. نگاه پوزیتیویستی و تجربی به دین و اداره جامعه
اعتقاد به اینکه علم تجربی و مدل‌های مدیریتی غرب، متکفل کامل حوزه‌های اقتصاد، سیاست و مدیریت هستند و دین صرفاً یک امر اخلاقی یا قلبی است؛ تفکری که مستقیماً از مبانی تجربه‌گرایی و سکولاریسم نشئت می‌گرفت و باعث شد نقش احکام و حاکمیت دین در جامعه نادیده گرفته شود.

جواب بررسی صفحه ۸۹ جریان شناسی دوازدهم معارف

۱. چرا بسیاری از روشنفکران متأخر گرایشات لیبرالیستی پیدا کردند و به نقد جدی غرب نپرداختند؟
✅ جواب:
فروپاشی بلوک شرق و افول مارکسیسم:
با شکست شوروی و تفکر سوسیالیستی، تمدن غرب مدعی پیروزی قطعی مدل سرمایه‌داری و پایان تاریخ شد؛ این فضای تبلیغاتی باعث شد بسیاری از روشنفکرانی که پیش‌تر گرایش‌های سوسیالیستی یا چپ مذهبی داشتند، لیبرالیسم را تنها راهکار ممکن بدانند.
پذیرش مبانی معرفتی غرب و شیفتگی در برابر آن:
این جریان چارچوب‌های فکری و فلسفی مدرنیته (نظیر تجربه‌گرایی و عقلانیت ابزاری) را به عنوان معیار سنجش حقیقت پذیرفتند؛ به همین دلیل نه تنها به نقد مبانی غرب نپرداختند، بلکه مفاهیم دینی، فرهنگ بومی و عدالت اجتماعی را در همان پارادایم لیبرالی ارزیابی کردند.

۲. چه شباهت‌هایی میان منوّرالفکران دورهٔ مشروطه و روشنفکران متأخر هست؟
✅ جواب:
تسلیم و خودباختگی در برابر غرب:
منوّرالفکران مشروطه رسیدن به پیشرفت را در پیروی کامل از غرب (از فرق سر تا ناخن پا) می‌دانستند؛ روشنفکران متأخر نیز تمدن غرب را الگوی بی‌بدیل توسعه تلقی کرده و رویکرد انتقادی نسبت به مبانی آن را نمی‌پذیرند.
سکولار کردن نگاه به حیات و دین:
هر دو جریان در پی تضعیف نقش اجتماعی و حکومتی شریعت بودند؛ منوّرالفکران به دنبال محدود کردن یا حذف نهادهای سنتی دینی، و روشنفکران متأخر در پی تقلیل اسلام به یک تجربهٔ شخصی و باطنی بدون مدخلیت در سیاست و قوانین جامعه برآمدند.
تکیه بر عقل خودبنیاد و تجربه‌گرایی:
در هر دو دوره، روشنفکران ارزش‌ها و باورهای بومی را با ابزار مدرنیسم غربی سنجیده و درکی ناقص و ابزاری از دین و جامعه ارائه می‌دادند.

۳. برداشت لیبرالیستی از دین چه مشخصاتی دارد؟
✅ جواب:
تقلیل دین به یک امر صرفاً فردی و باطنی
اسلام را حقیقتی معنوی و احساسی می‌دانند که صرفاً رابطهٔ شخصی میان انسان و خدا را تنظیم می‌کند و معتقدند دین نباید در امور دنیوی، حکومتی، اجتماعی، قضایی و اقتصادی دخالت کند.
داوری دین در دادگاه مفاهیم مدرن غربی:
در این رویکرد، دین و آموزه‌های وحیانی با معیارهای حقوق بشر مدرن، آزادی‌های لیبرالی و عقلانیت سکولار سنجیده و تطبیق داده می‌شوند، نه اینکه مبانی تمدن غرب با آموزه‌های الهی و دینی نقد شوند.
دست‌نیافتنی دانستن آرمان‌های انقلابی و اجتماعی:
شعارها و اصول استکبارستیزی، عدالت‌خواهی اجتماعی، نفی سلطهٔ بیگانگان و همراهی با محرومان و مظلومان را ادعاهایی غیرواقعی و حاصل تبلیغات نیروهای چپ قلمداد می‌کنند.

⚠️ دانش آموز عزیز به این نکته نیز توجه داشته باشید که مطالب درسی قرار گرفته شده در این صفحه فقط جنبه کمک آموزشی دارد لذا قبل از استفاده کردن از آن ها حتما خودتان نیز به سوالات پاسخ دهید تا مفهوم درس را به خوبی متوجه شوید.

پاسخ درس قبلی: جواب درس دهم جریان شناسی دوازدهم معارف

🔔 در این نوشته سوالات درس یازده جریان‌شناسی اندیشه‌های معاصر ایران پایه دوازدهم رشته علوم و معارف اسلامی را مرور کردیم، اگر سوالی دارید از قسمت نظرات بپرسید. همچنین جهت مشاهده گام به گام سایر بخش‌ها شماره صفحه آن را به همراه عبارت «ماگرتا» در گوگل جست و جو کنید.