دیدن خون از ناف نوزاد برای خیلی از پدر و مادرها نگران‌کننده است، اما در بسیاری از موارد، مقدار کمی خونریزی می‌تواند بخشی از روند طبیعی جدا شدن بند ناف باشد. معمولاً بعد از خشک شدن و افتادن باقی‌مانده بند ناف، ممکن است یکی دو قطره خون یا لکه خونی روی لباس یا پوشک نوزاد دیده شود که همیشه نشانه مشکل جدی نیست.
با این حال، اگر می‌خواهید بدانید چرا از ناف نوزاد خون میاد، باید به مقدار خونریزی، ظاهر ناف و علائم همراه توجه کنید. گاهی خونریزی به دلیل اصطکاک پوشک، دستکاری بند ناف یا روند ترمیم طبیعی پوست ایجاد می‌شود، اما در بعضی موارد هم می‌تواند نشانه عفونت، التهاب یا گرانولوم ناف باشد. در ادامه این مقاله از بخش سلامت ماگرتا با علت‌های شایع، موارد طبیعی و زمان مراجعه به پزشک آشنا می‌شویم.
ناف نوزاد بعد از تولد چه تغییری می‌کند؟
برای اینکه علت خونریزی ناف را بهتر درک کنیم، ابتدا باید بدانیم ناف نوزاد چگونه شکل می‌گیرد و بعد از تولد چه اتفاقی برای آن می‌افتد.
در دوران بارداری، بند ناف راه ارتباطی اصلی بین مادر و جنین است. تمام مواد غذایی، اکسیژن و خون مورد نیاز جنین از طریق بند ناف منتقل می‌شود. بعد از تولد، پزشک بند ناف را قطع می‌کند و قسمت کوچکی از آن روی شکم نوزاد باقی می‌ماند. این قسمت باقی‌مانده در روزهای بعد کم‌کم خشک می‌شود، رنگ آن از زرد به قهوه‌ای یا سیاه تغییر می‌کند و در نهایت می‌افتد.
معمولاً افتادن بند ناف بین یک تا سه هفته طول می‌کشد. در این مدت ممکن است تغییراتی در ظاهر ناف دیده شود که بسیاری از آنها طبیعی هستند. برای مثال کمی رطوبت، ترشح مختصر یا حتی چند قطره خون می‌تواند بخشی از روند طبیعی جدا شدن بند ناف باشد.
مشکل زمانی ایجاد می‌شود که خونریزی شدید، طولانی یا همراه با علائم دیگری مثل بوی بد، تورم یا تب باشد. در چنین شرایطی احتمال وجود عفونت یا مشکل پزشکی مطرح می‌شود.
آیا خونریزی ناف نوزاد طبیعی است؟
یکی از مهم‌ترین سوالات والدین این است که آیا خون آمدن از ناف نوزاد طبیعی است یا نه. پاسخ این سوال بستگی به مقدار و نوع خونریزی دارد.
در بسیاری از نوزادان، هنگام خشک شدن و افتادن بند ناف، چند قطره خون دیده می‌شود. این موضوع معمولاً طبیعی است و به این دلیل اتفاق می‌افتد که بند ناف هنگام جدا شدن، رگ‌های خونی بسیار کوچکی را درگیر می‌کند. درست شبیه زمانی که یک زخم کوچک روی پوست در حال ترمیم است و کمی خونابه ایجاد می‌شود.
اگر خونریزی بسیار کم باشد، بعد از مدت کوتاهی متوقف شود و نوزاد علائم دیگری نداشته باشد، معمولاً جای نگرانی وجود ندارد. اما اگر خونریزی ادامه پیدا کند یا شدت آن زیاد باشد، دیگر نمی‌توان آن را طبیعی دانست.
خونی که طبیعی محسوب می‌شود معمولاً به صورت لکه‌های کوچک روی پوشک یا لباس دیده می‌شود. اما اگر خونریزی به حدی باشد که مرتب لباس نوزاد خیس شود یا خون تازه و روشن به طور مداوم خارج شود، باید حتماً توسط پزشک بررسی شود.
شایع‌ترین علت خون آمدن از ناف نوزاد
خونریزی ناف نوزاد علت‌های مختلفی دارد. بعضی از این علت‌ها بی‌خطر هستند و بعضی نیاز به درمان فوری دارند. شناخت این علت‌ها کمک می‌کند والدین بهتر تصمیم بگیرند.
جدا شدن طبیعی بند ناف
رایج‌ترین علت خونریزی ناف، افتادن طبیعی بند ناف است. وقتی بند ناف خشک می‌شود، پوست اطراف آن در حال ترمیم است و ممکن است چند قطره خون دیده شود. این نوع خونریزی معمولاً خفیف است و بیشتر در روزهای نزدیک به افتادن بند ناف مشاهده می‌شود.
بعضی نوزادان دقیقاً زمانی که بند ناف جدا می‌شود، مقدار کمی خونریزی دارند. این حالت معمولاً ظرف مدت کوتاهی متوقف می‌شود و مشکل خاصی ایجاد نمی‌کند.
تحریک شدن ناف توسط پوشک یا لباس
ناف نوزاد بسیار حساس است و تماس مداوم پوشک یا لباس با آن می‌تواند باعث تحریک و خونریزی شود. بعضی پوشک‌ها روی ناف قرار می‌گیرند و هنگام حرکت نوزاد به آن فشار وارد می‌کنند. همین اصطکاک ساده گاهی باعث ایجاد زخم کوچک و خونریزی می‌شود.
به همین دلیل پزشکان توصیه می‌کنند پوشک زیر ناف بسته شود تا هوا به ناف برسد و فشاری روی آن نباشد.
دستکاری بند ناف
بعضی خانواده‌ها تصور می‌کنند اگر بند ناف را بکشند یا جدا کنند، سریع‌تر خوب می‌شود. این یکی از اشتباهات رایج و خطرناک است. بند ناف باید خودش جدا شود و هرگونه دستکاری می‌تواند باعث خونریزی و عفونت شود.
گاهی والدین هنگام تمیز کردن ناف، ناخواسته به آن فشار وارد می‌کنند یا بند ناف را حرکت می‌دهند. این کار هم ممکن است باعث خون آمدن از ناف شود.
عفونت ناف نوزاد
یکی از مهم‌ترین علت‌های غیرطبیعی خونریزی ناف، عفونت است. عفونت ناف در نوزادان موضوع مهمی محسوب می‌شود و نباید نادیده گرفته شود.
وقتی باکتری‌ها وارد محل ناف می‌شوند، التهاب و عفونت ایجاد می‌شود. در این حالت ناف ممکن است قرمز، متورم و دردناک شود و علاوه بر خونریزی، ترشح چرکی یا بوی بد هم داشته باشد.
عفونت ناف معمولاً با علائم دیگری همراه است. نوزاد ممکن است بی‌قرار شود، تب کند یا شیر خوردنش کمتر شود. در موارد شدید، عفونت می‌تواند وارد خون شود و خطرناک باشد.
گرانولوم ناف
بعضی نوزادان بعد از افتادن بند ناف، دچار گرانولوم می‌شوند. گرانولوم در واقع یک توده کوچک صورتی یا قرمز رنگ است که روی ناف باقی می‌ماند. این بافت اضافی ممکن است ترشح داشته باشد یا گاهی کمی خونریزی کند.
گرانولوم معمولاً خطرناک نیست اما نیاز به درمان دارد، چون خودبه‌خود از بین نمی‌رود. پزشک معمولاً با دارو یا روش‌های ساده آن را درمان می‌کند.
چه علائمی نشان می‌دهد خونریزی ناف خطرناک است؟
بسیاری از والدین نمی‌دانند چه زمانی باید نگران شوند. تشخیص علائم هشداردهنده بسیار مهم است، چون بعضی مشکلات نیاز به درمان فوری دارند.
اگر ناف نوزاد فقط چند قطره خون داشته باشد و حال عمومی نوزاد خوب باشد، معمولاً مشکل جدی وجود ندارد. اما در بعضی شرایط باید سریعاً به پزشک مراجعه کرد.
اگر اطراف ناف قرمز و متورم شده باشد، احتمال عفونت مطرح می‌شود. همچنین بوی بد ناف یکی از مهم‌ترین نشانه‌های عفونت است. ناف طبیعی ممکن است بوی خفیفی داشته باشد، اما بوی شدید و آزاردهنده طبیعی نیست.
وجود چرک زرد یا سبز رنگ نیز نشانه عفونت محسوب می‌شود. بعضی والدین تصور می‌کنند هر ترشحی طبیعی است، در حالی که ترشح چرکی نیاز به بررسی دارد.
اگر نوزاد تب داشته باشد، بی‌حال شود یا شیر نخورد، باید سریعاً توسط پزشک معاینه شود. این علائم می‌توانند نشان‌دهنده گسترش عفونت باشند.
همچنین خونریزی شدید یا مداوم هرگز طبیعی نیست. اگر با فشار ملایم خونریزی متوقف نشود یا مرتب تکرار شود، باید علت آن مشخص شود.
روش صحیح مراقبت از ناف نوزاد
بخش زیادی از مشکلات ناف به دلیل مراقبت اشتباه ایجاد می‌شود. خوشبختانه با رعایت چند نکته ساده می‌توان احتمال عفونت و خونریزی را تا حد زیادی کاهش داد.
ناف نوزاد باید خشک و تمیز نگه داشته شود. رطوبت محیط مناسبی برای رشد میکروب‌ها ایجاد می‌کند و روند خشک شدن بند ناف را کند می‌کند. بعد از حمام یا تمیز کردن نوزاد، ناف باید کاملاً خشک شود.
همچنین بهتر است ناف در معرض هوا باشد. بستن پوشک روی ناف باعث می‌شود رطوبت جمع شود و احتمال تحریک یا عفونت افزایش پیدا کند.
قبل از لمس ناف، دست‌ها باید شسته شوند. بسیاری از میکروب‌ها از طریق دست منتقل می‌شوند و ممکن است باعث عفونت شوند.
استفاده از مواد سنتی روی ناف کار بسیار اشتباهی است. بعضی افراد روی ناف روغن، پودر، گیاهان دارویی یا مواد خانگی می‌ریزند، در حالی که این کار خطر عفونت را افزایش می‌دهد.
همچنین ناف نباید دستکاری شود. حتی اگر بند ناف در حال جدا شدن باشد، نباید آن را کشید یا کند.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
والدین باید خط قرمزهایی را بشناسند که با مشاهده آنها، نباید حتی یک ساعت معطل ماند. مراجعه فوری به پزشک یا اورژانس در شرایط زیر ضروری است:
الف) خونریزی فعال و مداوم
اگر خون از ناف به صورت قطره‌ای جاری است و با فشار ملایم گاز استریل به مدت ۵ تا ۱۰ دقیقه متوقف نمی‌شود. این حالت می‌تواند نشان‌دهنده اختلال انعقادی شدن زودرس رگ‌ها باشد.
ب) علائم عفونت (اومفالیت)
- گسترش قرمزی از ناف به سمت دیواره شکم (مثلاً بیشتر از ۲ سانتی‌متر از پایه ناف).
- تورم شدید و سفت شدن پوست اطراف ناف.
- خروج چرک زرد یا سبز با بوی بسیار بد.
- گرمای شدید ناحیه ناف نسبت به بقیه بدن.
ج) تغییرات سیستمیک در نوزاد
- تب: دمای بدن نوزاد بالای ۳۸ درجه سانتی‌گراد (اندازه‌گیری از مقعد).
- بی‌حالی: نوزاد بیش از حد می‌خوابد، به شیر علاقه ندارد یا سخت بیدار می‌شود.
- بی‌قراری: گریه‌های غیرقابل آرام شدن که می‌تواند نشانه درد در ناحیه شکم باشد.
د) عدم بهبود طولانی‌مدت
اگر بقایای بند ناف تا روز ۲۱ (سه هفته) نگرفته است و هنوز خشک نشده، یا پس از افتادن کندیل، زخم ناف پس از یک هفته همچنان خونریزی یا ترشحات دارد.
بعد از افتادن بند ناف چه اتفاقی می‌افتد؟
بعد از اینکه بند ناف افتاد، ممکن است ناف تا چند روز کمی مرطوب یا صورتی باشد. بعضی نوزادان در این مرحله مقدار کمی خونریزی دارند که معمولاً طبیعی است.
اما اگر ناف بعد از افتادن بند ناف همچنان ترشح داشته باشد یا خونریزی ادامه پیدا کند، باید بررسی شود. گاهی علت این وضعیت گرانولوم ناف است و گاهی هم عفونت.
در بیشتر نوزادان، ناف طی چند روز کاملاً خشک و طبیعی می‌شود.
آیا می‌توان نوزاد را حمام کرد؟
این سوال یکی از دغدغه‌های اصلی مادران است: «وقتی ناف هنوز نیفتاده، حمام کردن ممنوع است؟»
دیدگاه سنتی و مدرن
دیدگاه سنتی: در ایران و بسیاری از فرهنگ‌ها، تا زمانی که ناف نمی‌افتد، حمام کردن کامل نوزاد ممنوع است. نوزاد را فقط با دستمال گرم و مرطوب تمیز می‌کنند (اسفنج کردن). دلیل اصلی این است که ناف خشک بماند و عفونت نکند.
دیدگاه مدرن: تحقیقات جدید نشان داده‌اند که حمام کردن کوتاه نوزاد در آب تمین ( بدون صابون مستقیم روی ناف) ریسک عفونت را افزایش نمی‌دهد. در بسیاری از کشورهای اروپایی، نوزادان در همان روزهای اول حمام می‌شوند.
بهترین روش برای والدین ایرانی
با توجه به شرایط محیطی و توصیه اکثریت پزشکان ایرانی، بهترین روش «احتیاط» است:
۱. تا زمانی که بقایای بند ناف (کندیل) باقی است، از غرق کردن نوزاد در تخت‌حمام یا وان خودداری کنید.
۲. نوزاد را روی یک سطح گرم بگذارید و با یک دستمال نخی نرم آغشته به آب ولرم، بدن او را به آرامی تمیز کنید.
۳. ناحیه ناف را کاملاً دور بزنید و خیس نشود.
۴. اگر ناف نوزاد شما خیس شد یا در حین تمیز کردن آب به آن رسید، نگران نباشید؛ فقط آن را با گاز استریل یا سشوار با باد ملایم و خنک کاملاً خشک کنید. نکته مهم این است که «فاصله زمانی بین خیس شدن تا خشک شدن» کوتاه باشد.
پزشک چگونه علت خونریزی ناف را تشخیص می‌دهد؟
پزشک معمولاً با معاینه ناف می‌تواند علت خونریزی را تشخیص دهد. ظاهر ناف، نوع ترشح، میزان قرمزی و وضعیت عمومی نوزاد اطلاعات مهمی به پزشک می‌دهد.
اگر احتمال عفونت وجود داشته باشد، ممکن است آزمایش خون یا بررسی ترشحات انجام شود. در موارد نادر، مشکلات انعقاد خون هم بررسی می‌شوند.
درمان خونریزی ناف نوزاد
درمان به علت خونریزی بستگی دارد. اگر خونریزی طبیعی و خفیف باشد، معمولاً فقط مراقبت صحیح کافی است و ناف به مرور خوب می‌شود.
اما در صورت وجود عفونت، پزشک ممکن است آنتی‌بیوتیک تجویز کند. بعضی نوزادان فقط به پماد نیاز دارند، اما در موارد شدید ممکن است درمان جدی‌تری لازم باشد.
اگر علت خونریزی گرانولوم باشد، پزشک معمولاً از ماده‌ای به نام نیترات نقره استفاده می‌کند تا بافت اضافی از بین برود.
در هر صورت، درمان خانگی بدون نظر پزشک برای مشکلات شدید ناف توصیه نمی‌شود.
اشتباهات خطرناک والدین درباره ناف نوزاد
بسیاری از مشکلات ناف به دلیل باورهای اشتباه ایجاد می‌شوند. یکی از رایج‌ترین اشتباهات، استفاده از مواد سنتی روی ناف است. این مواد نه‌تنها کمکی نمی‌کنند، بلکه ممکن است باعث عفونت شدید شوند.
اشتباه دیگر، کندن بند ناف است. بعضی والدین بی‌صبر هستند و می‌خواهند بند ناف سریع‌تر بیفتد، اما این کار می‌تواند باعث خونریزی شدید شود.
نادیده گرفتن علائم خطر هم اشتباه مهمی است. بعضی خانواده‌ها تصور می‌کنند تب یا بوی بد ناف طبیعی است، در حالی که این علائم می‌توانند هشداردهنده باشند.
خرافات و باورهای غلط درباره ناف
متاسفانه هنوز در برخی خانواده‌ها و فرهنگ‌ها، روش‌های سنتی و زیان‌بخشی برای درمان خونریزی یا تکان نخوردن ناف استفاده می‌شود. دانستن این موارد برای جلوگیری از آسیب به نوزاد حیاتی است:
❌ استفاده از سکه یا وسایل سنگین
بسیاری معتقدند چسباندن یک سکه روی ناف باعث می‌شود ناف “تکون نخورد” (بیرون نزند). این کار کاملاً غلط و خطرناک است.
خطر: سکه سطح فلزی آلوده دارد و فشار آن روی ناف در حال بهبود، باعث زخم شدن، خونریزی و انتقال عفونت می‌شود.
❌ گذاشتن نمک، خاکستر یا پوست پیاز
برخی معتقدند این مواد باعث خشک شدن سریع‌تر می‌شوند.
خطر: این مواد محیطی برای رشد باکتری‌ها ایجاد می‌کنند و می‌توانند باعث سوختگی شیمیایی یا عفونت شدید شوند. ناف باید خودبه‌خود و با هوای اکسیژن خشک شود.
❌ بستن محکم ناف با پارچه
پیچیدن پارچه یا باند محکم دور شکم نوزاد برای “جمع شدن ناف” باعث اختلال در تنفس نوزاد و فشار به روده‌ها می‌شود و خطرناک است.
❌ استفاده از کرم‌ها و پمادها
استفاده خودسرانه از پماد آنتی‌بیوتیک یا کرم‌های چرب کننده روی ناف باز، مانع خشک شدن آن می‌شود و تاخیر در افتادن کندیل را به همراه دارد (مگر اینکه پزشک تجویز کرده باشد).
سوالات متداول
آیا خون آمدن از ناف نوزاد دردهاست؟
خیر. خود بقایای بند ناف عصب ندارد و نوزاد هنگام خشک شدن یا افتادن آن دردی احساس نمی‌کند. اما اگر عفونت (اومفالیت) رخ داده باشد، التهاب پوست اطراف می‌تواند دردناک باشد.
نفاخ ناف یا ناف برآمده چه تفاوتی با خونریزی دارد؟
نفاخ ناف بیرون زدگی حلقه‌ای از روده است که ناف را برآمده می‌کند. معمولاً بی‌خطر است و تا ۳ سالگی خودبه‌خود بهبود می‌یابد. خونریزی از ناف لزوماً ارتباطی به نفاخ ندارد، مگر اینکه پوست نازک نفاخ پاره شود که بسیار نادر است.
بوی بد از ناف نوزاد نشانه چیست؟
بوی بد یا تعفن، قوی‌ترین نشانه عفونت باکتریایی است. اگر ناف بوی بد می‌دهد، حتی اگر قرمزی شدید ندارید، سریعاً به پزشک مراجعه کنید.
چرا ناف نوزادم دیر می‌افتد؟
گاهی اوقات سیستم ایمنی نوزاد عکس‌العمل بیشتری نشان می‌دهد و باعث تاخیر در جدا شدن می‌شود. اما اگر ناف تا ۳ هفته نیفتاد، ممکن است نشانه نقص ایمنی یا اختلال در ساختار بافت باشد که نیاز به بررسی پزشکی دارد.
لکه خون روی لباس نوزاد موقع شیر خوردن طبیعی است؟
اگر ناف در حال بهبود است و نوزاد شیر می‌خورد، فشار شکم کمی بالا می‌رود (مثل فشار آوردن). ممکن است این فشار باعث خروج قطره‌ای خون از مویرگ‌های باز ناف شود. اگر مقدار آن کم است و متوقف می‌شود، نگران‌کننده نیست.
جمع‌بندی
خون آمدن از ناف نوزاد همیشه نشانه خطر نیست و در بسیاری از مواقع بخشی طبیعی از روند افتادن بند ناف محسوب می‌شود. مقدار کمی خونریزی خفیف معمولاً طبیعی است و با مراقبت مناسب برطرف می‌شود. اما خونریزی شدید، طولانی یا همراه با علائمی مثل بوی بد، چرک، تب و تورم می‌تواند نشانه عفونت یا مشکل جدی باشد.
مهم‌ترین نکته برای والدین این است که ناف نوزاد را خشک و تمیز نگه دارند، از دستکاری آن خودداری کنند و در صورت مشاهده علائم غیرطبیعی به پزشک مراجعه کنند. مراقبت درست از ناف باعث می‌شود این مرحله حساس بدون مشکل سپری شود و نوزاد سالم بماند.
بخش «نظر شما چیه؟»
آیا شما هم بعد از افتادن بند ناف، لکه خون یا خونریزی خفیف از ناف نوزادتان دیده‌اید؟
به نظر شما چه مراقبت‌هایی بیشتر به خشک شدن و بهبود بهتر ناف نوزاد کمک می‌کند؟
اگر تجربه‌ای در این زمینه دارید، در بخش دیدگاه‌ها با ما و دیگر والدین به اشتراک بگذارید.
توجه: این محتوا فقط برای اطلاع‌رسانی است و جایگزین معاینه پزشک نیست. اگر خونریزی ناف نوزاد زیاد است یا همراه با قرمزی، ترشح، بوی بد یا تب دیده می‌شود، حتماً به پزشک مراجعه کنید.
