چرا از یک چشم اشک میاد؟ بررسی علتهای شایع و خطرناک
علت اشک آمدن از یک چشم و زمان مراجعه به پزشک
اشک ریزش از چشم همیشه به معنای گریه کردن یا احساسات شدید نیست. گاهی یک چشم بهتنهایی شروع به آبریزش میکند و این موضوع میتواند فرد را نگران کند. بسیاری از افراد میپرسند چرا فقط از یک چشم اشک میآید، در حالی که چشم دیگر طبیعی است. این حالت ممکن است موقتی و بیخطر باشد یا گاهی نشانه یک مشکل چشمی باشد که نیاز به بررسی دارد.
اشک آمدن از یک چشم میتواند به دلایل مختلفی مثل تحریک سطح چشم، ورود گردوغبار، حساسیت، خشکی چشم، التهاب، عفونت یا بسته شدن مجرای اشکی ایجاد شود. برای تشخیص علت، باید به علائم همراه مثل قرمزی، درد، سوزش، خارش، تاری دید یا ترشح هم توجه کرد. در ادامه این مقاله از بخش سبک زندگی ماگرتا، علتهای شایع و مهم این مشکل را به زبان ساده توضیح میدهیم.
اشک چگونه تولید و تخلیه میشود؟
برای اینکه بفهمیم چرا فقط از یک چشم اشک میآید، ابتدا باید بدانیم سیستم اشکی چشم چگونه کار میکند. اشک فقط آب ساده نیست؛ ترکیبی هوشمندانه از آب، چربی، مواد ضد میکروبی، نمکها و پروتئینهاست که سطح چشم را مرطوب، شفاف و محافظتشده نگه میدارد.
تولید اشک در چشم
اشک توسط غدد اشکی تولید میشود. بخشی از اشک بهصورت مداوم و کم تولید میشود تا سطح چشم همیشه مرطوب بماند. به این نوع اشک، اشک پایه یا اشک طبیعی میگویند. نوع دیگری از اشک هم هنگام تحریک، گریه، درد، ورود جسم خارجی یا احساسات شدید تولید میشود.
اشک چند وظیفه مهم دارد:
مرطوب نگه داشتن سطح چشم
کمک به دید شفاف
شستن ذرات ریز و آلودگیها
محافظت در برابر میکروبها
تغذیه سطح قرنیه
کاهش اصطکاک بین پلک و چشم
اگر لایه اشکی کیفیت خوبی نداشته باشد، چشم خشک، تحریکپذیر و قرمز میشود. جالب است بدانید یکی از دلایل شایع آبریزش چشم، خشکی چشم است؛ چون چشم خشک برای جبران تحریک، اشک بیشتری تولید میکند.
تخلیه اشک از چشم
اشک بعد از پخش شدن روی سطح چشم، از طریق سوراخهای کوچک کنار پلکها وارد مجاری اشکی میشود. این سوراخها نزدیک گوشه داخلی چشم قرار دارند. سپس اشک از کانالهای کوچک وارد کیسه اشکی و بعد از آن از طریق مجرای بینیاشکی به داخل بینی تخلیه میشود.
به همین دلیل است که وقتی گریه میکنیم، آبریزش بینی هم پیدا میکنیم. در واقع بخشی از اشک از مسیر طبیعی خود وارد بینی میشود.
اگر هر قسمت از این مسیر دچار تنگی، التهاب، انسداد یا اختلال عملکرد شود، اشک بهجای تخلیه شدن، در چشم جمع میشود و از چشم بیرون میریزد. این حالت یکی از علتهای اصلی آبریزش یک چشم است.
پارادوکس خشکی چشم؛ عجیبترین دلیل اشکریزی
یکی از رایجترین و البته غیرمنتظرهترین پاسخها به سوال چرا از یک چشم اشک میاد، خشکی چشم است. شاید عجیب به نظر برسد: “چگونه چشم خشک میتواند اشک بریزد؟”
۱. مکانیزم اشک رفلکسی
وقتی چشم دچار خشکی شدید میشود (به دلیل کمبود چربی یا تبخیر شدید)، سطح قرنیه خشک و تحریکشونده میشود. این خشکی و زبری مانند یک زنگ خطر برای مغز محسوب میشود. مغز فوراً دستور میدهد که “اتاق فرمان! چشم در خطر است، آبپاشها را باز کنید!”
در نتیجه، غدد اشکی مقدار زیادی آب تولید میکنند تا خشکی را جبران کنند. اما این اشکهای “اضطراری” معمولاً کیفیت لازم را ندارند. آنها آبکی هستند و لایه چربی کافی ندارند که باعث میشود سریع تبخیر شوند و چشم دوباره خشک شود. این یک حلقه معیوب است: خشکی ← تحریک ← اشکریزی زیاد ← خشکی مجدد.
۲. چرا فقط یک چشم؟
خشکی چشم معمولاً دوطرفه است، اما ممکن است به دلایل زیر فقط یک چشم درگیر شود:
اختلاف در میزان پلک زدن: اگر شما به یک طرف بیشتر نگاه کنید یا یک چشم کمی ضعیفتر باشد، ممکن است آن چشم بیشتر خشک شود.
نیمخواب بودن پلک: اگر شبها هنگام خواب، یک پلک شما بهخوبی بسته نشود، آن چشم صبح با خشکی و قرمزی و اشکریزی بیدار میشود.
قرینگی نبودن غدد: ممکن است غدد میبومی (غدد چربیساز) یک چشم دچار انسداد شده باشند، اما چشم دیگر هنوز سالم است.
خشکی چشم؛ علت عجیب اما شایع اشک آمدن از یک چشم
شاید عجیب به نظر برسد، اما یکی از علتهای مهم اشکریزش، خشکی چشم است. وقتی سطح چشم خشک میشود، اعصاب قرنیه تحریک میشوند و مغز به غدد اشکی فرمان میدهد اشک بیشتری تولید کنند. این اشک معمولاً کیفیت مناسبی ندارد و سریع از چشم خارج میشود، بدون اینکه خشکی اصلی را کاملاً برطرف کند.
چرا خشکی چشم میتواند فقط در یک چشم دیده شود؟
خشکی چشم معمولاً دوطرفه است، اما ممکن است در یک چشم بیشتر احساس شود. دلایل آن میتواند شامل موارد زیر باشد:
بازتر ماندن یک پلک هنگام خواب
استفاده بیشتر از یک چشم در برخی فعالیتها
قرار گرفتن یک سمت صورت در معرض باد کولر یا پنکه
تفاوت جزئی در عملکرد غدد چربی پلکها
التهاب پلک در یک سمت
سابقه جراحی یا آسیب در یک چشم
استفاده نامتقارن از لنز تماسی
علائم همراه خشکی چشم
خشکی چشم فقط با احساس خشکی ظاهر نمیشود. گاهی فرد میگوید چشمم دائم اشک میآید، اما همزمان علائم زیر را هم دارد:
سوزش چشم
احساس شن یا جسم خارجی
خستگی چشم
قرمزی خفیف
تاری دید موقت که با پلک زدن بهتر میشود
حساسیت به باد، دود یا نور
اشکریزش هنگام کار با موبایل و کامپیوتر
مثال کاربردی
فرض کنید هنگام کار طولانی با لپتاپ، فقط چشم راستتان شروع به اشکریزش میکند. ممکن است مشکل اصلی، اشک زیاد نباشد؛ بلکه بهدلیل کاهش پلک زدن و تبخیر اشک، سطح چشم راست خشک و تحریک شده باشد. در چنین حالتی، استفاده خودسرانه از قطره ضدقرمزی مشکل را حل نمیکند و ممکن است حتی تحریک را بیشتر کند. قطره اشک مصنوعی مناسب، استراحت چشمی و اصلاح محیط معمولاً کمککنندهتر است.
انسداد مجرای اشکی؛ سد راه اشکها
اگر خشکی چشم نبود، دومین دلیل اصلی برای چرا از یک چشم اشک میاد، انسداد در مسیر تخلیه است. همانطور که توضیح دادیم، اشک باید از طریق پونکتوم و مجرا به بینی برود. اگر این مسیر بسته شود، اشک راهی ندارد و مثل آبگرفتگی چاه، سرازیر روی گونه میشود.
۱. انسداد پونکتوم (دهانه ورودی)
این کوچکترین نقطه انسداد است. گاهی اوقات سوراخهای کوچک پلک به دلیل التهاب، آسیب یا کهولت سن باریک میشوند یا کاملاً بسته میشوند. در این حالت، اشک در پلک جمع میشود و سر میریزد.
۲. انسداد کانالیکولی
لولههای باریکِ رابط بین پلک و کیسه اشکی ممکن است به دلیل عفونت (کانالیکولیت)، آسیب فیزیکی یا مصرف داروهای خاص (مانند برخی قطرههای چشمی فشارخون) مسدود شوند.
۳. انسداد مجرای نازولاکریمال
این شایعترین نوع انسداد در بزرگسالان است. لولهای که از کیسه اشکی به بینی میرود، ممکن است بسته شود.
علل:
کهولت سن: با افزایش سن، این مجرا باریکتر میشود.
التهاب مزمن: مشکلات سینوسی یا التهاب مزمن چشم میتواند به بافتهای داخلی مجرا آسیب بزند.
پولیپ یا تومور: در موارد نادر، یک تومور در بینی یا سینوسها فشار میآورد و مجرا را میبندد.
نشانه تشخیصی: اگر مایع کدر یا چرکی از پونکتوم (گوشه چشم) خارج میشود، احتمالاً انسداد همراه با عفونت (داکریوسیستیت) دارید.
ورود جسم خارجی به چشم؛ از مژه تا گردوغبار
یکی از سادهترین و شایعترین علتهای اشک آمدن از یک چشم، ورود جسم خارجی است. یک مژه، ذره گردوغبار، شن، براده ریز، مواد آرایشی یا حتی ذرات آلودگی هوا میتوانند سطح چشم را تحریک کنند و باعث اشکریزش شوند.
علائم جسم خارجی در چشم
اگر جسم خارجی وارد چشم شده باشد، معمولاً علائم بهصورت ناگهانی شروع میشوند:
اشکریزش شدید از یک چشم
احساس وجود شن یا چیزی داخل چشم
سوزش یا درد
قرمزی
پلک زدن مکرر
دشواری باز نگه داشتن چشم
حساسیت به نور
چه کاری میتوان انجام داد؟
اگر احساس میکنید جسم خارجی سادهای وارد چشم شده، میتوانید این اقدامات را انجام دهید:
۱. دستها را کاملاً بشویید.
۲. چشم را نمالید.
۳. چند بار آرام پلک بزنید.
۴. چشم را با سرم شستوشوی استریل یا آب تمیز شستوشو دهید.
۵. اگر لنز تماسی دارید، آن را خارج کنید.
۶. اگر درد، قرمزی یا احساس جسم خارجی ادامه داشت، به چشمپزشک مراجعه کنید.
چه زمانی خطرناک است؟
اگر جسم خارجی فلزی، شیمیایی، تیز یا ناشی از کار با ابزار باشد، موضوع را جدی بگیرید. در این موارد نباید با فشار چشم را دستکاری کنید. آسیب قرنیه یا فرو رفتن جسم خارجی در چشم نیاز به درمان فوری دارد.
مشکلات پلکی و موقعیتیابی غلط
حتی اگر مسیر تخلیه باز باشد، مشکلات ساختاری پلک میتوانند باعث چرا از یک چشم اشک میاد شوند. پلک مثل یک دیگ است که باید اشک را جمع کند و به سمت بینی هدایت کند. اگر شکل دیگ تغییر کند، کار انجام نمیگردد.
۱. اکتروپیون: برگشت پلک به بیرون
در این حالت، پلک (معمولاً پایین) از چشم فاصله میگیرد و به سمت بیرون میچرخد.
نتیجه: سوراخ انتهای پلک (پونکتوم) دیگر داخل چشم نیست و نمیتواند اشک را بمکد. اشک روی صورت میریزد.
دلیل: شلی عضلات پلک در سنین بالا یا فلج عصب صورت (مثل فلج بل).
۲. انتروپیون: برگشت پلک به داخل
در این حالت، پلک به سمت داخل چشم میچرخد. مژگها با قرنیه تماس پیدا میکنند.
نتیجه: اصطکاک مژگها باعث زخم قرنیه و درد شدید میشود. چشم برای رفع این تحریک، اشکریزی شدید میکند.
دلیل: اسکار ناشی از تبخال چشمی (تراکوما در گذشته) یا پیری.
۳. پتوز و شلی پلک
گاهی پلک آنقدر شل میشود که پوشش ناکافی ایجاد میکند یا بر اثر سنگینی، مسیر اشک را تغییر میدهد. این موضوع میتواند تخلیه اشک را مختل کند.
حساسیت چشمی؛ آیا آلرژی میتواند فقط یک چشم را درگیر کند؟
حساسیت یا آلرژی چشمی معمولاً هر دو چشم را درگیر میکند، اما ممکن است یک چشم علائم شدیدتری داشته باشد. آلرژنهایی مثل گرده گیاهان، گردوغبار، موی حیوانات، مواد آرایشی، دود، عطر یا مواد شوینده میتوانند چشم را تحریک کنند.
علائم حساسیت چشمی
حساسیت بیشتر با خارش شناخته میشود. اگر آبریزش یک چشم همراه با خارش باشد، آلرژی یکی از احتمالهاست.
علائم رایج شامل:
خارش چشم
اشکریزش
قرمزی
تورم پلک
سوزش
عطسه یا آبریزش بینی
بدتر شدن علائم در فصل خاص یا محیط خاص
تفاوت حساسیت با عفونت
در آلرژی، ترشح معمولاً آبکی است و خارش علامت اصلی محسوب میشود. اما در عفونت، ممکن است ترشح چرکی، چسبندگی پلکها و قرمزی شدیدتر دیده شود.
نکته کاربردی
اگر بعد از استفاده از ریمل، خط چشم، کرم دور چشم یا قطره خاص، فقط یک چشم شروع به اشکریزش و خارش کرده، احتمال حساسیت یا تحریک موضعی وجود دارد. در این حالت بهتر است مصرف محصول مشکوک را متوقف کنید و اگر علائم ادامه داشت، معاینه شوید.
عفونتها و التهابات؛ التهاب کیسه اشکی
عفونتها خود میتوانند علت اشکریزی باشند یا نتیجه انسداد باشند.
۱. داکریوسیستیت
وقتی کیسه اشکی دچار عفونت باکتریایی شود، به این حالت میگویند.
علائم: درد شدید در گوشه داخلی چشم، قرمزی، تورم برجسته (مثل جوش), ترشحات چرکی و اشکریزی زیاد. لمس ناحیه متورم دردناک است.
اهمیت: این وضعیت اورژانسی نیست، اما نیاز به درمان فوری با آنتیبیوتیک دارد. اگر درمان نشود، ممکن است به جریان خون سرایت کند (انتشار یابد) که به آن اندومتریت (التهاب آستر رحم) میگویند.
۲. بیماریهای سطح چشم
ملتحمه التهاب: یا همان “چشم قرمز”. اگر عفونت یکطرفه باشد، آن چشم دچار اشکریزی، قرمزی و ترشحات میشود. ویروسها، باکتریها یا آلرژیها عامل آن هستند.
قرنیت: التهاب قرنیه است که معمولاً با درد، تاری دید و حساسیت به نور همراه میشود. لنزهای تماسی آلوده یا ویروس تبخال از علل شایع آن هستند.
۳. شالازیون و گلمژه داخلی
یک کیست یا جوش داخلی در پلک میتواند به مجرای اشکی فشار فیزیکی وارد کند و مسیر آن را ببندد. در این حالت، به دلیل تورم موضعی، فقط همان چشم اشک میریزد.
التهاب پلک یا بلفاریت؛ علت مزمن اشکریزش، سوزش و پوستهریزی
بلفاریت یعنی التهاب لبه پلکها. این مشکل ممکن است یک چشم یا هر دو چشم را درگیر کند و باعث سوزش، قرمزی، اشکریزش و احساس چربی یا پوسته روی مژهها شود.
علائم بلفاریت
سوزش چشم
اشکریزش
قرمزی لبه پلک
پوستهپوسته شدن ریشه مژهها
چسبندگی خفیف پلکها هنگام صبح
احساس جسم خارجی
خارش
خشکی یا چربی بیش از حد لبه پلک
ارتباط بلفاریت با آبریزش یک چشم
وقتی غدد چربی پلک درست کار نکنند، کیفیت لایه اشکی کاهش پیدا میکند. اشک زودتر تبخیر میشود و چشم تحریک میشود. این تحریک میتواند باعث اشکریزش بازتابی شود. اگر التهاب در یک پلک شدیدتر باشد، اشکریزش هم ممکن است در همان چشم بیشتر باشد.
مراقبتهای معمول
در بسیاری از موارد، بهداشت پلک نقش مهمی دارد. کمپرس گرم، تمیز کردن ملایم لبه پلک و درمانهای تجویزی توسط پزشک میتواند کمککننده باشد. البته اگر قرمزی و درد شدید یا کاهش دید وجود دارد، نباید فقط به مراقبت خانگی اکتفا کرد.
خراش قرنیه؛ علت دردناک اشک آمدن از یک چشم
قرنیه لایه شفاف جلوی چشم است و عصبهای بسیار حساسی دارد. حتی یک خراش کوچک روی قرنیه میتواند باعث درد، اشکریزش شدید، حساسیت به نور و احساس جسم خارجی شود.
علتهای خراش قرنیه
ناخن
مژه یا جسم خارجی
لنز تماسی
مالیدن شدید چشم
ضربه
ذرات گردوغبار یا فلز
استفاده نامناسب از لوازم آرایشی چشم
علائم خراش قرنیه
درد واضح در یک چشم
اشکریزش شدید
حساسیت به نور
قرمزی
تاری دید
احساس شن در چشم
دشواری باز نگه داشتن چشم
خراش قرنیه باید جدی گرفته شود، مخصوصاً اگر فرد از لنز تماسی استفاده میکند. در این موارد احتمال عفونت قرنیه بیشتر است و نیاز به بررسی فوری وجود دارد.
مشکلات پلک؛ وقتی پلک باعث اشک آمدن از یک چشم میشود
پلکها نقش مهمی در پخش کردن اشک روی سطح چشم و هدایت آن به سمت مجاری اشکی دارند. اگر شکل یا عملکرد پلک تغییر کند، اشکریزش ایجاد میشود.
برگشتگی پلک به بیرون؛ اکتروپیون
در اکتروپیون، پلک پایین به سمت بیرون برمیگردد. در نتیجه، سوراخ تخلیه اشک بهدرستی با سطح چشم تماس ندارد و اشک نمیتواند وارد مجرا شود.
علائم:
اشکریزش مداوم
خشکی و تحریک چشم
قرمزی
احساس سوزش
بیشتر در سالمندان دیده میشود
برگشتگی پلک به داخل؛ انتروپیون
در انتروپیون، پلک به سمت داخل برمیگردد و مژهها روی سطح چشم کشیده میشوند. این تماس مداوم باعث تحریک قرنیه و اشکریزش میشود.
علائم:
احساس جسم خارجی
اشکریزش
قرمزی
درد یا سوزش
حساسیت به نور
احتمال خراش قرنیه
رشد نابجای مژه؛ تریکیازیس
گاهی پلک طبیعی است، اما مژهها به سمت داخل رشد میکنند و قرنیه را تحریک میکنند. این حالت میتواند باعث اشک آمدن از یک چشم، قرمزی و احساس خراش شود.
سینوزیت، گرفتگی بینی و ارتباط آن با اشک آمدن از یک چشم
چشم و بینی از طریق مجرای بینیاشکی به هم ارتباط دارند. بنابراین مشکلات بینی و سینوس میتوانند روی تخلیه اشک اثر بگذارند.
چگونه مشکلات بینی باعث آبریزش چشم میشوند؟
اگر بینی یا سینوس در یک سمت دچار التهاب، گرفتگی یا تورم باشد، مسیر تخلیه اشک در همان سمت ممکن است تحت فشار قرار بگیرد. نتیجه میتواند آبریزش یک چشم باشد.
علائم همراه مشکلات بینی و سینوس
گرفتگی یکطرفه بینی
درد یا فشار صورت
ترشحات بینی
کاهش بویایی
سردرد
بدتر شدن علائم هنگام سرماخوردگی
اشکریزش در همان سمت
اگر آبریزش چشم همراه با علائم مزمن بینی باشد، گاهی بررسی همزمان توسط چشمپزشک و متخصص گوش و حلق و بینی لازم میشود.
سردردهای خاص؛ اشکریزش یکطرفه همراه با درد شدید
برخی سردردها، مخصوصاً سردرد خوشهای، میتوانند باعث اشکریزش از یک چشم شوند. این نوع سردرد معمولاً بسیار شدید است و در یک سمت سر یا اطراف چشم احساس میشود.
علائم احتمالی سردرد خوشهای
درد شدید یکطرفه اطراف چشم یا شقیقه
اشکریزش از همان چشم
قرمزی چشم
گرفتگی یا آبریزش بینی در همان سمت
افتادگی پلک یا کوچک شدن مردمک در برخی موارد
بیقراری شدید هنگام حمله
این نوع سردرد نیاز به تشخیص و درمان پزشکی دارد. اگر سردرد شدید و جدید است یا همراه با علائم عصبی مثل ضعف، اختلال تکلم، دوبینی یا کاهش هوشیاری است، مراجعه فوری ضروری است.
فلج عصب صورت؛ وقتی پلک خوب بسته نمیشود
در فلج عصب صورت، عضلات یک سمت صورت ضعیف میشوند. اگر پلک بهخوبی بسته نشود، سطح چشم خشک و تحریک میشود و در نتیجه اشکریزش ایجاد میشود.
علائم احتمالی
کج شدن یک سمت صورت
ناتوانی در بستن کامل یک چشم
اشکریزش یا خشکی چشم
افتادگی گوشه دهان
دشواری در لبخند زدن
تغییر حس چشایی در برخی موارد
اگر این علائم ناگهانی ایجاد شود، نیاز به ارزیابی پزشکی دارد؛ چون باید علت ضعف صورت مشخص شود.
دلایل کمتر شایع اما مهم
گاهی اوقات باید به دنبال دلایل بغرنجتری باشیم.
۱. جسم خارجی
ممکن است یک مژه، دانه گرد و غبار یا یک ذره ریز فلز زیر پلک شما گیر کرده باشد. چشم سعی میکند با شستوشوی شدید (اشکریزی) آن را خارج کند. این حالت معمولاً ناگهانی است و با احساس وجود جسم خارجی همراه است.
۲. سنگ مجرای اشکی
شبیه به سنگ کلیه، اما بسیار کوچکتر! رسوبات کلسیم و پروتئین میتوانند در مجرای اشکی سنگهای کوچکی بسازند. این سنگها ممکن است در جای خود گیر کنند و گاهی پاره میشوند و مجرا را مسدود میکنند.
۳. آسیب عصبی
آسیب به اعصاب مغزی ممکن است بر اعصاب چشم اثر بگذارد و باعث اختلال در عملکرد پلک یا غدد اشکی شود.
۴. تومورهای بینی و سینوس
در موارد نادر، یک تومور در حفره بینی میتواند از سمت پایین به مجرای اشکی فشار بیاورد و آن را مسدود کند. اگر اشکریزی یکطرفه با خونریزی بینی یا توده در بینی همراه بود، این احتمال باید بررسی شود.
اشکریزی در نوزادان؛ یک مشکل مادرزادی
اگر نوزاد شما مدام از یک چشم اشک میآید، دلیل آن معمولاً با بزرگسالان متفاوت است.
۱. انسداد مادرزادی مجرای اشکی
در حدود ۲۰ تا ۳۰ درصد از نوزادان، مجرای اشکی هنوز باز نشده است. در رحم مادر، یک غشاء نازک روی خروجی مجرا وجود دارد که باید در زمان تولد یا کمی بعد باز شود.
علائم: چشم نوزاد معمولاً آبی یا شفاف است، اما پلکها چسبناک هستند (پس از خواب). اشک زلال میریزد، نه چرک.
درمان: در ۹۰ درصد موارد تا سن یک سالگی خودبهخود باز میشود. پزشک ماساژ خاصی را آموزش میدهد (ماساژ کیسه اشکی). اگر تا یک سالگی خوب نشد، نیاز به پروبینگ (Probe) است.
اشک آمدن از یک چشم در سالمندان
در سالمندان، آبریزش یک چشم میتواند به دلایل مختلفی ایجاد شود. برخی از این علتها با تغییرات طبیعی سن ارتباط دارند.
دلایل شایع در سنین بالاتر
تنگی مجرای اشکی
شل شدن پلک پایین
اکتروپیون
خشکی چشم
التهاب مزمن پلک
مصرف برخی داروها
بیماریهای سطح چشم
سابقه جراحی چشم
در سالمندان، گاهی آبریزش چشم همزمان با خشکی، سوزش و تاری دید موقت است. درمان درست وابسته به تشخیص علت اصلی است.
درمان خانگی و مراقبتهای خود
پس از اینکه دلیل چرا از یک چشم اشک میاد را فهمیدیم، چه کار میتوانیم انجام دهیم؟ (توجه: این موارد برای موارد خفیف است و جایگزین پزشک نیست).
۱. كمپرس گرم
برای اکثر مشکلات (خشکی چشم، یاگود، انسداد خفیف) كمپرس گرم معجزه میکند.
روش: یک دستمال تمیز را در آب گرم (نه داغ که نسوزاند) خیس کنید و به مدت ۵ تا ۱۰ دقیقه روی چشم بسته بگذارید. این کار موم و چربیهای مسدود شده در غدد میبومی را حل میکند و جریان اشک را روان میسازد.
۲. ماساژ کیسه اشکی
برای بزرگسالان مبتلا به انسداد خفیف یا یاگود:
دستتان را بشویید.
انگشت خود را روی ناحیه برجسته بین چشم و بینی (کیسه اشکی) بگذارید.
با حرکت رو به پایین و فشار ملایم، مایع را به سمت بینی ماساژ دهید. این کار میتواند انسدادهای کوچک را باز کند.
۳. پلکزدن پرمحتوا
برای خشکی چشم:
مطمئن شوید که بهطور کامل پلک میزنید. تصور کنید چشمتان مثل یک اسفنج است که باید آب بخورد. گاهی کار با کامپیوتر باعث میشود نیمهباز پلک بزنیم که خشکی را تشدید میکند. قانون ۲۰-۲۰-۲۰ را رعایت کنید: هر ۲۰ دقیقه، ۲۰ ثانیه به فاصله ۲۰ فوتی (۶ متری) نگاه کنید.
۴. هیدراته ماندن
کمآبی بدن مستقیماً بر کیفیت اشک تأثیر میگذارد. نوشیدن آب کافی میتواند به بهبود سندرم خشکی چشم کمک کند.
۵. استفاده از اشک مصنوعی
اگر علت، خشکی چشم است، قطرههای اشک مصنوعی (بدون مواد نگهدارنده) میتوانند قرمزی و اشکریزی رفلکسی را کاهش دهند.
روشهای تشخیص پزشکی و درمانهای بالینی
اگر درمان خانگی جواب نداد، پزشک چشم از روشهای زیر برای یافتن پاسخ چرا از یک چشم اشک میاد استفاده میکند:
۱. معاینه با اسلیتلیمپ (Slit Lamp)
این میکروسکوپ قوی به پزشک اجازه میدهد تا پلک، پونکتوم و سطح قرنیه را با بزرگنمایی شدید ببیند تا عفونت، زخم یا ناهنجاریهای پلک را تشخیص دهد.
۲. تست جابهجایی رنگ (Jones Dye Test)
یک قطره رنگ مخصوص (فلورسئین) در چشم میریزند. پس از ۵ دقیقه، پزشک با یک نوار کوچک که داخل بینی میگذارد، بررسی میکند که آیا رنگ به بینبسی رسیده است یا خیر. اگر نرسیده باشد، یعنی انسداد کاملی وجود دارد.
۳. لاکریمال واسینگ (Lacrimal Washing) یا IRRI-IGATION
پزشک با یک سرنگ خاص و نازک، آب را از پونکتوم داخل مجرا تزریق میکند.
اگر آب به بینی رفت: انسداد ندارید (مشکل احتمالا خشکی است).
اگر آب برگشت و به بیرون ریخت: انسداد دارید.
اگر آب با فشار زیاد باز شد: عمل سونداژ (Probing) انجام شده است که خود یک درمان محسوب میشود.
۴. درمانهای بالینی و جراحی
سونداژ (Probing): برای باز کردن انسدادهای ساده. یک پروب نازک فلزی وارد مجرا میشود تا رباطهای محکم را پاره کند و راه را باز کند.
سیلیکون تیووبینگ (Silicone Tube Intubation): یک لوله سیلیکونی بسیار نازک برای چند ماه در مجرا میگذارند تا جای باز بماند.
داکریوسیستورینوستومی (DCR): جراحی اصلی برای انسدادهای کامل. در این عمل، پزشک یک مسیر جدید مستقیم از کیسه اشکی به داخل بینی ایجاد میکند (جایگزین مجرای مسدود شده). این عمل بسیار موفقیتآمیز است.
جراحی پلک (Blepharoplasty / Tightening): برای اصلاح اکتروپیون یا انتروپیون، پلک دوباره فرم داده میشود و به جای خود باز میگردد.
چه علائمی همراه با اشکریزش یک چشم مهم هستند؟
برای تشخیص علت، باید به علائم همراه دقت کنید. خود اشکریزش فقط یک نشانه است؛ علائم دیگر سرنخ اصلی را میدهند.
اگر اشکریزش همراه با خارش باشد
احتمال حساسیت، التهاب پلک یا تحریک محیطی بیشتر میشود.
اگر همراه با درد باشد
خراش قرنیه، جسم خارجی، عفونت قرنیه، التهاب داخل چشم یا ضربه باید بررسی شود.
اگر همراه با تاری دید باشد
این علامت مهم است و نیاز به معاینه دارد، مخصوصاً اگر ناگهانی یا مداوم باشد.
اگر همراه با ترشح چرکی باشد
عفونت باکتریایی، انسداد مجرای اشکی یا عفونت کیسه اشکی مطرح میشود.
اگر همراه با تورم گوشه داخلی چشم باشد
گرفتگی و عفونت کیسه اشکی باید بررسی شود.
اگر فقط در هوای سرد و باد ایجاد شود
خشکی چشم، تحریک سطح چشم، اختلال تخلیه اشک یا مشکلات پلک میتواند عامل باشد.
چه زمانی اشک آمدن از یک چشم اورژانسی است؟
بعضی موارد آبریزش یک چشم نیاز به مراجعه فوری دارند. اگر یکی از موارد زیر را دارید، بهتر است موضوع را عقب نیندازید.
علائم هشدار مهم
درد شدید چشم
کاهش یا تاری دید
حساسیت شدید به نور
ضربه به چشم
پاشیدن مواد شیمیایی به چشم
احساس جسم خارجی بعد از کار با فلز، چوب یا ابزار
قرمزی شدید همراه با درد
استفاده از لنز تماسی همراه با درد یا تاری دید
ترشح چرکی زیاد
تورم شدید پلک یا اطراف چشم
تب همراه با تورم گوشه داخلی چشم
سردرد شدید و ناگهانی
دوبینی، ضعف صورت یا اختلال تکلم
ناتوانی در بستن پلک
این علائم میتوانند نشاندهنده مشکل جدیتری باشند و نیاز به ارزیابی سریع دارند.
موارد احتیاط و چه زمانی حتماً به پزشک مراجعه کنیم؟
اشکریزی همیشه اورژانسی نیست، اما نشانههایی وجود دارد که نباید نادیده گرفته شوند.
۱. علائم خطر
تغییر در بینایی: اگر اشکریزی همراه با تاری دید یا از دست دادن بخشی از میدان بینایی است.
درد شدید: درد عمیق در چشم یا اطراف آن.
تورم قابل توجه: اگر کل پلک یا اطراف چشم ورم کرده است.
خونریزی: خون در اشک یا ترشحات.
حساسیت به نور شدید: که نشانه زخم قرنیه است.
تب: نشانه عفونت سیستمیک.
۲. مزمن شدن
اگر چرا از یک چشم اشک میاد شما بیش از چند هفته طول کشیده و درمانهای خانگی (کمپرس گرم، قرص خشکی) جواب نداد، حتماً باید به چشمپزشک مراجعه کنید. انسداد مزمن میتواند منجر به عفونتهای مکرر و آسیب دائمی به ساختار چشم شود.
پیشگیری از اشک آمدن مکرر از یک چشم
همه علتها قابل پیشگیری نیستند، اما رعایت برخی نکات میتواند احتمال تحریک، عفونت و خشکی چشم را کاهش دهد.
راهکارهای پیشگیرانه
بهداشت دست و صورت را رعایت کنید.
لوازم آرایش چشم را بهموقع تعویض کنید.
با آرایش چشم نخوابید.
لنز تماسی را طبق اصول بهداشتی استفاده کنید.
هنگام کار با ابزار، عینک محافظ بزنید.
در محیطهای پر گردوغبار از محافظ چشم استفاده کنید.
اگر آلرژی دارید، تماس با عوامل محرک را کاهش دهید.
در استفاده طولانی از صفحهنمایش، استراحت چشمی داشته باشید.
التهاب پلک را جدی بگیرید و درمان کنید.
چکاپ چشمپزشکی را در صورت علائم مکرر انجام دهید.
باورهای غلط درباره اشک آمدن از یک چشم
باور غلط: اشک آمدن یعنی چشم سالم است
اشک برای سلامت چشم ضروری است، اما اشکریزش بیش از حد یا یکطرفه همیشه طبیعی نیست. گاهی نشانه تحریک، انسداد یا التهاب است.
باور غلط: اگر چشم اشک میآید، حتماً عفونت دارد
عفونت فقط یکی از علتهاست. خشکی چشم، جسم خارجی، آلرژی، گرفتگی مجرا و مشکلات پلک هم میتوانند باعث آبریزش شوند.
باور غلط: قطره ضدقرمزی همه مشکلات را حل میکند
قطرههای ضدقرمزی ممکن است موقتاً ظاهر چشم را بهتر کنند، اما علت اصلی را درمان نمیکنند و مصرف نادرست آنها میتواند مشکلساز شود.
باور غلط: اشکریزش بدون درد نیاز به بررسی ندارد
اگر آبریزش یک چشم مزمن، مداوم یا همراه با ترشح و خیس شدن گونه باشد، حتی بدون درد هم بهتر است بررسی شود؛ چون گرفتگی مجرای اشکی ممکن است مطرح باشد.
باور غلط: درمانهای خانگی گیاهی برای چشم بیخطرند
چشم عضو بسیار حساسی است. ریختن مواد غیر استریل، چای، عرقیات یا عصارههای گیاهی در چشم میتواند باعث تحریک، حساسیت یا عفونت شود.
نتیجهگیری؛ اشک آمدن از یک چشم را ساده اما هوشمندانه بررسی کنید
اگر برایتان سؤال شده «چرا از یک چشم اشک میاد؟» باید بدانید که پاسخ همیشه یکسان نیست. آبریزش یک چشم میتواند به دلیل خشکی چشم، حساسیت، جسم خارجی، عفونت، خراش قرنیه، التهاب پلک، گلمژه، لنز تماسی، گرفتگی مجرای اشکی، مشکلات پلک، سینوزیت یا حتی برخی سردردهای خاص باشد.
مهمترین نکته این است که به علائم همراه توجه کنید. اشکریزش خفیف و موقتی بعد از باد، گردوغبار یا خستگی چشم معمولاً نگرانکننده نیست. اما اگر آبریزش ادامهدار است، فقط یک چشم را درگیر کرده، همراه با درد، قرمزی، تاری دید، ترشح چرکی، حساسیت به نور یا تورم گوشه داخلی چشم است، باید توسط چشمپزشک بررسی شود.
در خانه میتوانید از اقداماتی مثل نمالیدن چشم، شستوشوی ملایم با محلول مناسب، پرهیز از محرکها، رعایت بهداشت لنز و استراحت چشمی کمک بگیرید. اما استفاده خودسرانه از قطرههای چشمی، مخصوصاً آنتیبیوتیک یا کورتون، توصیه نمیشود.
در نهایت، اشکریزش یکطرفه یک علامت است، نه یک بیماری مستقل. درمان درست زمانی ممکن میشود که علت اصلی مشخص شود. پس اگر این مشکل تکرار میشود یا کیفیت زندگی شما را مختل کرده، بهترین کار مراجعه به چشمپزشک و بررسی دقیق است.
پرسشهای متداول
چرا فقط از چشم راستم اشک میاد؟
علت میتواند تحریک موضعی، خشکی بیشتر همان چشم، جسم خارجی، التهاب پلک، گرفتگی مجرای اشکی، عفونت یا مشکل پلک باشد. اگر مداوم است یا با قرمزی، درد، ترشح یا تاری دید همراه شده، نیاز به بررسی دارد.
آیا آبریزش یک چشم خطرناک است؟
گاهی ساده و موقتی است، مثلاً بهدلیل باد یا گردوغبار. اما اگر مداوم، شدید، دردناک یا همراه با کاهش دید باشد، میتواند نشانه مشکل مهمتری باشد.
چرا یک چشمم اشک میاد و میسوزه؟
سوزش همراه با اشکریزش میتواند به دلیل خشکی چشم، حساسیت، آلودگی، التهاب پلک، جسم خارجی یا عفونت باشد. اگر سوزش شدید یا طولانی است، بهتر است معاینه شوید.
چرا در هوای سرد از یک چشم اشک میآید؟
هوای سرد و باد میتواند سطح چشم را خشک و تحریک کند. همچنین اگر مسیر تخلیه اشک در یک سمت تنگ باشد، در سرما آبریزش همان چشم بیشتر میشود.
آیا گرفتگی مجرای اشکی خودبهخود خوب میشود؟
در نوزادان، برخی موارد ممکن است با رشد کودک بهتر شود. اما در بزرگسالان، گرفتگی مداوم معمولاً نیاز به بررسی دارد و گاهی درمان تخصصی لازم میشود.
آیا اشک آمدن از یک چشم به عینک مربوط است؟
شماره نامناسب عینک معمولاً علت اصلی اشکریزش یکطرفه نیست، اما خستگی چشم و فشار بینایی میتواند ناراحتی ایجاد کند. با این حال، آبریزش مداوم یک چشم بیشتر به مشکلات سطح چشم، پلک یا مجرای اشکی مربوط است.
آیا استرس باعث اشک آمدن از یک چشم میشود؟
استرس میتواند خشکی چشم، پلک زدن کمتر، خستگی و حساسیت بدن را تشدید کند، اما آبریزش فقط از یک چشم معمولاً نیاز به بررسی علتهای موضعی هم دارد.
اگر چشمم اشک میآید اما قرمز نیست، باز هم مهم است؟
بله، اگر اشکریزش مداوم و یکطرفه باشد، حتی بدون قرمزی هم ممکن است به دلیل اختلال تخلیه اشک یا مشکلات پلک باشد.
نظر شما چیه؟
شما یا اطرافیانتان تا حالا اشک ریزش از یک چشم را تجربه کردهاید؟ این مشکل موقتی بوده یا تکرار شده؟ همراه با سوزش، خارش، درد یا قرمزی هم بوده؟
اگر تجربهای درباره آبریزش یک طرفه چشم، انسداد مجرای اشکی، خشکی چشم، حساسیت یا مراجعه به چشمپزشک برای این مشکل دارید، در بخش دیدگاهها بنویسید تا دیگران هم استفاده کنند.
