نحوهی گرفتن فرمان، یکی از اساسیترین و در عین حال مهمترین مهارتهای رانندگی است که بسیاری از رانندگان، حتی حرفهایها، آن را نادیده میگیرند. یک گرفتن اشتباه میتواند کنترل شما را در جاده کاهش دهد، دستهایتان را زودتر خسته کند و حتی در تصادف، خطر آسیبهای جدی را افزایش دهد. با پیشرفت تکنولوژی خودرو و اضافه شدن امکاناتی مانند کیسه هوا و فرمان برقی، توصیههای قدیمی دربارهی نحوهی گرفتن فرمان تغییر کرده است.
در این مقاله از بخش علمی ماگرتا، بهترین حالتهای گرفتن فرمان را بر اساس جدیدترین استانداردهای روز دنیا بررسی میکنیم. از موقعیتهای استاندارد دست روی فرمان (مانند ۹ و ۳ یا ۱۰ و ۲) گرفته تا تکنیکهای صحیح چرخش فرمان در پیچها، اشتباهات رایجی که باید از آنها دوری کنید، و نکاتی برای کاهش خستگی در رانندگیهای طولانی را به شما آموزش خواهیم داد. با این راهنما، کنترل بهتری روی خودرو داشته باشید و رانندگی ایمنتری را تجربه کنید.
پاسخ کوتاه: بهترین حالت گرفتن فرمان ماشین چیست؟
اگر بخواهیم خیلی سریع و کاربردی جواب بدهیم، بهترین حالت گرفتن فرمان ماشین این است که:
- دستها را معمولاً در موقعیت ساعت ۹ و ۳ روی فرمان قرار بدهی.
- آرنجها کمی خم باشند و دستها کاملاً کشیده یا قفلشده نباشند.
- فرمان را محکم اما بدون فشار عصبی بگیری؛ نه شل، نه بیش از حد سفت.
- شستها را دور فرمان قفل نکنی، مخصوصاً در مسیرهای ناهموار یا آفرود.
- صندلی را طوری تنظیم کنی که مچ دستت بتواند به بالای فرمان برسد، بدون اینکه شانه از پشتی جدا شود.
- هنگام پیچیدن از روشهای کنترلشده مثل هل دادن و کشیدن فرمان استفاده کنی.
- دستها را روی قسمت بالایی فرمان، پایین فرمان یا داخل فرمان نگه نداری.
- هنگام رانندگی با یک دست فقط در شرایط ضروری و کوتاهمدت این کار را انجام بدهی.
- فرمان را هنگام ترمز ناگهانی یا مانور اضطراری با دو دست کنترل کنی.
- به کیسه هوا توجه داشته باشی و دستها را در موقعیتهای خطرناک مثل ساعت ۱۰ و ۲ با فشار زیاد یا روی مرکز فرمان قرار ندهی.
این پاسخ کوتاه برای شروع کافی است، اما اگر میخواهی واقعاً حرفهایتر، ایمنتر و راحتتر رانندگی کنی، ادامه مقاله دقیقاً برای تو نوشته شده است.
چرا نحوه گرفتن فرمان ماشین اینقدر مهم است؟
خیلی از رانندهها فکر میکنند تا وقتی ماشین در مسیر حرکت میکند، یعنی همهچیز درست است. اما در رانندگی، تفاوت بین یک واکنش درست و یک واکنش اشتباه گاهی فقط چند دهم ثانیه است. وقتی دستها درست روی فرمان قرار داشته باشند، میتوانی سریعتر واکنش نشان بدهی، مسیر خودرو را دقیقتر اصلاح کنی و در موقعیتهایی مثل پیچ ناگهانی، لغزندگی جاده، ترمز اضطراری یا ورود ناگهانی عابر، کنترل بیشتری داشته باشی.
فرمان، نقطه ارتباط مستقیم تو با چرخهای جلوست. هر حرکت دست روی فرمان، به حرکت خودرو تبدیل میشود. اگر دستهایت در جای نامناسب باشند، ممکن است در لحظه حساس نتوانی فرمان را بهاندازه کافی بچرخانی یا بعد از چرخاندن، آن را درست برگردانی. همین موضوع میتواند باعث انحراف خودرو، واکنش بیش از حد یا از دست رفتن تعادل شود.
از طرف دیگر، حالت دست گرفتن فرمان روی بدن هم اثر دارد. اگر فرمان را خیلی بالا بگیری، شانهها منقبض میشوند. اگر خیلی پایین بگیری، کنترل کم میشود. اگر صندلی دور باشد، دستها کشیده میشوند و بعد از مدتی گردن و کمر خسته میشود. اگر خیلی نزدیک بنشینی، هم آزادی حرکت کم میشود و هم در زمان باز شدن کیسه هوا خطر بیشتری داری.
پس بهترین حالت گرفتن فرمان فقط یک موضوع آموزشی ساده نیست؛ بخشی از رانندگی ایمن، ارگونومی بدن و کنترل حرفهای خودرو است.
سه دلیل اصلی اهمیت گرفتن صحیح فرمان
۱. کنترل بهتر در شرایط اضطراری: روش درست به شما امکان میدهد در مواجهه با خطرات ناگهانی، سریع و مؤثر واکنش نشان دهید و خودرو را در کنترل خود نگه دارید.
۲. کاهش خستگی در رانندگیهای طولانی: اگر فرمان را درست بگیرید، فشار کمتری به عضلات دست و شانه وارد میشود و در نتیجه احساس راحتی بیشتری خواهید داشت.
۳. پیشگیری از آسیب در تصادفات: نحوه گرفتن فرمان میتواند شدت آسیبهای ناشی از باز شدن ایربگ را کاهش دهد. روشهای نادرست مانند قرار دادن دستها در قسمت بالای فرمان (۱۰ و ۲) در صورت باز شدن کیسه هوا، میتواند باعث آسیب به دستها، صورت و حتی شکستگی استخوانها شود.
بهترین حالت گرفتن فرمان – موقعیت استاندارد ۹ و ۳
موقعیت ۹ و ۳ چیست؟
اگر فرمان را بهعنوان صفحه یک ساعت در نظر بگیرید، عدد ۱۲ در بالاترین نقطه، عدد ۶ در پایینترین نقطه، عدد ۹ در سمت چپ و عدد ۳ در سمت راست قرار میگیرد. در روش استاندارد ۹ و ۳، دست چپ روی عدد ۹ و دست راست روی عدد ۳ قرار میگیرد.
چرا موقعیت ۹ و ۳ بهترین روش است؟
۱. کنترل عالی روی خودرو: این موقعیت به شما امکان میدهد فرمان را بهطور مؤثر بچرخانید و در پیچها کنترل دقیقتری داشته باشید.
۲. ایمنی بیشتر در صورت باز شدن کیسه هوا: موقعیت ۹ و ۳، خطر آسیب ناشی از باز شدن کیسه هوا را بهحداقل میرساند. در روش قدیمی ۱۰ و ۲، دستها در مسیر باز شدن کیسه هوا قرار میگیرند و میتوانند باعث آسیب شوند.
۳. کاهش فشار بر عضلات: قرارگیری مچها در زاویهای طبیعی، فشار عضلانی را کاهش داده و از خستگی زودهنگام جلوگیری میکند.
۴. توزیع متعادل نیرو بین دستها: این موقعیت، نیرو را بهطور متقارن بین هر دو دست تقسیم میکند و کنترل خودرو را بهبود میبخشد.
۵. تطابق با طراحی فرمانهای مدرن: بسیاری از فرمانهای جدید، دارای برجستگیها و شیارهایی در موقعیت ۹ و ۳ هستند که راننده را به گرفتن صحیح فرمان تشویق میکنند.
تغییر از روش ۱۰ و ۲ به ۹ و ۳
در گذشته، روش استاندارد ۱۰ و ۲ بود (دست چپ روی ۱۰ و دست راست روی ۲). اما با پیشرفت تکنولوژی خودرو، بهویژه ورود کیسههای هوا و فرمانهای برقی، این روش منسوخ شده است. سازمانهای ایمنی مانند اداره ملی ایمنی بزرگراه و ترافیک آمریکا (NHTSA) اکنون موقعیت ۹ و ۳ را بهعنوان محل ایدهآل دست روی فرمان توصیه میکنند.
نکته: برخی منابع، موقعیت ۸ و ۴ (کمی پایینتر از ۹ و ۳) را نیز بهعنوان جایگزین قابلقبول معرفی کردهاند. با این حال، موقعیت ۹ و ۳ همچنان بهعنوان استاندارد طلایی شناخته میشود.
نحوه صحیح گرفتن فرمان با روش ۹ و ۳
مراحل اجرای صحیح
۱. قرار دادن دستها روی فرمان:
دست چپ را روی عدد ۹ و دست راست را روی عدد ۳ قرار دهید.
دستها باید فرمان را با ملایمت اما محکم بگیرند.
۲. موقعیت انگشتها و کف دست:
انگشت شست باید روی لبه خارجی فرمان قرار گیرد و داخل حلقه فرمان نباشد.
هرگز شستها را دور پرههای فرمان قلاب نکنید، زیرا در صورت باز شدن کیسه هوا، ممکن است آسیب ببینند.
کف دستها باید بهطور کامل روی فرمان قرار گیرند.
۳. حالت دستها:
دستها را شل و ریلکس نگه دارید.
از گرفتن بیش از حد محکم فرمان خودداری کنید، زیرا باعث خستگی دست و شانهها میشود.
۴. بازوها و شانهها:
آرنجها باید کمی خمیده باشند تا در صورت برخورد، ضربه جذب شود.
شانهها را ریلکس نگه دارید و از بالا انداختن آنها خودداری کنید.
تنظیم صحیح صندلی و فرمان
قبل از هر چیز، باید صندلی و فرمان را بهگونهای تنظیم کنید که بهترین حالت گرفتن فرمان ممکن شود. حتی با بهترین تکنیک، اگر وضعیت نشستن شما نادرست باشد، نمیتوانید کنترل کامل داشته باشید.
۱. تنظیم فاصله از فرمان
فاصله شما از فرمان باید بهگونهای باشد که وقتی دستها را بهسمت جلو دراز میکنید، مچ دستتان روی بالای فرمان قرار گیرد، بدون اینکه شانهها از پشتی صندلی جدا شوند.
نباید کمتر از ۲۵ سانتیمتر از توپی فرمان فاصله داشته باشید.
۲. تنظیم ارتفاع و زاویه فرمان
فرمان را بهگونهای تنظیم کنید که دستها در موقعیت ۹ و ۳، در سطحی راحت و طبیعی قرار گیرند.
فرمان نباید آنقدر پایین باشد که به پاها برخورد کند و نباید آنقدر بالا باشد که شانهها را بالا بکشد.
۳. تنظیم صندلی
پشت را کاملاً به پشتی صندلی تکیه دهید.
پاها باید بهراحتی به پدالها برسند، بدون اینکه زانوها کاملاً صاف شوند.
صندلی نباید آنقدر به فرمان نزدیک باشد که در صورت باز شدن کیسه هوا، با آن برخورد کنید.
جدول تنظیمات مناسب بدن هنگام رانندگی
| بخش بدن یا خودرو | حالت مناسب | اشتباه رایج | نتیجه اشتباه |
|---|---|---|---|
| دستها | ساعت ۹ و ۳ | یک دست یا بالای فرمان | کاهش کنترل |
| آرنج | کمی خم | کاملاً صاف یا خیلی جمع | خستگی و واکنش ضعیف |
| شانه | رها و طبیعی | بالا و منقبض | درد گردن و شانه |
| کمر | چسبیده به پشتی | خمیده یا جلو آمده | کمردرد و خستگی |
| پاها | کمی خم روی پدالها | کشیده یا بیش از حد جمع | کنترل ضعیف پدال |
| فاصله از فرمان | متعادل | خیلی نزدیک یا خیلی دور | خطر ایربگ یا خستگی |
| مچ دست | طبیعی و صاف | خمشده یا تحت فشار | درد و گزگز |
| سر و گردن | صاف و روبهجلو | جلو آمده یا افتاده | خستگی گردن |
تکنیک صحیح چرخاندن فرمان در پیچها
روش هل دادن و کشیدن
در روش استاندارد هل دادن و کشیدن، راننده یک طرف چرخ را بهسمت بالا هل میدهد تا زمانی که دست هلدهنده درست قبل از موقعیت ساعت ۱۲ برسد. دست دیگر در مقابل دست هلدهنده حرکت میکند و برای ادامه حرکت چرخشی بهسمت پایین میکشد. این روش به راننده امکان میدهد بدون برداشتن دستها از روی فرمان، بهراحتی بچرخد.
تکنیک دست روی دست
روش دست روی دست، زمانی که نیاز به چرخش سریع و با دقت فرمان دارید، بسیار کارآمد است. در این روش، یکی از دستها فرمان را فشار میدهد و دست دیگر فرمان را به بالا یا پایین میکشد و حرکت نرمتر و کنترل بیشتری در پیچها فراهم میکند.
نکات کلیدی در چرخش فرمان
هرگز فرمان را یکدفعه نچرخانید: حرکات نرم و پیوسته همیشه بهتر جواب میدهند.
هیچگاه دستها را روی هم ضربدری نکنید: این کار کنترل شما را کاهش میدهد.
اجازه ندهید فرمان خود به خود برگردد: همیشه کنترل فرمان را در دست داشته باشید.
در پیچهای تند، از روش دست روی دست استفاده کنید.
نحوه چرخش فرمان در گردشها و میادین
در گردشها، پیچها، دور میدان و دور زدن، چون چرخاندن فرمان به وسیله هر دو دست با هم امکانپذیر نیست، باید دستها روی فرمان و در سطح صاف آن که بدون گره است، به حالت ضربدری جابهجا شده و فرمان چرخانده شود.
هشدار: هرگز از بخش پایینی فرمان برای کنترل و هدایت خودرو استفاده نکنید. این کار کنترل خودرو را بهشدت کاهش میدهد، مخصوصاً در سرعتهای بالا.
بهترین حالت گرفتن فرمان در رانندگی شهری
رانندگی شهری پر از توقف، حرکت، پیچهای کوتاه، عبور عابر، موتورسیکلت، تاکسی، اتوبوس و تغییر مسیرهای ناگهانی است. در شهر باید همیشه آماده واکنش باشی. بنابراین گرفتن فرمان با دو دست و قرارگیری دستها در حالت ۹ و ۳، انتخاب خوبی است.
در سرعتهای پایین ممکن است وسوسه شوی فرمان را با کف دست بچرخانی. این کار هنگام پارک کردن بین بعضی رانندهها رایج است، اما برای حرکت در خیابان توصیه نمیشود. چون کف دست ممکن است از روی فرمان سر بخورد و کنترل کم شود.
در شهر، نگاه تو باید جلوتر از سپر ماشین باشد. وقتی مسیر را زودتر میبینی، حرکات فرمان هم نرمتر میشوند. خیلی از تکانهای ناگهانی فرمان به این دلیل است که راننده دیر متوجه مانع یا تغییر مسیر میشود. پس بهترین حالت گرفتن فرمان فقط مربوط به دست نیست؛ به نگاه، پیشبینی و آرامش هم ربط دارد.
بهترین حالت گرفتن فرمان در جاده و بزرگراه
در جاده و بزرگراه، سرعت بالاتر است و کوچکترین حرکت فرمان اثر بیشتری دارد. بنابراین باید از حرکات ناگهانی پرهیز کنی. دستها باید ثابت، آرام و آماده باشند. حالت ۹ و ۳ در این شرایط کنترل خوبی میدهد.
در سرعت بالا، فرمان را نباید خیلی سفت بگیری. گرفتن بیش از حد سفت باعث میشود حرکتها خشک و ناگهانی شوند. در عوض، فرمان را محکم اما نرم نگه دار. اصلاح مسیر باید با حرکتهای کوچک انجام شود، نه چرخاندن شدید.
اگر در بزرگراه با سرعت بالا رانندگی میکنی، هرگز با یک دست، آرنج بیرون از پنجره یا دست روی پایین فرمان رانندگی نکن. شاید مسیر صاف باشد، اما خطر همیشه از قبل خبر نمیدهد. ترکیدن لاستیک، باد جانبی، تغییر مسیر ناگهانی خودروی کناری یا جسم روی جاده میتواند در یک لحظه شرایط را عوض کند.
بهترین حالت گرفتن فرمان در سربالایی و سرازیری
در سربالایی و سرازیری، وزن خودرو تغییر میکند و کنترل فرمان اهمیت بیشتری پیدا میکند. در سرازیری مخصوصاً اگر سرعت بالا باشد، نباید فرمان را شل بگیری یا با یک دست رانندگی کنی. چون خودرو به دلیل شیب، شتاب بیشتری میگیرد و واکنشها باید دقیقتر باشند.
در سربالایی هم اگر مسیر پیچدار باشد، باید دستها آماده باشند. بعضی رانندهها در سربالایی یک دست را روی دنده نگه میدارند، مخصوصاً در خودرو دندهای. اما بعد از تعویض دنده، دست باید به فرمان برگردد.
در مسیرهای کوهستانی، پیچها معمولاً تندترند و دید محدودتر است. پس بهترین حالت گرفتن فرمان، دو دست روی فرمان، نگاه فعال، سرعت کنترلشده و پرهیز از حرکات ناگهانی است.
بهترین حالت گرفتن فرمان برای رانندگان تازهکار
اگر تازه رانندگی را شروع کردهای، احتمالاً یا فرمان را خیلی سفت میگیری یا مدام دستهایت را جابهجا میکنی. این طبیعی است، چون هنوز اعتمادبهنفس و هماهنگی دست و چشم کامل نشده. اما اگر از همان ابتدا عادت درست بسازی، بعدها رانندگیات خیلی بهتر میشود.
برای شروع، تمرین کن که دستهایت را در حالت ۹ و ۳ نگه داری. در خیابانهای خلوت، چرخاندن نرم فرمان را تمرین کن. هنگام پیچیدن، به جای چرخاندن عصبی و ناگهانی، حرکت را آرام و پیوسته انجام بده. بعد از پیچ هم فرمان را کنترلشده برگردان.
راننده تازهکار باید بیشتر از راننده باتجربه به اصول پایه پایبند باشد. چون هنوز واکنشها خودکار نشدهاند. اگر از اول با یک دست، دست روی دنده، گرفتن بالای فرمان یا نشستن اشتباه رانندگی کنی، همین عادتها در بدنت ثبت میشوند و اصلاحشان سختتر میشود.
بهترین حالت گرفتن فرمان برای رانندگی طولانی
در سفرهای طولانی، خستگی بدن و ذهن کمکم بالا میرود. حتی اگر اول مسیر درست پشت فرمان نشسته باشی، بعد از چند ساعت ممکن است شانهها پایین بیفتند، کمر خم شود و دستها از جای درست خارج شوند. برای همین، در رانندگی طولانی باید گاهی وضعیت بدن را بررسی کنی.
فرمان را در حالت ۹ و ۳ نگه دار، اما فشار را زیاد نکن. شانهها را رها کن. هر چند وقت یک بار در جای امن توقف کن، از خودرو پیاده شو و چند حرکت کششی ساده انجام بده. رانندگی طولانی بدون توقف، حتی با بهترین صندلی و فرمان، بدن را خسته میکند.
اگر کروز کنترل داری، باز هم نباید دستها را از فرمان برداری. بعضیها در جاده خلوت بیش از حد به سیستمهای کمکی اعتماد میکنند. اما مسئول کنترل خودرو هنوز راننده است. سیستمهای کمکی جای دست و توجه راننده را نمیگیرند.
نقش فرمان برقی و هیدرولیک در نحوه گرفتن فرمان
خودروهای امروزی معمولاً فرمان برقی یا هیدرولیک دارند و چرخاندن فرمان در آنها راحتتر است. این موضوع باعث شده بعضی رانندهها فرمان را خیلی شل بگیرند یا با یک انگشت بچرخانند. اما راحت بودن فرمان به معنی بینیاز بودن از کنترل نیست.
در سرعتهای پایین، فرمانهای کمکی بسیار نرم هستند. اما در سرعت بالا، بیشتر خودروها فرمان را سنگینتر میکنند تا کنترل بهتر شود. با این حال، دستها باید همیشه آماده باشند. اگر فرمان خیلی سبک باشد، حرکتهای ناخواسته هم ممکن است بیشتر شوند.
در خودروهای قدیمیتر بدون فرمان کمکی، چرخاندن فرمان سختتر است. در این خودروها، راننده ممکن است برای کنترل بهتر دستها را بیشتر جابهجا کند. اما اصول کلی همچنان همان است: دو دست، کنترل نرم، پرهیز از گرفتن داخل فرمان و حفظ وضعیت درست بدن.
بهترین حالت گرفتن فرمان هنگام ترمز اضطراری
در ترمز اضطراری، خیلیها ناخودآگاه دستها را سفت میکنند یا فرمان را میکشند. اما اگر خودرو مجهز به ABS باشد، باید پدال ترمز را محکم و پیوسته فشار بدهی و همزمان فرمان را کنترل کنی. مزیت ABS این است که در ترمزگیری شدید، چرخها کمتر قفل میشوند و امکان هدایت خودرو بهتر حفظ میشود. اما این سیستم فقط زمانی به تو کمک میکند که دستهایت درست روی فرمان باشند و بتوانی مسیر را کنترل کنی.
در ترمز اضطراری، بهترین حالت گرفتن فرمان ماشین همان حالت دو دست روی فرمان، معمولاً در موقعیت ساعت ۹ و ۳ است. اگر فقط یک دست روی فرمان باشد، ممکن است هنگام ترمز شدید بدن به جلو متمایل شود و کنترل دستت روی فرمان کم شود. در این لحظه، فرمان باید محکم اما نه عصبی در دست باشد. یعنی نباید با ترس آن را بکشی یا ناگهان بچرخانی.
اگر مجبور شدی همزمان با ترمز، مانع را دور بزنی، حرکت فرمان باید سریع ولی حسابشده باشد. چرخاندن بیش از حد فرمان در ترمز شدید میتواند باعث ناپایداری خودرو شود، مخصوصاً اگر سطح جاده خیس، شنی یا لغزنده باشد. پس تمرین ذهنی این وضعیت مهم است: در خطر، اول نگاه به مسیر فرار، بعد ترمز محکم، بعد فرماندهی کنترلشده.
هترین حالت گرفتن فرمان هنگام ترکیدن لاستیک
ترکیدن لاستیک یکی از موقعیتهایی است که راننده را غافلگیر میکند. در این شرایط، اگر فرمان را درست نگرفته باشی، خودرو ممکن است به یک سمت کشیده شود و کنترل آن سخت شود. معمولاً هنگام ترکیدن لاستیک، فرمان ناگهان سنگین یا ناپایدار میشود و خودرو تمایل دارد به سمت لاستیک آسیبدیده منحرف شود.
در چنین شرایطی، نباید ناگهانی ترمز شدید بگیری. واکنش درست این است که فرمان را با دو دست محکم نگه داری، مسیر خودرو را تا حد امکان مستقیم حفظ کنی، بهآرامی پا را از گاز برداری و اجازه بدهی سرعت کم شود. بعد، وقتی خودرو قابلکنترلتر شد، بهآرامی به سمت محل امن حرکت کنی.
اگر در این لحظه دستت روی بالای فرمان، پایین فرمان یا فقط یک دست روی فرمان باشد، احتمال انحراف بیشتر میشود. به همین دلیل است که همیشه گفته میشود حالت درست دست روی فرمان فقط برای شرایط عادی نیست؛ برای لحظههایی است که فرصت فکر کردن نداری.
گرفتن فرمان هنگام سبقت گرفتن
سبقت گرفتن نیاز به تصمیمگیری سریع، دید خوب، کنترل سرعت و تسلط کامل روی فرمان دارد. هنگام سبقت، دستها باید هر دو روی فرمان باشند. چون ممکن است لازم شود مسیر را سریع اصلاح کنی یا به دلیل حرکت خودروی مقابل، دوباره به لاین قبلی برگردی.
اشتباه رایج این است که راننده هنگام سبقت، یک دست را روی دنده نگه میدارد یا با هیجان فرمان را سفت میچسبد. اگر خودرو دندهای داری، تعویض دنده را قبل از شروع سبقت انجام بده و بعد دستت را به فرمان برگردان. هنگام ورود به لاین مقابل یا لاین کناری، فرمان را نرم بچرخان. حرکت تند و عصبی باعث میشود خودرو حالت موجی پیدا کند.
در سبقت، نگاهت باید چندین نقطه را همزمان پوشش دهد: مسیر جلو، آینهها، نقطه کور، خودروی روبهرو و فضای برگشت. دست درست روی فرمان کمک میکند این تصمیمها با کنترل واقعی خودرو همراه شوند.
بهترین حالت گرفتن فرمان در ترافیک سنگین
در ترافیک سنگین، سرعت پایین است و شاید فکر کنی گرفتن فرمان اهمیت زیادی ندارد. اما اتفاقاً در ترافیک، به دلیل توقف و حرکتهای پشت سر هم، موتورسیکلتها، عابرها و تغییر مسیرهای ناگهانی، باید آماده باشی. البته لازم نیست فرمان را با تنش و فشار بگیری. کافی است دستها در وضعیت راحت و قابلکنترل باشند.
در ترافیک، بعضی رانندهها دست را از فرمان برمیدارند، با موبایل کار میکنند، آرنج را به پنجره تکیه میدهند یا کاملاً لم میدهند. این عادتها خطرناکاند. چون در ترافیک، خطرها معمولاً از فاصله نزدیک اتفاق میافتند و فرصت واکنش خیلی کم است.
اگر توقف طولانی داری، میتوانی برای چند ثانیه دستها را شلتر کنی، اما هنگام حرکت، هر دو دست باید آماده کنترل باشند. مخصوصاً وقتی بین خودروها، موتورها یا عابرها حرکت میکنی، فرمان باید در اختیار کامل تو باشد.
بهترین حالت گرفتن فرمان برای خانمها و آقایان تفاوت دارد؟
از نظر اصول ایمنی، تفاوت خاصی بین خانمها و آقایان وجود ندارد. بهترین حالت گرفتن فرمان ماشین برای همه بر اساس یک اصل مشخص است: کنترل بهتر خودرو و حفظ وضعیت طبیعی بدن. یعنی دستها در موقعیت مناسب، آرنجها کمی خم، شانهها رها، کمر حمایتشده و فاصله بدن تا فرمان استاندارد باشد.
اما تفاوتهای بدنی میتواند روی تنظیمات تأثیر بگذارد. مثلاً قد، طول دست، طول پا، فرم شانه و قدرت بدنی افراد با هم فرق دارد. بعضی افراد باید صندلی را کمی بالاتر بیاورند تا دید بهتری داشته باشند. بعضیها به تنظیم فرمان تلسکوپی یا بالا و پایین کردن فرمان نیاز دارند. بعضیها هم باید از پشتی کمری مناسب استفاده کنند.
پس اصل رانندگی یکی است، اما تنظیم نهایی باید برای بدن خودت انجام شود. نباید فقط چون یک نفر با یک حالت راحت است، همان حالت را برای خودت درست بدانی.
بهترین حالت گرفتن فرمان برای افراد کوتاهقد
افراد کوتاهقد گاهی برای رسیدن به پدالها صندلی را خیلی جلو میآورند. این کار ممکن است پاها را به پدال برساند، اما بدن را بیش از حد به فرمان نزدیک کند. نزدیک نشستن به فرمان، مخصوصاً در خودروهای دارای ایربگ، میتواند خطرناک باشد. چون هنگام باز شدن کیسه هوا، فاصله کم باعث شدت برخورد بیشتر میشود.
اگر کوتاهقد هستی، باید بین رسیدن پا به پدال و فاصله ایمن از فرمان تعادل ایجاد کنی. صندلی را آنقدر جلو ببر که بتوانی پدالها را کامل و بدون کشش فشار بدهی، اما سینهات بیش از حد به فرمان نزدیک نشود. اگر خودرو تنظیم ارتفاع صندلی دارد، از آن استفاده کن. بالا آوردن صندلی گاهی کمک میکند بدون نزدیک شدن زیاد، دید و کنترل بهتری داشته باشی.
همچنین اگر فرمان قابلیت تنظیم دارد، آن را طوری تنظیم کن که هم صفحه کیلومتر را ببینی، هم دستهایت در حالت طبیعی روی فرمان قرار بگیرند. اگر با وجود تنظیمات خودرو هنوز وضعیتت مناسب نیست، بهتر است از راهکارهای استاندارد و ایمن مثل بالشتک نشیمن مخصوص خودرو استفاده کنی؛ نه هر وسیله لغزنده یا غیراستاندارد.
بهترین حالت گرفتن فرمان برای افراد قدبلند
افراد قدبلند معمولاً مشکل برعکس دارند. ممکن است زانوها به داشبورد نزدیک شود، رانها راحت نباشند یا دستها در زاویه نامناسب قرار بگیرند. اگر صندلی خیلی عقب برود، شاید پاها راحت شوند، اما دستها برای رسیدن به فرمان زیادی کشیده شوند. این حالت کنترل فرمان را کم میکند.
اگر قدبلند هستی، پشتی صندلی، فاصله صندلی، ارتفاع صندلی و تنظیم فرمان را با هم تنظیم کن. فقط عقب بردن صندلی کافی نیست. باید بتوانی پدالها را راحت کنترل کنی و در عین حال، مچ دستت با چسبیدن شانه به پشتی، به بالای فرمان برسد.
گاهی کمی صافتر کردن پشتی صندلی و پایین آوردن ارتفاع صندلی کمک میکند بدن در وضعیت بهتری قرار بگیرد. اما نباید پشتی را بیش از حد بخوابانی. رانندگی با صندلی خوابیده شاید ظاهر راحتی داشته باشد، اما کنترل فرمان، دید و واکنش را ضعیف میکند.
ارتباط نگاه راننده با نحوه گرفتن فرمان
شاید عجیب به نظر برسد، اما گرفتن فرمان فقط به دست مربوط نیست؛ به چشم هم مربوط است. خودرو معمولاً به سمتی میرود که نگاه راننده دنبال میکند. اگر در پیچ فقط به مانع نگاه کنی، احتمال دارد ناخودآگاه به همان سمت فرمان بدهی. اگر به مسیر خروج نگاه کنی، فرماندهی دقیقتر میشود.
در رانندگی حرفهای، دست و نگاه هماهنگ هستند. دستها فرمان را کنترل میکنند، اما چشمها مسیر را انتخاب میکنند. اگر نگاهت نزدیک باشد، فرماندهیات ناگهانی میشود. اگر جلوتر را ببینی، حرکت فرمان نرمتر خواهد بود.
برای رانندگی شهری، حداقل چند خودرو جلوتر را ببین. برای جاده و بزرگراه، نگاهت را دورتر ببر. در پیچها، به انتهای پیچ و مسیر خروج توجه کن. این کار باعث میشود فرمان را کمتر و دقیقتر بچرخانی.
بهترین حالت گرفتن فرمان در خودروهای شاسیبلند و کراساوور
خودروهای شاسیبلند و کراساوور به دلیل ارتفاع بیشتر، مرکز ثقل بالاتری نسبت به خودروهای سواری معمولی دارند. این یعنی در پیچها و تغییر مسیرهای ناگهانی، رفتارشان میتواند متفاوت باشد. بنابراین گرفتن درست فرمان در این خودروها اهمیت بیشتری دارد.
در شاسیبلندها نباید فرمان را ناگهانی بچرخانی، مخصوصاً در سرعت بالا. دستها باید دو طرف فرمان باشند و حرکتها نرمتر انجام شوند. اگر خودرو سنگینتر است، فاصله ترمزگیری و واکنش آن هم ممکن است متفاوت باشد. پس بهتر است همیشه چند ثانیه جلوتر فکر کنی.
در مسیرهای خاکی یا ناهموار با شاسیبلند، شستها را داخل فرمان قفل نکن. چون برگشت ناگهانی فرمان ممکن است به انگشتها آسیب بزند. این نکته در آفرود جدیتر میشود.
بهترین حالت گرفتن فرمان در آفرود و مسیرهای خاکی
در آفرود و مسیرهای خاکی، فرمان میتواند ناگهان به دلیل برخورد چرخ با سنگ، شیار، چاله یا پستیوبلندی برگردد. اینجاست که روش گرفتن فرمان با رانندگی شهری فرقهای مهمی پیدا میکند. در آفرود، نباید شستها را داخل حلقه فرمان قفل کنی. بهتر است شستها روی لبه فرمان یا بیرون آن قرار بگیرند تا اگر فرمان ضربه خورد، دست آسیب نبیند.
دستها همچنان باید دو طرف فرمان باشند و کنترل کامل داشته باشی. اما فشار گرفتن فرمان باید هوشمندانه باشد. اگر فرمان را بیش از حد سفت بگیری، ضربههای مسیر مستقیم به مچ، آرنج و شانه منتقل میشود. اگر خیلی شل بگیری، فرمان ممکن است از دستت خارج شود. پس باید محکم، منعطف و آماده باشی.
در مسیر خاکی، فرماندهی ناگهانی میتواند باعث لغزش یا گیر کردن چرخها شود. حرکتهای نرم و پیشبینی مسیر اهمیت زیادی دارد. نگاهت را جلوتر ببر و قبل از رسیدن به مانع، مسیر چرخها را انتخاب کن.
بهترین حالت گرفتن فرمان برای آزمون رانندگی
اگر برای آزمون رانندگی آماده میشوی، حتماً باید روی نحوه گرفتن فرمان حساس باشی. افسر یا ممتحن فقط نگاه نمیکند که ماشین خاموش نشود یا بین خطوط حرکت کنی. او به کنترل تو روی خودرو، آرامش، رعایت اصول و نحوه دست گرفتن فرمان هم توجه میکند.
در آزمون، دستها را دو طرف فرمان نگه دار. با یک دست رانندگی نکن. هنگام پیچیدن، فرمان را از داخل نگیر. بعد از تعویض دنده، دستت را سریع به فرمان برگردان. هنگام دور زدن و پارک، دستها را کنترلشده جابهجا کن و فرمان را رها نکن.
همچنین از حرکات نمایشی یا عجولانه پرهیز کن. آزمون رانندگی جای نشان دادن سرعت عمل عجیب نیست؛ جای نشان دادن کنترل، دقت و ایمنی است.
تمرینهای ساده برای بهتر گرفتن فرمان ماشین
برای بهتر شدن در گرفتن فرمان، فقط خواندن کافی نیست. باید تمرین کنی تا حرکت درست تبدیل به عادت شود. تمرینها باید در محیط امن، خلوت و با سرعت پایین انجام شوند. هرگز در خیابان شلوغ یا سرعت بالا تمرین ناگهانی انجام نده.
چند تمرین ساده و مفید:
۱. در حالت توقف، دستها را روی ساعت ۹ و ۳ بگذار و حالت آرنج، شانه و مچ را بررسی کن.
۲. در پارکینگ خلوت، پیچهای آرام بزن و فرمان را با روش هل دادن و کشیدن بچرخان.
۳. دور زدن آرام را تمرین کن و اجازه نده دستها داخل فرمان بروند.
۴. بعد از هر پیچ، برگشت فرمان را با دست کنترل کن.
۵. مسیر مستقیم برو و تلاش کن اصلاحهای کوچک فرمان نرم و کم باشند.
۶. هنگام رانندگی، هر چند دقیقه یک بار از خودت بپرس: آیا شانههایم منقبضاند؟ آیا دستهایم در جای درستاند؟
۷. اگر عادت به یکدستی رانندگی داری، آگاهانه دست دوم را به فرمان برگردان.
هدف تمرین این نیست که خشک و رباتی رانندگی کنی. هدف این است که حالت درست آنقدر طبیعی شود که در شرایط واقعی بدون فکر اضافی انجامش بدهی.
چطور بفهمیم فرمان را اشتباه میگیریم؟
بدن و خودرو معمولاً به تو نشانه میدهند. اگر بعد از رانندگی دست، مچ، ساعد، شانه، گردن یا کمرت درد میگیرد، ممکن است فرمان را اشتباه بگیری یا صندلی درست تنظیم نشده باشد. اگر در پیچها زیاد فرمان را اصلاح میکنی، اگر ماشین بین خطوط نوسان دارد، یا اگر هنگام ترمز و تغییر مسیر حس بیثباتی داری، باید نحوه گرفتن فرمان را بررسی کنی.
نشانههای رایج گرفتن اشتباه فرمان:
خستگی سریع شانهها
درد مچ یا ساعد بعد از رانندگی
نیاز به جابهجایی زیاد دستها در مسیر مستقیم
کنترل ضعیف در پیچها
رانندگی با یک دست بدون توجه
رها کردن فرمان بعد از پیچ
گرفتن فرمان با فشار زیاد
تکیه دادن بدن به یک سمت
خم شدن بدن برای رسیدن به فرمان
نزدیک بودن بیش از حد سینه به فرمان
اگر چند مورد از این نشانهها را داری، بهتر است از همین امروز تنظیم صندلی و عادت دستها را اصلاح کنی.
نکات ایمنی مهم درباره ایربگ و فرمان
ایربگ یا کیسه هوا برای کاهش آسیب طراحی شده، اما اگر درست پشت فرمان ننشینی، خودش میتواند خطرساز شود. ایربگ با سرعت بسیار بالا باز میشود. اگر بیش از حد به فرمان نزدیک باشی، یا دستهایت روی مرکز فرمان و مسیر باز شدن ایربگ باشد، احتمال آسیب بیشتر میشود.
برای ایمنی بیشتر، بهتر است فاصله مناسبی با فرمان داشته باشی. دستها را روی مرکز فرمان نگذار. هنگام رانندگی، چیزی را روی فرمان یا جلوی ایربگ نصب نکن. بعضیها قاب تزئینی، نگهدارنده موبایل، برچسب برجسته یا وسایل اضافی روی فرمان میگذارند. این کار میتواند در زمان باز شدن ایربگ خطرناک باشد.
همچنین اگر چراغ ایربگ خودرو روشن است، آن را جدی بگیر. سیستم ایربگ بخشی از ایمنی خودروست و نباید نادیده گرفته شود.
مقایسه روشهای رایج گرفتن فرمان ماشین
| روش گرفتن فرمان | مناسب برای | مزیت | ایراد یا خطر |
|---|---|---|---|
| ساعت ۹ و ۳ | بیشتر شرایط رانندگی | کنترل خوب، ایمنی بهتر با ایربگ | نیاز به عادت برای بعضی رانندهها |
| ساعت ۸ و ۴ | رانندگی آرام و طولانی | کاهش خستگی شانه | واکنش سریع کمتر از ۹ و ۳ |
| ساعت ۱۰ و ۲ | خودروهای قدیمی یا عادتهای قدیمی | حس کنترل برای بعضی افراد | با ایربگ همیشه ایدهآل نیست |
| یک دست پایین فرمان | هیچ شرایط عادی توصیه نمیشود | راحتی ظاهری | کنترل ضعیف و واکنش کند |
| دست روی ساعت ۱۲ | عادت اشتباه | ظاهر راحت | خطر ایربگ و کاهش کنترل |
| دست داخل فرمان | نباید انجام شود | هیچ مزیت واقعی ندارد | خطر آسیب مچ و گیر کردن دست |
| کف دست روی فرمان | پارک غیرحرفهای و عادت غلط | چرخاندن سریع ظاهری | لغزش دست و کنترل کم |
بهترین حالت گرفتن فرمان ماشین در یک نگاه
اگر بخواهیم همه چیز را ساده و کاربردی جمع کنیم، بهترین حالت گرفتن فرمان ماشین این است که بدن و دستها در وضعیت متعادل باشند. دستها روی ساعت ۹ و ۳، آرنجها کمی خم، شانهها رها، کمر چسبیده به صندلی، مچها طبیعی و نگاه رو به مسیر باشد. فرمان را باید محکم و مطمئن بگیری، اما نه با فشار زیاد و اضطراب.
در پیچها، ترمز اضطراری، باران، جاده، ترافیک و سرعت بالا، همین اصول پایه به تو کمک میکنند کنترل بهتری داشته باشی. رانندگی ایمن از عادتهای کوچک ساخته میشود. شاید دست گرفتن فرمان موضوع سادهای به نظر برسد، اما دقیقاً یکی از همان مهارتهایی است که در لحظه حساس ارزش خودش را نشان میدهد.
اشتباهات رایج در گرفتن فرمان
شناخت اشتباهات رایج، اولین قدم برای اصلاح آنهاست. در ادامه، رایجترین خطاها را بررسی میکنیم.
۱. رانندگی با یک دست
اشتباه: بسیاری از رانندگان، بهویژه در رانندگیهای طولانی، عادت دارند با یک دست رانندگی کنند، در حالی که دست دیگر را روی دنده یا پای خود قرار میدهند.
راهحل: تا حد امکان از هر دو دست برای گرفتن فرمان استفاده کنید. در مواقعی که مجبور به استفاده از یک دست هستید (مانند تعویض دنده)، دست دیگر را بلافاصله به فرمان برگردانید. طبق تحقیقات، بیش از ۴۰ درصد از رانندگان فقط با یک دست رانندگی میکنند.
۲. گرفتن فرمان از قسمت پایینی
اشتباه: گرفتن فرمان از پایین (موقعیت ۶) ممکن است در رانندگی عادی راحت به نظر برسد، اما در شرایط اضطراری کنترل خودرو را سختتر میکند.
راهحل: همیشه دستها را در موقعیت ۹ و ۳ یا حداقل در نیمه بالایی فرمان نگه دارید.
۳. گرفتن فرمان با کف دست یا قلاب کردن انگشتها
اشتباه: استفاده از پاشنه کف دست برای چرخاندن فرمان یا قلاب کردن انگشتها داخل فرمان.
راهحل: همیشه فرمان را با تمام انگشتها و کف دست بگیرید و شستها را روی لبه خارجی فرمان قرار دهید.
۴. گرفتن بیش از حد محکم فرمان
اشتباه: چنگ زدن محکم به فرمان باعث خستگی زودرس دستها و شانهها میشود.
راهحل: فرمان را با ملایمت اما با اطمینان بگیرید. در شرایط عادی، نیازی به فشار زیاد نیست.
۵. انداختن وزن بدن روی فرمان
اشتباه: تکیه دادن به فرمان، بهویژه در جادههای طولانی، کنترل خودرو را سخت میکند.
راهحل: وزن بدن را روی صندلی نگه دارید و از تکیه به فرمان خودداری کنید.
۶. قرار دادن دستها در موقعیت ۱۰ و ۲
اشتباه: اگرچه این روش در گذشته استاندارد بود، اما امروزه بهدلیل خطرات کیسه هوا و خستگی بیشتر، توصیه نمیشود.
راهحل: به موقعیت ۹ و ۳ تغییر عادت دهید.
تکنیکهای پیشرفته و نکات تکمیلی
رانندگی در سرعتهای بالا
در سرعتهای بالا، کنترل خودرو اهمیت بیشتری پیدا میکند. در این شرایط:
هر دو دست را محکمتر روی فرمان نگه دارید.
از حرکات ناگهانی فرمان خودداری کنید.
موقعیت ۹ و ۳ را بهطور دقیق رعایت کنید.
رانندگی در شرایط جوی نامساعد
در باران، برف یا یخبندان:
سرعت خود را کاهش دهید.
فرمان را نرمتر و با دقت بیشتری بچرخانید.
از ترمزهای ناگهانی و چرخشهای سریع خودداری کنید.
رانندگی در ترافیک
در ترافیک سنگین:
دستها را در موقعیت ۹ و ۳ نگه دارید.
از خستگی و بیحوصلگی جلوگیری کنید و تمرکز خود را حفظ کنید.
جمعبندی و نکات کلیدی
گرفتن صحیح فرمان یکی از سادهترین و در عین حال مؤثرترین راهها برای افزایش ایمنی و راحتی در رانندگی است. با رعایت روش استاندارد ۹ و ۳ و اصلاح عادات نادرست، میتوانید کنترل خودرو را بهبود بخشید، خستگی را کاهش دهید و خطر آسیب در تصادفات را بهحداقل برسانید. نکات کلیدی که باید به خاطر داشته باشید:
موقعیت استاندارد ۹ و ۳ بهترین و توصیهشدهترین روش برای گرفتن فرمان است.
روش قدیمی ۱۰ و ۲ به دلیل خطرات کیسه هوا و خستگی بیشتر، دیگر توصیه نمیشود.
صندلی و فرمان را بهدرستی تنظیم کنید تا بتوانید موقعیت ۹ و ۳ را بهراحتی حفظ کنید.
از اشتباهات رایج مانند رانندگی با یک دست، گرفتن فرمان از پایین و قلاب کردن شستها پرهیز کنید.
در پیچها از روش هل دادن و کشیدن یا دست روی دست استفاده کنید.
هرگز وزن بدن را روی فرمان نیندازید و از چرخاندن ناگهانی فرمان خودداری کنید.
هرگز اجازه ندهید فرمان خود به خود برگردد؛ همیشه کنترل آن را در دست داشته باشید.
با رعایت این نکات و تمرین مداوم، میتوانید به یک راننده ایمنتر و حرفهایتر تبدیل شوید و از رانندگی لذت بیشتری ببرید.
سوالات متداول
۱. بهترین حالت گرفتن فرمان چیست؟
بهترین و توصیهشدهترین روش، موقعیت ۹ و ۳ است. در این روش، دست چپ روی عدد ۹ و دست راست روی عدد ۳ فرمان (مثل صفحه ساعت) قرار میگیرد. این روش کنترل عالی، کاهش خستگی و ایمنی بیشتر در برابر کیسه هوا را فراهم میکند.
۲. چرا موقعیت ۱۰ و ۲ دیگر توصیه نمیشود؟
موقعیت ۱۰ و ۲ به دلیل دو دلیل اصلی دیگر توصیه نمیشود: ۱. خطر کیسه هوا: در صورت باز شدن کیسه هوا، دستها در مسیر آن قرار گرفته و ممکن است به شدت آسیب ببینند. ۲. خستگی بیشتر: نگه داشتن دستها در این ارتفاع بالا، فشار بیشتری به عضلات وارد میکند.
۳. آیا میتوان با یک دست رانندگی کرد؟
استفاده از یک دست برای رانندگی، کنترل خودرو را بهشدت محدود میکند و در مواقع خطر، واکنش سریع را دشوار میسازد. تا حد امکان از هر دو دست استفاده کنید و تنها در مواقع ضروری (مانند تعویض دنده) از یک دست استفاده کنید.
۴. آیا موقعیت ۸ و ۴ نیز قابلقبول است؟
بله، برخی سازمانهای ایمنی، موقعیت ۸ و ۴ (کمی پایینتر از ۹ و ۳) را نیز بهعنوان جایگزین قابلقبول معرفی کردهاند. با این حال، موقعیت ۹ و ۳ همچنان بهعنوان استاندارد طلایی شناخته میشود.
۵. چگونه فرمان را در پیچها بهدرستی بچرخانیم؟
از روش هل دادن و کشیدن (Push and Pull) استفاده کنید. یک طرف چرخ را بهسمت بالا هل دهید و دست دیگر را برای ادامه حرکت چرخشی بهسمت پایین بکشید. در چرخشهای سریعتر، از روش دست روی دست استفاده کنید.
۶. آیا باید همیشه هر دو دست را روی فرمان نگه دارم؟
بله، تا حد امکان هر دو دست را روی فرمان نگه دارید. تنها در مواقع ضروری مانند تعویض دنده یا تنظیم وسایل داخل خودرو، یک دست را از فرمان بردارید و بلافاصله پس از اتمام کار، آن را به فرمان برگردانید.
۷. چگونه بفهمم که فرمان را درست میگیرم؟
اگر دستهایتان در موقعیت ۹ و ۳ قرار دارند، شستها روی لبه خارجی فرمان هستند، آرنجها کمی خمیدهاند و بدون خستگی یا درد، کنترل کامل روی خودرو دارید، به احتمال زیاد فرمان را درست میگیرید. اگر پس از رانندگی احساس خستگی یا درد در دستها و شانهها دارید، ممکن است روش شما نیاز به اصلاح داشته باشد.
نظر شما چیه؟
شما معمولاً فرمان را به چه روشی میگیرید؟ آیا تجربهی خاصی از تغییر روش گرفتن فرمان و تأثیر آن بر کنترل خودرو داشتهاید؟ چه نکته یا ترفندی برای رانندگی ایمنتر و حرفهایتر دارید؟ نظرات، تجربیات و سوالات شما میتواند به سایر رانندگان در این مسیر کمک کند. 👇
