ادبیاتفرهنگ و هنر

جواب خودارزیابی درس هفتم علوم و فنون یازدهم انسانی ✏️ صفحه ۶۱ و ۶۲

پاسخ و حل سوال های خودارزیابی صفحه 61 و 62 درس 7 هفت کتاب علوم و فنون ادبی 2 پایه یازدهم انسانی

جواب خودارزیابی درس هفتم علوم و فنون ادبی یازدهم انسانی ؛ در این مطلب به پاسخ و جواب سوالات خودارزیابی صفحه ۶۱ و ۶۲ درس ۷ هفتم «تاریخ ادبیات فارسی در قرن های دهم و یازدهم» کتاب علوم و فنون ادبی ۲ پایه یازدهم رشته انسانی پرداخته ایم. در ادامه با بخش آموزش و پرورش ماگرتا ، همراه ما باشید.

همچنین بخوانید: جواب کارگاه تحلیل فصل دوم علوم و فنون یازدهم انسانی

جواب خودارزیابی درس هفتم علوم و فنون ادبی یازدهم انسانی ؛
جواب خودارزیابی درس هفتم علوم و فنون ادبی یازدهم انسانی ؛

جواب خودارزیابی صفحه ۶۱ و ۶۲ درس ۷ هفتم علوم و فنون ادبی یازدهم

۱- ابیات زیر را از نظر مضمون بررسی کنید:

بخیهٔ کفشم اگر دندان‌نما شد، عیب نیست / خنده می‌آرد همی بر هرزه گردی‌های من
ریشهٔ نخل کهن سال از جوان افزون‌تر است / بیشتر دلبستگی باشد به دنیا پیر را صائب تبریزی

پاسخ: ابیات، مضمون آفرینی صائب را بیان می‌کند. که این مضمون آفرینی از طریق کاربرد ارسال المثل و کنایه صورت گرفته است.
کنایه: بخیه کفش داندان‌نما شدن ←← آشکار شدن (مشکلی یا عیب چیزی)
تشخیص: بخیهٔ دندان‌نما
اسلوب معادله: بیت دوم

۲- زبان فارسی در دوره صفویان چه موقعیت و جایگاهی داشت؟

پاسخ: هر چند شاهان صفوی در ترویج و نفوذ زبان ترکی در ایران نقش بسزایی داشتند و به شعر ستایشی و درباری و عاشقانه‌های زمینی بی توجه بودند؛ اما کم و بیش به زبان فارسی نیز کتاب نوشته یا شعر گفته اند و به نوعی علاقه نشان داده اند. افزون بر آن، برخی از ایشان مقام شیخی و رهبری طریقت داشتند و از این رو لازم می‌دانستند خود را در چنین مقام فرهنگی نگاه دارند، علاوه بر این با رؤسای مذاهب در تماس نزدیک بودند و از طرف دیگر، رقبایی چون شاهان عثمانی و هندی داشتند که آنها نیز به مسائل فرهنگی توجه نشان می‌دادند. این عوامل باعث شده بود که به طور کلی شعر و شاعری و معماری و انواع هنر مورد توجه قرار گیرد.

پاسخ دیگر: فرهنگ هند، در این دوره از فرهنگ ایرانی همچنان تاثیر می‌پذیرفت و فضلای هند از تألیف کتاب و سرودن شعر به زبان فارسی و بها دادن به فرهنگ آن، استقبال می‌کردند.
شاهان گورکانی هند نیز همگی به فارسی سخن می‌گفتند. زبان فارسی که در شبه‌قارهٔ هند استحکام و استقرار لازم را به‌دست آورده بود، همه‌گیر و رسمی شد و تا زمان حاکمیت استعمار انگلیس در هند زبان رسمی آن دیار بود.
در ایران نیز هرچند شاهان صفوی در نفوذ زبان ترکی سهم فراوان داشتند، کم و بیش به زبان فارسی نیز کتاب نوشته یا شعر گفته‌اند یا به نوعی توجّهی به ادب نشان داده‌اند و به‌ طور کلّی شعر و شاعری، هنر و معماری مورد توجه قرار گرفت. به‌ جز اصفهان که «مادر شهر» زبان و ادب فارسی بود، مناطق دیگر ایران هم رشد و توسعه و شور و جنبشی یافت؛ مثلاً خراسان، آذربایجان و نواحی مرکزی ایران نیز از کانون‌های مهم شاعران، هنرمندان و دانشمندان بود.

۳- ویژگی های عمده شعر بیدل را با توجه به غزل زیر بررسی کنید:

برق با شوقم شراری بیش نیست / شعله طفل نی سواری بیش نیست
لاله و گل زخمی خمیازه‌اند / عیش این گلشن خماری بیش نیست
تا به کی نازی به حسن عاریت؟ / ما و من آیینه داری بیش نیست
می‌رود صبح و اشارت می‌کند / کاین گلستان خنده واری بیش نیست
غرقۀ وهمیم؛ ور نه این محیط / از تنک آبی کناری بیش نیست
ای شرر، از همرهان غافل مباش / فرصت ما نیز باری بیش نیستا
بیدل، این کم همتان بر عزّ و جاه / فخرها دارند و عاری بیش نیست بیدل دهلوی

پاسخ: یکی از ویژگی های عمده شعر بیدل، ایهام ها و پیچیدگی های زبان شاعرانه اوست، این پیچیدگی به چند دلیل است : بیشتر واژگان به کار رفته در شعر او، ذهنی و انتزاعی اند. یعنی بیدل اغلب (و نه همیشه) با مفاهیم تصویرسازی می کند. سعی، حیران، تپش، خشک، گم شدن، عزلت، وهم، عنقا و … . گاهی نیز واژگان و ذهنی می شود. زیرا از استعارات تو در تو استفاده می کند. به جیب ابله ریزم غبار صحرا را (ابله : حباب، غبار صحرا استعاره از مظاهر زودگذر و فانی دنیا، غبار صحرا را به جیب ابله ریختن یعنی فنا را به فنا سپردن، نهایت فنا و بی مقداری)

پاسخ دیگر: مضمون‌آفرینی و استعاره‌های رنگین و سرشار از ابهام از بارزترین ویژگی‌های شعر بیدل است که در این غزل هم‌نمود دارد. ترکیب استعاری «جیب آبله» و «وهم عنقا» از آن جمله‌اند. کاربرد واژگانی چون «آبله» و «شیشه» نیز این غزل را در شمار آثار قرن یازدهم قرار می‌دهد. تخیّل رمزآلود نیز از دیگر ویژگی‌های بارز شعر بیدل است که در این شعر نیز نمایان است (بیت دوم و سوم).

۴- چه عواملی موجب شد شاعران ایرانی به دربار هند روی آورند؟

پاسخ: در این دوره از یک سو به دلیل کم توجّهی و بی مهری شاهان صفوی نسبت به شاعران و از سوی دیگر شاعرنوازی و ادب گرایی سلاطین هند، شاعران به دربارهای هند روی آوردند.

پاسخ دیگر: توجه خاص شاهان گورکانی هند به شعر و ادب، خصوصا زبان و ادبیات فارسی و بی توجهی شاهان صفوی به شعر و مضامین عاشقانه به دلیل پایبندی به آداب دینی و شرعیات، باعث شد بسیاری از شعرا به دربارهای هند روی آورند.

۵- شهرت محتشم کاشانی در چه نوع و قالب شعری معروف است؟ در این مورد توضیح دهید.

پاسخ: ترکیب بند و اشعار مذهبی و دینی. با توجه به اینکه صفویان مذهب تشیع را مذهب رسمی خود قرار دادند و در گسترش آن نیز کوشیدند، در این عهد، سرودن اشعار دینی، مرثیه ها و ذکر مصائب اهل بیت رونق گرفت. محتشم کاشانی نیز برخی از بهترین نمونه های مرثیه را سروده است. ترکیب بند معروف عاشورایی او نیز زبان زد خاص و عام است.

پاسخ: در سرودن شعر مذهبی معروف و ترکیب بند عاشورایی او زبانزد است. ترکیب بند شعری است چند بخشی که هر بخش آن از نظر قافیه و درون مایه همانند قصیده یا غزل است. این بخش‌ها را بیت مصرع متفاوت و نامکرری به هم می‌پیوندد.

۶- در قرن هشتم تأثیرپذیری از گذشتگان چگونه در شعر خواجوی کرمانی و حافظ جلوه‌گر شد؟

پاسخ: حافظ با خواجو دوستی و ارتباط نزدیک داشت و چون خواجو به سال و تجربه شعری بر حافظ پیشی داشت بر شعر و اندیشه وی پرتو افکند. و خواجوی کرمانی تحت تأثیر نظامی بوده و چندین مثنوی به پیروی از پنج گنج او سروده است که نشان دهنده استادی او در شاعری است.

پاسخ دیگر: خواجو چند مثنوی به پیروی از پنج گنج نظامی سروده است. حافظ نیز در غزل از خواجو اثر پذیرفته است.

۷- ابیات زیر را بخوانید و به پرسش‌ها پاسخ دهید:

لب و دندان سنایی همه توحید تو گوید / مگر از آتش دوزخ بودش روی رهایی سنایی

چو او شهر ایران به گشتاسب داد / نیامد تو را هیچ از آن تخت یاد فردوسی

الف) مجاز را در بیت های بالا بیابید و معنای حقیقی و غیرحقیقی هر کدام را مشخص کنید.

پاسخ: لب و دندان: مجاز از همه وجود
شهر ایران: مجاز از تاج و تخت پادشاهی ایران.

ب) نشانه های هجایی و پایه های آوایی بیت ها را مشخص کنید

پاسخ: خط عروض: لَبُ دَندانِ سَنایی هَمِ تُوْحیدِ تُ گویَد / مَگَرَز آتَشِ دوزَخ بُوَدَش رویِ رَهایی (سنایی)

پایه‌های آواییلَ بُ دَن دانِ  سَ  نا  ییه َ مِ  تُوْ  حیدِ  تُ  گو  یَد
پایه‌های آواییمَ  گَ  رَز  آتَ شِ  دو  زَخبُ  وَ  دَش  رویِ  رَ  ها  یی
نشانه‌های هجاییUU – –UU – –UU – –UU – –
وزنفعلاتُنفعلاتُنفعلاتُنفعلاتُن

خط عروض: چُ او شَهرِ ایران بِ گُشتاسب داد / نَیامد تُ را هیچ زان تخت یاد (فردوسی)

پایه‌های آواییچُ او شَه     رِ  ای  رانبِ  گُش  تاسب  دا  د
پایه‌های آوایینَ  یا  مَدتُ را  هیچ  زان  تَخت   یا  د
نشانه‌های هجایی U – – U – – U – –U – U
وزنفعولنفعولنفعولنفعل

همچنین بخوانید: جواب خودارزیابی درس ششم علوم و فنون یازدهم انسانی

توجه: شما دانش آموز پایه یازدهم رشته علوم انسانی می توانید برای دسترسی سریع و آسان تر به جواب تمرینات و سوالات دروس کتاب علوم و فنون ادبی یازدهم متوسطه دوم ، در انتهای عنوان خود عبارت «ماگرتا» را نیز در گوگل جستجو کنید.

✅ در انتها امیدواریم که مقاله جواب سوالات خودارزیابی درس ۷ هفتم صفحه 61 و 62 کتاب علوم و فنون ادبی پایه یازدهم متوسطه دوم ؛ برای شما دانش آموزان عزیز مفید بوده باشد. شما می توانید سوالات خود را در بخش نظرات بیان کنید. 🌹

زنجیران

هم‌بنیانگذار ماگرتا ، عاشق دنیای وب و ۷ سالی ست که فعالیت جدی در حوزه اینترنت دارم. تخصص من تولید محتوایی‌ست که مورد نیاز مخاطبان است. مدیر ارشد تیم شبکه های اجتماعی سایت هستم. به قول ماگرتایی‌ها وقت بروز شدنه !

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *