روزی که پدر یا مادرتان دیگر نمیتواند مثل قبل از جایش بلند شود، یک مرحله تازه در زندگی خانواده شروع میشود. دیگر حرف روی سرگرمی یا تفریح نیست؛ حرف روی جزئیاتی است که تا دیروز اصلاً به فکرتان نمیرسید: چطور او را از تخت بلند کنید بدون اینکه به کمرتان یا به او فشار بیاید؟ چند ساعت یکبار باید وضعیت خوابیدنش را عوض کنید؟ آیا لازم نبود همین حالا با پزشک تماس بگیرید؟
مراقبت از یک سالمند کمتحرک، کاری است که هیچکس از قبل آموزشش را ندیده و معمولاً در دل بحران یاد میگیرد. همین موضوع باعث میشود بسیاری از خانوادهها یا بیش از حد نگران باشند، یا برعکس، خطراتی را که واقعاً جدیاند دستکم بگیرند. این نوشته قرار نیست شما را بترساند؛ میخواهد چند نکته عملی بدهد که واقعاً روی سلامت سالمند شما اثر میگذارند و نگهداری سالمند در منزل را آسان تر می کند.
زندگی برتر، در کنار مراقبتهای خانگی، مسیر اعزام نیروی مراقبتی آموزشدیده برای سالمندان کمتحرک را هم فراهم کرده؛ برای خانوادههایی که یا زمان کافی برای همه این جزئیات را ندارند، یا ترجیح میدهند این مراقبت زیر نظر کسی انجام شود که این کار را حرفهای بلد است.
جابهجایی درست، مهمتر از چیزی است که فکرش را میکنید
بلندکردن یا چرخاندن نادرست سالمند، هم میتواند به مفاصل و پوست او آسیب بزند، هم کمر خود شما را درگیر کند. قبل از هر جابهجایی، مطمئن شوید سطح زیر پایتان خشک و باز است، از عضلات پا کمک بگیرید نه از کمر، و اگر سالمند وزن زیادی دارد یا همکاریاش محدود است، حتماً از یک ملحفه یا کمک دوم استفاده کنید. جابهجایی عجولانه، شایعترین دلیل زمینخوردن در همین لحظههاست.
چرا نباید او را ساعتها در یک حالت رها کرد
کسی که ساعتهای طولانی در یک وضعیت ثابت میماند، در معرض زخم بستر قرار دارد؛ زخمی که از یک قرمزی ساده شروع میشود و اگر دیده نشود، میتواند عمیق و دردناک شود. تغییر وضعیت هر دو تا سه ساعت، حتی چرخشی کوچک از یک پهلو به پهلوی دیگر، بیشتر این آسیبها را پیش از شروع، متوقف میکند. نقاطی مثل پاشنه پا، لگن و پشت سر، بیشترین فشار را تحمل میکنند و باید مرتب چک شوند.
حرکتدادن، حتی وقتی راهرفتن ممکن نیست
کمتحرکی به معنای بیحرکتی کامل نیست. حتی حرکتدادن آرام دست و پا در تخت، یا کمک به نشستن چند دقیقه در طول روز، از افت عضلانی و سفتشدن مفاصل جلوگیری میکند. اگر پزشک یا فیزیوتراپیست حرکات مشخصی توصیه کرده، همانها را با نظم انجام دهید؛ نظم در این مورد، مهمتر از شدت حرکت است.
تغذیهای که فراموش میشود چون اشتها هم کم شده
کمتحرکی معمولاً با کاهش اشتها همراه است، اما همین دوره، بیشترین نیاز بدن به پروتئین و آب دارد؛ هم برای ترمیم پوست، هم برای جلوگیری از یبوست که در سالمندان کمتحرک بسیار شایع است. وعدههای کوچکتر و پرتکرارتر، معمولاً بهتر از سه وعده سنگین جواب میدهند. فراموش نکنید که نوشیدن آب کافی، حتی وقتی سالمند احساس تشنگی نمیکند، باید بخشی از روتین روزانه باشد.
مراقبت از پوست، جدیتر از یک عادت بهداشتی ساده
پوست سالمند کمتحرک، هم نازکتر است و هم بیشتر در معرض فشار و رطوبت قرار دارد. خشکنگهداشتن، تعویض بهموقع لباس یا ملحفه در صورت تعریق یا نم، و استفاده از کرمهای مرطوبکننده ساده، از بروز زخم و عفونت پوستی جلوگیری میکند. یک نگاه روزانه به نقاط پرفشار بدن، کاری کوچک است که میتواند یک مشکل بزرگ را زودتر نشان دهد.
نفسکشیدن هم به توجه نیاز دارد
دراز کشیدن طولانی، خطر تجمع ترشحات در ریه و عفونت تنفسی را بالا میبرد. اگر شرایط جسمی اجازه میدهد، نشستن چند دقیقهای در طول روز و تشویق به چند نفس عمیق، کمک زیادی میکند. سرفه مکرر، تنفس سریعتر از حد معمول یا خسخس سینه را نباید به روزهای بعد موکول کرد.
خانهای ایمن برای سالمند
ارتفاع تخت، دسترسی آسان به وسایل ضروری، نورپردازی کافی در شب و نبود موانع سر راه ویلچر یا واکر؛ همه اینها جزئیاتی هستند که یکبار چیدمانشان کنید و بعد دیگر نگرانشان نباشید. نصب دستگیره کنار تخت یا سرویس بهداشتی هم، هزینهای کوچک در برابر آرامشی است که به همراه میآورد.
حال روحی سالمند را هم زیر نظر داشته باشید
محدودشدن در یک اتاق یا یک تخت، برای هر کسی سخت است؛ حتی اگر به زبان نیاورد. کاهش رغبت به حرفزدن، بیحوصلگی مداوم یا خواب زیاد از حد معمول، میتواند نشانه افسردگی باشد، نه فقط خستگی جسمی. یک گفتوگوی کوتاه روزانه، حتی درباره چیزهای ساده، بخشی از مراقبت است که کمتر دیده میشود اما اثرش کم نیست.
خطر لختهشدن خون در پاها
بیحرکتی طولانیمدت، جریان خون در پاها را کند میکند و زمینه لختهشدن را فراهم میآورد؛ مشکلی که بیشتر وقتها بیسروصدا شروع میشود. تورم یکطرفه پا، گرمی یا قرمزی موضعی، یا درد ناگهانی در ساق، نشانههایی هستند که نباید نادیده گرفته شوند. حرکتدادن مچ پا حتی در حالت خوابیده، و در صورت توصیه پزشک استفاده از جورابهای طبی، از جمله راههای ساده پیشگیریاند.
علائمی که باید همان روز به پزشک اطلاع دهید
تب بدون دلیل مشخص، زخمی که بوی نامطبوع میدهد یا ترشح دارد، گیجی ناگهانی، یا امتناع کامل از خوردن و آشامیدن؛ هیچکدام از اینها را نباید تا ویزیت بعدی نگه داشت. در مراقبت از سالمند کمتحرک، فاصله میان دیدن یک علامت و اقدام برای آن، همان چیزی است که مسیر بهبودی یا وخامت را تعیین میکند.
اگر مراقبت روزانه، خواب و انرژیتان را بهطور جدی تحتتأثیر قرار داده، یا احساس میکنید برای انجام درست جابهجایی و مراقبت پوستی به دانش بیشتری نیاز دارید، این نشانهای است که باید کمک بگیرید، نه اینکه ضعف نشان دهید. زندگی برتر میتواند نیروی مراقبتی آشنا به همین جزئیات را برای چند ساعت در روز یا بهصورت شبانهروزی به منزلتان اعزام کند؛ تا هم سالمند شما مراقبت درستتری داشته باشد، هم خودتان نفسی تازه کنید.
یک قدم عملی برای امروز
مراقبت از سالمند کمتحرک، کاری نیست که یکشبه یاد گرفته شود؛ اما با چند عادت ساده، مثل تغییر منظم وضعیت خواب، توجه به تغذیه و بررسی روزانه پوست، بخش بزرگی از آسیبهای رایج پیشگیریپذیر میشود. اگر احساس میکنید تنها از پس این حجم از مراقبت برنمیآیید، کافی است با زندگی برتر تماس بگیرید و یک همراه مطمئن برای سالمند خانوادهتان سفارش دهید.