جواب فصل 13 سیزدهم علوم تکمیلی هشتم ؛ در این مقاله به جواب و حل سوال های فعالیت ، آزمایش کنید و خود را بیازمایید صفحه ۱۰۵ ، ۱۰۶ ، ۱۰۷ و ۱۰۸ فصل ۱۳ سیزدهم «هوازدگی» علوم تجربی تکمیلی (ویژه مدارس استعداد درخشان) پایه هشتم متوسطه اول پرداخته ایم. در ادامه با بخش آموزش و پرورش ماگرتا همراه ما باشید.
همچنین بخوانید: گام به گام کتاب علوم تجربی تکمیلی (ویژه مدارس استعداد درخشان) هشتم

جواب فعالیت صفحه ۱۰۵ فصل سیزدهم علوم تکمیلی هشتم
عکاسی کنید
در قالب یک فعالیت گروهی در محدودهٔ شهر یا روستای محل زندگیتان از اثرات هوازدگی بر سنگها عکاسی کنید. در پایان با کمک دبیرتان تعدادی را جهت برگزاری نمایشگاه عکس با همین موضوع انتخاب کنید.
پاسخ: برای انجام این فعالیت، اعضای گروه میتوانند با دوربین گوشی موبایل یا دوربین عکاسی در سطح شهر، روستا، کوهپایهها، پارکها یا بناهای قدیمی گردش کنند و از آثار تخریب و تغییر سنگها عکس بگیرند. نمونه سوژههای مناسب برای عکاسی عبارتاند از:
- شکافته شدن سنگها به کمک گیاهان (هوازدگی زیستی): ریشهٔ درختان و گیاهانی که درون شکاف سنگها یا جدولهای سیمانی و دیوارهای سنگی رشد کرده و آنها را ترکاندهاند.
- پوسته شدن یا خرد شدن سنگها بر اثر تغییرات دما (هوازدگی فیزیکی): سنگهایی در دامنهها یا نمای ساختمانها و آثار باستانی که لایهلایه شده یا ترک خوردهاند.
- تغییر رنگ و فرسایش سنگها بر اثر آب و هوا (هوازدگی شیمیایی): سنگها یا دیوارهای سنگی که رنگ آنها در اثر واکنش با آب باران و هوا تغییر کرده یا سطح آنها خورده شده است.
- تخریب سنگهای پیادهروها یا جدولهای خیابان: سنگفرشهایی که بر اثر عبور و مرور، رطوبت و یخبندان خرد یا جابهجا شدهاند.

نحوهٔ ارائه در کلاس (برای نمایشگاه عکس):
- عکسها چاپ یا به صورت دیجیتال در کلاس به نمایش درمیآیند.
- زیر هر عکس یک برچسب کوتاه شامل نوع هوازدگی (فیزیکی، شیمیایی یا زیستی)، محل عکاسی و یک جمله توضیح دربارهٔ علت تغییر سنگ قرار داده شود.
جواب فعالیت صفحه ۱۰۵ فصل ۱۳ علوم تکمیلی هشتم
آشنایی با رسوبات حاصل از فرسایش باد
در مورد ویژگیهای رسوبات حاصل از فرسایش باد تحقیق کنید و نتیجه را به کلاس ارائه دهید. با استفاده از نقشهٔ زمینشناسی ایران، جایگاه این نوع رسوبات را بر روی نقشه مشخص کنید. (راهنمایی: برای اینکار از دبیر خود کمک بگیرید.)
پاسخ: باد یکی از عوامل مهم فرسایش و رسوبگذاری در مناطق خشک و بیابانی است. ویژگیها و جایگاه این رسوبات به شرح زیر است:
الف) ویژگیهای رسوبات حاصل از فرسایش باد (رسوبات بادی):
- جورشدگی عالی (اندازه ذرات یکنواخت): چون باد قدرت حمل ذرات بسیار درشت را ندارد، معمولاً ذرات با اندازهٔ مشخص و ریزی مثل ماسه و لای را جابهجا میکند؛ به همین دلیل دانههای این رسوبات از نظر اندازه بسیار به هم شبیهاند.
- گردشدگی بالا: ذرات ماسه که مدتها توسط باد در حال حرکت و برخورد با یکدیگر بودهاند، گوشههای تیز خود را از دست داده و کاملاً گرد و صیقلی میشوند.
- فرمهای خاص (تپههای ماسهای یا رمل): این رسوبات در مناطق بیابانی شکلهای مشخصی مانند بارخانها (تپههای ماسهای هلالیشکل)، تپههای طولی و ریزدونههای رسی به نام لوس (Loess) ایجاد میکنند.
ب) جایگاه این رسوبات روی نقشهٔ زمینشناسی ایران:
- موقعیت جغرافیایی: رسوبات بادی بیشتر در مناطق خشک، نیمهخشک و حوضههای داخلی ایران گسترده شدهاند.
- مناطق مهم در ایران: دشت کویر، کویر لوت، ریگ جن، دشتهای استانهای یزد، کرمان، خراسان جنوبی، سمنان، سیستان و بلوچستان (مانند منطقه سیستان با بادهای معروف ۱۲۰ روزه) و حاشیههای کویری اصفهان و قم از اصلیترین مناطق تجمع این رسوبات هستند.
پاسخ فعالیت صفحه ۱۰۵ فصل سیزدهم علوم تکمیلی هشتم
حرکت ذرات رسوبی
پس از بررسی و تحقیق دربارهٔ نحوهٔ حرکت ذرات رسوبی، بهصورت گروهی دربارهٔ این مطالب با یکدیگر گفتوگو کنید.
پاسخ: هنگامی که عوامل فرسایشی مانند باد یا آب (رودخانهها، امواج دریا) سنگها را خرد میکنند، ذرات حاصل (رسوبات) شروع به حرکت میکنند. نحوهٔ حرکت این ذرات به اندازه، وزن ذرات و سرعت عامل انتقال (باد یا آب) بستگی دارد و معمولاً به سه روش اصلی انجام میشود:
- غلتیدن و لغزیدن (Traction):
- ذرات درشتدرشت و سنگین (مثل سنگریزهها و قلوهسنگها) به دلیل وزن زیاد، نمیتوانند بلند شوند؛ بنابراین روی بستر رودخانه یا زمین میغلتند یا کشیده میشوند.
- جهش یا جهشوار (Saltation):
- ذرات با اندازه متوسط (مثل دانههای ماسه) توسط باد یا جریان آب به صورت پلهپله و جهشی حرکت میکنند؛ یعنی برای لحظاتی کوتاه بلند شده و دوباره سقوط میکنند.
- معلق ماندن (Suspension):
- ذرات بسیار ریز و سبک (مثل رس و سیلت/لای) به کمک جریان هوا یا حرکت مواج آب به صورت شناور و معلق در میآیند و میتوانند مسافتهای بسیار طولانی را بدون نشستن طی کنند.
پاسخ آزمایش کنید ۱۰۶ صفحه فصل ۱۳ علوم تکمیلی هشتم
آزمایش ضریب نفوذپذیری رسوبات (درکلاس)
آزمایشی دربارهٔ ارتباط نوع رسوب با مقاومت آن (این آزمایش نیاز به مطالعهٔ قبلی دانشآموزان و حلّ فعالیتهای فصل ۱۲ دارد.)
با ریختن مقدار مشخص و مساوی از رسوبات تعیین شدهٔ زیر و اضافهکردن حجم مشخصی آب به رسوب، نفوذپذیری را به طور کیفی مقایسه کنید. توجه داشته باشید که رسوبات را در یک لیوان یکبارمصرف شفاف بریزید تا جریان آب نفوذی را مشاهده کنید.

با تحلیل مشاهدات خود، آیا میتوانید ارتباطی بین نوع رسوب و مقاومت رسوب دربرابر فرسایش فیزیکی و شیمیایی پیدا کنید؟ در مرحلهٔ بعد میتوانید مخلوطی از دو رسوب را آزمایش کنید؛ مثلاً مخلوط رس و ماسهٔ ریز. نتیجهٔ این آزمایش را با مرحلهٔ قبل مقایسه کنید. راهنمایی: برای اطّلاع از اندازهٔ رسوبات به جدول آزمایش دانهبندی رسوبات رودخانهای مراجعه کنید.
پاسخ: ۱. مقایسهٔ نفوذپذیری رسوبات مختلف (مشاهدات آزمایش): اگر حجم مشخصی از آب را روی سه نمونه رسوب مختلف (شن یا گرانول، ماسهٔ ریز، و رس) که در لیوانهای یکبارمصرف سوراخدار یا توریدار ریخته شدهاند بریزیم، مشاهدات به شرح زیر خواهد بود:
- شن یا گرانول (ذرات درشت): آب به سرعت و با بیشترین میزان از میان آن عبور میکند؛ بنابراین نفوذپذیری بسیار بالایی دارد.
- ماسهٔ ریز (ذرات متوسط): آب با سرعت متوسطی از آن نفوذ کرده و عبور میکند؛ نفوذپذیری متوسط دارد.
- رس (ذرات بسیار ریز): آب بسیار دیر و با حجم بسیار کم از آن عبور میکند (یا در سطح آن باقی میماند)؛ بنابراین نفوذپذیری بسیار پایینی دارد.
۲. ارتباط بین نوع رسوب و مقاومت در برابر فرسایش:
- فرسایش فیزیکی: ذرات درشتتر (مثل شن و ماسه) به دلیل داشتن فاصلهٔ خالی زیاد، آب را به راحتی عبور میدهند اما در برابر جریانهای شدید آب یا باد ممکن است جابهجا شوند. در مقابل، ذرات رس به دلیل چسبندگی بالا و نفوذپذیری کم، در برابر شسته شدن مقاومت بهتری از خود نشان میدهند، مگر اینکه به طور کامل خیس شده و به صورت گل روان درآیند.
- فرسایش شیمیایی: رسوبات دانه درشت (کوارتز و کانیهای مقاوم) تغییرات شیمیایی کمی دارند، اما رسوبات رسی یا ذرات حاوی کانیهای حساس به دلیل واکنشپذیری بیشتر، تحت تاثیر فرسایش شیمیایی قرار میگیرند.
۳. آزمایش با مخلوط رسوبات (مخلوط رس و ماسهٔ ریز):
- وقتی مخلوطی از رس و ماسهٔ ریز را آزمایش میکنیم، ذرات ریزِ رس در فضای خالی میان دانههای ماسه قرار میگیرند و این منافذ را پر میکنند.
- نتیجه: نفوذپذیری مخلوط به شدت کاهش مییابد و حتی از ماسهٔ خالص هم کمتر میشود، زیرا راه عبور آب مسدود میگردد.
جواب آزمایش کنید صفحه ۱۰۷ فصل سیزدهم علوم تکمیلی هشتم
قبل از انجام آزمایش به نکات مهمّ زیر توجه کنید:
۱) این آزمایش شامل دو بخش میشود. در بخش اوّل پس از گروهبندی، آزمایش با جمعآوری نمونه آغاز میشود. همچنین میتوانید بخش دوم را که شامل تحلیل و دستهبندی نمونههاست، در منزل و یا کلاس درس انجام دهید.
۲) نمونهبرداری را حتماً با حضور والدین خود انجام دهید.
۳) نمونهها را از رودخانهٔ محلّ زندگی خود برداشت کنید.
۴) بهصورت تصادفی تعدادی سنگ یا رسوب رودخانهای را در اندازههای نابرابر و مطابق با جدول زیر انتخاب و برداشت کنید.
۵) بعد از این مراحل و با توجه به جدول زیر، نمونههای خود را دستهبندی کنید. به عنوان مثال تعداد ذراتی که اندازهای بین ۶۴ تا ۲۵۶ میلیمتر دارند را یادداشت کنید.
۶) جهت اندازهگیری ذرات مطابق دستورالعمل جدول زیر عمل کنید.
۷) پس از این مرحله نتایج گروههای مختلف را با هم مقایسه کنید.

۸) جدول فوق برای اندازههای ریزتر مثل ماسهها و سیلت و رس نیز توضیح دارد؛ اما چون روش اندازهگیری آنها خارج از بحث این کتاب است، از آوردن آن صرفنظر میکنیم.
۹) به یاد داشته باشید که ذرات شن اندازهای برابر با ۱ تا ۲ میلیمتر دارند. این درحالی است که عموماً مردم ماسه را بهجای شن در نظر میگیرند. ماسهها اندازهای بین ۲ میلیمتر (ماسه خیلی درشت) تا ۰/۰۶۲۵ میلیمتر (ماسه خیلی ریز) دارند.
۱۰) آیا میتوانید یک قانون کلی دربارهٔ اندازهٔ رسوباتی که یک رودخانه میتواند حمل کند، ارائه دهید؟ (با در نظر گرفتن این مورد که شما فقط ذرات مشخصی را برداشت کردهاید.)
۱۱) همچنین در هر گروه بررسی کنید رسوبات از نظر گِردشدگی چه وضعیتی دارند؟ آیا زوایای تیز آنها گرد شده است یا نه؟ اگر پاسخ منفی است با کمک معلّم خود و همچنین خواندن و بررسی منابع مطالعاتی بیشتر نوع آن رسوب را تعیین کنید.
پاسخ: ۱. مقایسهٔ نفوذپذیری رسوبات مختلف (مشاهدات آزمایش):
اگر حجم مشخصی از آب را روی سه نمونه رسوب مختلف (شن یا گرانول، ماسهٔ ریز، و رس) که در لیوانهای یکبارمصرف سوراخدار یا توریدار ریخته شدهاند بریزیم، مشاهدات به شرح زیر خواهد بود:
- شن یا گرانول (ذرات درشت): آب به سرعت و با بیشترین میزان از میان آن عبور میکند؛ بنابراین نفوذپذیری بسیار بالایی دارد.
- ماسهٔ ریز (ذرات متوسط): آب با سرعت متوسطی از آن نفوذ کرده و عبور میکند؛ نفوذپذیری متوسط دارد.
- رس (ذرات بسیار ریز): آب بسیار دیر و با حجم بسیار کم از آن عبور میکند (یا در سطح آن باقی میماند)؛ بنابراین نفوذپذیری بسیار پایینی دارد.
۲. ارتباط بین نوع رسوب و مقاومت در برابر فرسایش:
- فرسایش فیزیکی: ذرات درشتتر (مثل شن و ماسه) به دلیل داشتن فاصلهٔ خالی زیاد، آب را به راحتی عبور میدهند اما در برابر جریانهای شدید آب یا باد ممکن است جابهجا شوند. در مقابل، ذرات رس به دلیل چسبندگی بالا و نفوذپذیری کم، در برابر شسته شدن مقاومت بهتری از خود نشان میدهند، مگر اینکه به طور کامل خیس شده و به صورت گل روان درآیند.
- فرسایش شیمیایی: رسوبات دانه درشت (کوارتز و کانیهای مقاوم) تغییرات شیمیایی کمی دارند، اما رسوبات رسی یا ذرات حاوی کانیهای حساس به دلیل واکنشپذیری بیشتر، تحت تاثیر فرسایش شیمیایی قرار میگیرند.
۳. آزمایش با مخلوط رسوبات (مخلوط رس و ماسهٔ ریز):
- وقتی مخلوطی از رس و ماسهٔ ریز را آزمایش میکنیم، ذرات ریزِ رس در فضای خالی میان دانههای ماسه قرار میگیرند و این منافذ را پر میکنند.
- نتیجه: نفوذپذیری مخلوط به شدت کاهش مییابد و حتی از ماسهٔ خالص هم کمتر میشود، زیرا راه عبور آب مسدود میگردد.
جواب خود را بیازمایید صفحه ۱۰۸ فصل ۱۳ علوم تکمیلی هشتم
در علوم سال گذشته با مفاهیم چرخه آب آشنا شدید. با انجام یک تحقیق ارتباط بین چرخه سنگ و آب را بررسی کنید. تاثیر هر کدام بر دیگری چگونه است؟
پاسخ کامل: بین «چرخهٔ آب» و «چرخهٔ سنگ» ارتباط بسیار تنگاتنگ، مستقیم و دوسویهای وجود دارد. این دو چرخه در زمین مانند دو چرخ دنده عمل میکنند که مدام روی یکدیگر تأثیر میگذارند:
۱. تأثیر چرخهٔ آب بر چرخهٔ سنگ (آبوهوا چگونه سنگها را میسازد و تخریب میکند؟)
- هوازدگی فیزیکی و شیمیایی: آب مهمترین عامل هوازدگی است. نفوذ آب باران به درون درزه و شکاف سنگها، هنگام یخزدن منبسط شده و سنگها را خرد میکند. همچنین آب به همراه گازهای محلول، مواد معدنی سنگها را حل کرده و تغییر میدهد.
- فرسایش و انتقال: جریانهای آب جاری (رودخانهها)، یخچالهای طبیعی و امواج دریا، قطعات خردشدهٔ سنگها (رسوبات) را از کوهها کنده و به سمت حوضههای رسوبی (مثل دریاها و دریاچهها) حمل میکنند.
- رسوبگذاری و تشکیل سنگهای رسوبی: آب در نهایت رسوبات را در کف دریاها لایهلایه تهنشین میکند. روی هم انباشتهشدن این لایهها و فشردهشدن آنها طی سالیان متمادی، منجر به پیدایش سنگهای رسوبی در چرخهٔ سنگ میشود.
۲. تأثیر چرخهٔ سنگ بر چرخهٔ آب (ساختار زمین چگونه بر آب اثر میگذارد؟)
- ایجاد مسیرها و حوضهها: پستیبلندیها، کوهها، درهها و حوضههای رسوبی که خود محصول چرخهٔ سنگ (زمینساخت، کوهزایی و آتشفشانها) هستند، مسیر حرکت آبهای جاری، رودخانهها و محل تشکیل دریاچهها و سفرههای آب زیرزمینی را تعیین میکنند.
- نفوذپذیری و ذخیرهٔ آب: نوع سنگها و رسوبات (مانند شن، ماسه، رس و سنگهای آهکی متخلخل) ضریب نفوذپذیری متفاوتی دارند. این ویژگیِ سنگی مشخص میکند که چه مقدار از آب باران به درون زمین نفوذ کرده و آبهای زیرزمینی را تغذیه کند و چه مقدار روی سطح جریان یابد.
پاسخ خلاصه: ارتباط دو چرخه: چرخهٔ آب و چرخهٔ سنگ بر یکدیگر اثر متقابل دارند.
تأثیر آب بر سنگ: آب با پدیدهٔ هوازدگی سنگها را خرد میکند، با فرسایش آنها را جابهجا میکند و با رسوبگذاری در دریاها باعث تشکیل سنگهای رسوبی میشود.
تأثیر سنگ بر آب: ساختار زمین و نوع سنگها (کوهستانها، حوضههای رسوبی و میزان نفوذپذیری رسوبات) مسیر حرکت آب، تشکیل رودخانهها و ذخیرهٔ آبهای زیرزمینی را مشخص میکند.
پاسخ خود را بیازمایید صفحه ۱۰۸ فصل سیزدهم علوم تکمیلی هشتم
۱- قطعات حاصل از هوازدگی را چه فرآیندهایی به یک حوضهٔ رسوبی منتقل میکند؟
پاسخ تشریحی: پس از اینکه سنگها بر اثر هوازدگی خرد میشوند، نیروی جاذبه زمین، آبهای جاری (رودخانهها)، باد، یخچالهای طبیعی و بهمنها این قطعات (رسوبات) را از جای خود کنده و جابهجا میکنند. این فرآیند انتقال مواد «فرسایش» نام دارد. در میان این عوامل، آبهای جاری (رودخانهها) بیشترین نقش را در حمل و انتقال رسوبات به سمت حوضههای رسوبی (مثل دریاها و دریاچهها) بر عهده دارند.
پاسخ خلاصه: عوامل فرسایش شامل آبهای جاری (رودخانهها)، باد، یخچالهای طبیعی و نیروی جاذبه، قطعات حاصل از هوازدگی را به حوضههای رسوبی منتقل میکنند.
۲- تأثیر هوازدگی شیمیایی به سنگی که دچار هوازدگی فیزیکی شده چه تفاوتی با سنگی که از این نظر هوازده نشده است دارد؟
پاسخ تشریحی: سنگی که ابتدا دچار هوازدگی فیزیکی شده، خرد شده و ترکها و درزههای فراوانی در آن ایجاد گشته است؛ در نتیجه، سطح تماس این سنگ با محیط بیرون و عوامل بیرونی (مثل آب و هوا) بسیار بیشتر میشود. وقتی هوازدگی شیمیایی به سراغ چنین سنگی میآید، به دلیل زیاد بودن سطح تماس و وجود شکافها، مواد شیمیایی و آب خیلی سریعتر و عمیقتر به درون سنگ نفوذ کرده و آن را با سرعت و شدت بسیار بیشتری تجزیه و تغییر میدهند. اما سنگ سالم و بدون هوازدگی فیزیکی، به دلیل یکپارچگی، در برابر هوازدگی شیمیایی مقاومت بسیار بیشتری دارد.
پاسخ خلاصه:سنگ هوازدهشدهی فیزیکی به دلیل داشتن ترکخوردگی و سطح تماس بیشتر، بسیار سریعتر و عمیقتر تحت تأثیر هوازدگی شیمیایی قرار میگیرد و تجزیه میشود.
۳- هوازدگی پوست پیازی چگونه در سنگها ظاهر میشود؟
پاسخ تشریحی: این نوع هوازدگی فیزیکی بیشتر در نواحی بیابانی و گرم و خشک که اختلاف درجه حرارت شب و روز در آنها بسیار زیاد است رخ میدهد. در طول روز، لایههای سطحی سنگ بر اثر گرمای شدید منبسط میشوند و در طول شب به سرعت سرد و منقبض میگردند. این انقباض و انبساط پیدرپی و اختلاف دمای لایهٔ بیرونی و درونی سنگ، باعث ایجاد تنش حرارتی میشود. در نتیجه، لایههای بیرونی سنگ به صورت پوستههایی شبیه به پوست پیاز از هستهٔ مرکزی سنگ جدا شده و ورقهورقه میریزند.
پاسخ خلاصه: بر اثر تغییرات شدید دمای شب و روز، لایههای خارجی سنگ منبسط و منقبض شده و به صورت لایهلایه (مانند پوست پیاز) از سنگ اصلی جدا میشوند.
۴- تأثیر هوازدگی فیزیکی و شیمیایی را در تشکیل غارها بررسی کنید.
پاسخ تشریحی: تشکیل غارها (بهویژه غارهای آهکی) نتیجهٔ همکاری هر دو نوع هوازدگی است:
۱. هوازدگی شیمیایی (نقش اصلی): آب باران که مقداری گاز کربندیاکسید هوا را در خود حل کرده، به اسید ضعیفی تبدیل میشود. وقتی این آب اسیدی به سنگهای آهکی زیر زمین میرسد، کربنات کلسیم را حل کرده و با خود میبرد. این انحلال شیمیایی پیوسته، در طول هزاران سال فضاهای خالی بزرگی به نام غار پدید می آورد.
۲. هوازدگی فیزیکی: ریزش قطرات آب، جریانهای مکانیکی آبهای زیرزمینی و لغزشهای داخلی قطعات سنگ در اثر جاذبه، به بزرگ شدن و شکلگیری تالابها و دالانهای درون غار کمک میکنند.
پاسخ خلاصه: هوازدگی شیمیایی با حل کردن سنگهای آهکی توسط آبهای اسیدی زیرزمینی، حفرهها و غارها را ایجاد میکند و هوازدگی فیزیکی در جابهجایی و ریزش قطعات درون غار نقش دارد.
۵- رسوبات یخچالی چه ویژگیهایی دارند؟
پاسخ تشریحی: یخچالهای طبیعی غولپیکر با حرکت بسیار کند خود، حجم عظیمی از سنگها و خاکها را با خود حمل میکنند. ویژگیهای اصلی رسوبات یخچالی (موریتنها) عبارتند از:
بدون جورشدگی (ناجور): ذرات و قطعات سنگ در یخچالها اصلاً مرتب و دستهبندی نمیشوند؛ به طوری که ذرات بسیار ریز (خاک و رس) در کنار تختهسنگهای بسیار بزرگ و غولپیکر بدون هیچ نظم خاصی دیده میشوند.
گوشهدار بودن: برخلاف رسوبات رودخانهای که در اثر برخورد به هم گرد و صیقلی میشوند، قطعات رسوبیافته توسط یخچالها به دلیل عدم سایش زیاد در آب، معمولاً گوشهدار و زاویهدار هستند.
روی هم انباشتگی نامنظم: به صورت تپههای نامنظم در مسیر یا انتهای یخچال باقی میمانند.
پاسخ خلاصه: رسوبات یخچالی بدون جورشدگی (مخلوطی از ذرات ریز و تختهسنگهای بزرگ) و دارای قطعات گوشهدار و زاویهدار هستند.
۶- قطعات بزرگ سنگ چگونه به قطعات کوچکتر و گردتر تبدیل میشوند؟
پاسخ تشریحی: این تبدیل طی فرآیند طولانی فرسایش و حملونقل توسط رودخانهها انجام میشود:
وقتی قطعات بزرگ سنگ توسط جریان آب رودخانه به سمت پاییندست حمل میشوند، مدام با بستر رودخانه و سایر قطعات سنگ برخورد کرده، به یکدیگر میسابند و خرد میشوند (هوازدگی فیزیکی مکانیکی). در اثر این غلتیدن و برخورد مداوم در طول مسیر طولانی، گوشهها، لبههای تیز و برجستگیهای سنگ ساییده شده و از بین میروند و در نهایت سنگها به قطعات کوچکتر، صیقلی و گردتر تبدیل میشوند.
پاسخ خلاصه: قطعات بزرگ سنگ در اثر حرکت در بستر رودخانه، برخورد و سایش مداوم با یکدیگر و بستر رودخانه، گوشههای تیز خود را از دست داده و کوچکتر و گردتر میشوند.
۷- چرخهٔ سنگ را شرح دهید.
پاسخ تشریحی: چرخهٔ سنگ یک فرآیند پیوسته و طبیعی در زمین است که نشان میدهد چگونه سنگهای سهگانه (آذرین، رسوبی و دگرگونی) به یکدیگر تبدیل میشوند:
۱. تشکیل سنگهای آذرین: ماگمای (مذاب) درون زمین سرد و منجمد شده و سنگهای آذرین را میسازد.
۲. هوازدگی و فرسایش: سنگها در سطح زمین خرد شده و توسط آب و باد به حوضههای رسوبی منتقل میشوند.
۳. تشکیل سنگهای رسوبی: رسوبات روی هم انباشته شده و فشرده میشوند تا سنگهای رسوبی شکل گیرند.
۴. دگرگونی: اگر سنگهای آذرین یا رسوبی تحت تأثیر فشار و گرمای شدید درون زمین قرار گیرند، ساختارشان تغییر کرده و به سنگ دگرگونی تبدیل میشوند.
۵. ذوب شدن: اگر هر کدام از این سنگها به اعماق بسیار زیاد زمین بروند، ذوب شده و تبدیل به ماگما میشوند تا این چرخه دوباره از نو آغاز شود.
پاسخ خلاصه: چرخهٔ سنگ یعنی تبدیل مداوم سنگهای آذرین، رسوبی و دگرگونی به یکدیگر بر اثر عواملی چون ذوب شدن، انجماد، هوازدگی، رسوبگذاری، گرما و فشار در طول زمان.
توجه: شما دانش آموز پایه هشتم متوسطه اول می توانید برای دسترسی سریع و آسان تر به معنی مطالب آموزشی و جواب سوالات درس های کتاب علوم تجربی تکمیلی (ویژه مدارس استعداد درخشان) پایه هشتم متوسطه اول ، در انتهای عنوان خود عبارت «ماگرتا» را نیز در گوگل جستجو کنید.
پاسخ فصل بعدی:
پاسخ فصل قبلی: جواب فصل دوازدهم علوم تکمیلی هشتم
📝 در انتها امیدواریم که مقاله جواب فعالیت ها و تمرین های فصل سیزدهم کتاب علوم تجربی تکمیلی ویژه استعداد درخشان پایه هشتم متوسطه اول، برای شما دانش آموزان عزیز مفید بوده باشد و توانسته باشید تا از آن استفاده و بهره برده باشید.






















