جواب درس ۲ فصل اول بخش سوم فرهنگ و هنر نهم 🔶 گره هشت و چهارلنگه

جواب درس 2 فصل اول بخش سوم فرهنگ و هنر نهم : در این نوشتار پاسخ سوالات و تمرینات صفحه ۱۱۲ ، ۱۱۳ و ۱۱۴ درس ۲ دوم (گره هشت و چهارلنگه) فصل اول (طراحی نقوش تزیینی) بخش سوم (هنرهای سنتی) کتاب فرهنگ و هنر پایه نهم متوسطه اول را برایتان آماده کرده‌ایم. با بخش آموزش و پرورش ماگرتا همراه شوید.

همچنین بخوانید: گام به گام کتاب فرهنگ و هنر نهم متوسطه اول

جواب فکر کنید صفحه ۱۱۲ درس دوم فصل اول بخش سوم فرهنگ و هنر نهم

به تصاویر زیر دقت کنید. چه تفاوتی میان نقش آن‌ها مشاهده می‌کنید؟

پاسخ: در تصویر سمت چپ (شمعدان دیوارهای معاصر)، نقش‌ها و خطوط به‌صورت هندسی، ساده، مدرن و با فضاهای باز و شفاف (شیشه‌های رنگی) طراحی شده‌اند که ساختار آن امروزی و مینیمال است.

اما در تصویر سمت راست (کاشی‌کاری امامزاده محروق نیشابور)، نقش‌ها بسیار پیچیده، پرتکرار، متراکم و سنتی هستند و از هنر گره‌چینی و هندسهٔ اسلامی بهره برده‌اند که در آن ستاره‌های هشت‌پر و خطوط منظم در کنار هم شبکه‌ای پیوسته و باشکوه از کاشی‌کاری را تشکیل داده‌اند.

به طور خلاصه: تفاوت اصلی در این است که نمونهٔ سمت چپ مدرن، ساده و خلوت است، ولی نمونهٔ سمت راست سنتی، پرکار، هندسی و پیچیده است.

جواب گره هشت و چهارلنگه ترسیم کنید صفحه ۱۱۳ درس ۲ فصل اول بخش سوم فرهنگ و هنر نهم

روی یک کاغذ شطرنجی مربعی به اندازهٔ دلخواه رسم کنید و از وسط هر ضلع به ضلع مقابل عمود نمایید تا نقاط ۱ و ۲ و ۳ و ۴ به دست آید. سپس قطرهای مربع را نیز رسم کنید. دایره‌ای رسم کنید تا اضلاع مربع را در نقاط ۱ و ۲ و ۳ و ۴ قطع نماید. در محل تلاقی کمان دایره با قطرها، نقاط جدیدی به وجود می‌آید. این نقاط را به ترتیب به یکدیگر متصل کنید تا یک گره هشت و چهارلنگه حاصل شود.

پاسخ (راهنمای ترسیم گره هشت و چهارلنگه و یافتن آن در نمونه‌ها):

مراحل ترسیم روی کاغذ شطرنجی:

۱. ابتدا یک مربع در اندازهٔ دلخواه (مثلاً ۱۰ در ۱۰ خانه) روی کاغذ شطرنجی رسم می‌کنیم.
۲. از وسط هر ضلع به ضلع مقابل خطی عمود رسم می‌کنیم تا نقاط ۱ و ۲ (بالا و پایین) و نقاط ۳ و ۴ (چپ و راست) به دست آیند.
۳. سپس دو قطر مربع را رسم می‌کنیم تا همدیگر را در مرکز قطع کنند.
۴. با استفاده از پرگار و با مرکزیتِ مرکز مربع، دایره‌ای رسم می‌کنیم که اضلاع مربع را در نقاط ۱، ۲، ۳ و ۴ قطع کند.
۵. در محل تلاقی کمان‌های دایره با قطرهای رسم‌شده، نقاط جدیدی به وجود می‌آید. این نقاط را به ترتیب به یکدیگر وصل می‌کنیم تا شکل ستاره‌مانندِ گره هشت و چهارلنگه به دست آید.

در نمونه‌های زیر نقش هشت و چهارلنگه را بیابید:

پاسخ: در تصویر کاشی‌کاری این صفحه، نقش «گره‌ هشت و چهارلنگه» به‌صورت متراکم، هماهنگ و پیوسته در سراسر سطح کاشی تکرار شده است. ستاره‌های هشت‌پر و نقش‌های چهارلنگه در کنار هم شبکه و گره‌چینی بسیار زیبایی را تشکیل داده‌اند که از ویژگی‌های برجستهٔ هنر سنتی و معماری اسلامی ایران است.

پاسخ پرسش بالای صفحه ۱۱۴ درس دوم فصل اول بخش سوم فرهنگ و هنر نهم

نقش هشت و چهارلنگه را در کدام‌یک از هنرهای دیگر ایرانی می‌توانید بیابید؟

پاسخ: نقش هشت و چهارلنگه علاوه بر کاشی‌کاری و درهای چوبی (مانند تصاویر کتاب)، در بسیاری از هنرهای اصیل ایرانی کاربرد دارد؛ از جمله:

۱. فرش‌بافی و گلیم‌بافی: به عنوان نقش‌های ترنج، حاشیه‌بندی و گل‌های هندسی در متن قالی‌ها.
۲. معماری و آجرکاری: در تزیین سردر مساجد، مدارس تاریخی و خانه‌های سنتی.
۳. منبت‌کاری و گره‌چینی چوب: در ساخت درها، پنجره‌های مشبک (ارسی)، جعبه‌های چوبی سنتی و میزها.
۴. فلزکاری و قلم‌زنی: در طراحی ظروف مسی، نقره‌ای و سینی‌های سنتی.
۵. سفالگری و پارچه‌بافی: برای تزیین لبه‌ی ظروف سفالی یا نقش‌ونگار پارچه‌های سنتی.

پاسخ خودارزیابی صفحه ۱۱۴ درس ۲ فصل اول بخش سوم فرهنگ و هنر نهم

با استفاده از گره هشت و چهارلنگه، واگیره‌های زیبایی طراحی و سپس آن‌ها را به دلخواه رنگ‌آمیزی کنید.

پاسخ: ۱. مفهوم واگیره: واگیره (واحد تکرار) به نقش یا طرح کوچکی گفته می‌شود که با تکرار منظم آن در کنار یکدیگر، یک طرح بزرگ‌تر و یکپارچه (مثل نقش کاشی‌کاری یا فرش) به دست می‌آید.

۲. مراحل انجام کار:
طراحی واگیره: روی کاغذ شطرنجی، یک واحد کامل از نقش «گره هشت و چهارلنگه» (که در صفحهٔ قبل تمرین کردیم) را به عنوان «واگیره» در نظر بگیرید و خطوط آن را پررنگ کنید.
تکرار نقش: اگر این واگیره را در چهار طرف (بالا، پایین، چپ و راست) تکرار کنید، یک شبکهٔ هندسی زیبا و پیوسته تشکیل می‌شود.
رنگ‌آمیزی: برای رنگ‌آمیزی این طرح متناسب با هنرهای سنتی ایران، بهتر است از رنگ‌های اصیل و هماهنگ مانند آجری و فیروزه‌ای، لاجوردی و طلایی، یا طیف‌های مختلف رنگ‌های گرم و سرد استفاده کنید تا زیبایی طرح هندسی بیشتر به چشم بیاید.

جواب تجربیات بیشتر صفحه ۱۱۴ درس دوم فصل اول بخش سوم فرهنگ و هنر نهم

🔸 دو رنگ متفاوت از یک مقوا (که پشت آن زمینهٔ شطرنجی دارد) انتخاب کنید. گره هشت و چهارلنگه را روی یکی از آن‌ها، طراحی کنید. پس از اتمام کار نقش‌ها را با قیچی برش دهید و آنها را روی مقوایی با رنگ دیگر بچسبانید. از نقش‌های پدید آمده برای تزیین و زیباسازی کدام‌یک از اشیا یا سطوح محیط زندگی خود می‌توانید استفاده کنید؟

پاسخ: این کاردستی و نقش‌های هندسی زیبا را می‌توانیم برای تزیین و زیباسازی اشیا و سطوح زیر در محیط زندگی یا مدرسه به کار ببریم:

۱. ساخت تابلوهای تزیینی: چسباندن برش‌ها روی مقوای زمینه و قاب کردن آن برای نصب روی دیوار اتاق یا کلاس.
۲. تزیین جلد دفاتر و کتاب‌ها: استفاده از این واگیره‌های سنتی برای زیباتر کردن جلد دفتر مشق، کلاسور یا پوشه‌های مدارک.
۳. جعبه‌های کادویی و فانتزی: تزیین روی جعبه‌های مقوایی ساده برای هدیه دادن به دوستان.
۴. کارت‌پستال و کارت تبریک: ساخت کارت‌های تبریک دست‌ساز با طرح‌های هندسی ایرانی برای مناسبت‌های مختلف.
۵. تزیین وسایل چوبی: استفاده به عنوان استیکر یا نوارهای تزیینی روی لبه‌های جعبه‌های لوازم‌التحریر یا جعبه‌های چوبی کوچک.

🔸 در شهر و منطقهٔ خود کاربرد نقشه‌ای هشت و چهارلنگه را در هنرهای مختلف بررسی و مقایسه کنید.

پاسخ (قابل تکمیل بر اساس شهر محل سکونت): نقش «گره هشت و چهارلنگه» یکی از طرح‌های اصیل و پرکاربرد در معماری و هنرهای سنتی ایران است. در شهر و منطقهٔ ما نیز این نقش را می‌توانیم در جاهای زیر بیابیم و مقایسه کنیم:

در معماری و بناهای تاریخی: این نقش معمولاً به صورت کاشی‌کاری‌های معقلی یا هفت‌رنگ در سردر مساجد قدیمی، امامزاده‌ها، آب‌انبارها، خانه‌های تاریخی و بازار سرپوشیده دیده می‌شود که با دقت و ظرافتِ بسیار اجرا شده است.

در صنایع دستی و هنرهای خانگی: در فرش‌بافی، گلیم‌بافی یا جاجیم‌های محلی، عشایری و شهری، این طرح‌ها با پشم و نخ‌های رنگی بافته می‌شوند. مقایسهٔ این دو هنر نشان می‌دهد که نقش هندسیِ روی کاشی‌های سخت و سرد، با نرمی و لطافت در تاروپود فرش و گلیم بازآفرینی شده است؛ همچنین در کارهای چوبی (مانند درهای مساجد یا جعبه‌های معرق) نیز به شکلی دیگر خودنمایی می‌کند.

پاسخ درس بعدی: جواب درس ۳ فصل اول بخش سوم فرهنگ و هنر نهم

پاسخ درس قبلی: جواب درس ۱ فصل اول بخش سوم فرهنگ و هنر نهم

✅ در این مطلب گام به گام درس ۲ دوم فصل اول بخش سوم فرهنگ و هنر پایه نهم متوسطه اول را مرور کردیم. جهت مشاهده گام به گام سایر دروس کافیست نام آن را به همراه عبارت ماگرتا در گوگل جست و جو نمایید. همچنین اگر سوالی دارید آن را از قسمت دیدگاه با سایر دانش آموزان به اشتراک بگذارید.