جواب درس ۱ فصل اول بخش سوم فرهنگ و هنر نهم 🖌️ چهار لنگه

جواب درس 1 فصل اول بخش سوم فرهنگ و هنر نهم : در این نوشتار پاسخ سوالات و تمرینات صفحه ۱۰۸ ، ۱۰۹ ، ۱۱۰ و ۱۱۱ درس ۱ اول (چهار لنگه) فصل اول (طراحی نقوش تزیینی) بخش سوم (هنرهای سنتی) کتاب فرهنگ و هنر پایه نهم متوسطه اول را برایتان آماده کرده‌ایم. با بخش آموزش و پرورش ماگرتا همراه شوید.

همچنین بخوانید: گام به گام کتاب فرهنگ و هنر نهم متوسطه اول

جواب فکر کنید صفحه ۱۰۸ درس اول فصل اول بخش سوم فرهنگ و هنر نهم

به تصاویر زیر دقت کنید. آیا می‌توانید ستارهٔ هشت‌پر را در آن‌ها شناسایی کنید؟ آیا روش ترسیم ستاره هشت‌پر را به یاد دارید؟

پاسخ: بخش اول (شناسایی ستارهٔ هشت‌پر در تصاویر):
تصویر سمت چپ (بخشی از کاشی‌کاری امامزاده محروق، نیشابور): بله؛ در مرکز نقوش هندسی این کاشی‌کاری زیبا، یک ستارهٔ هشت‌پر فیروزه‌ای و لاجوردی کاملاً مشخص است که با هنر هندسی و گره‌چینی تزیین شده است.
تصویر سمت راست (گچی، گنبد سلطانیهٔ زنجان): بله؛ در وسط قاب ستاره‌ای‌شکل بزرگ روی سقف، یک دایره قرار دارد که درون آن نقش ستارهٔ هشت‌پر به زیبایی با گچ‌بری و خطوط اسلامی اجرا شده است.

بخش دوم (روش ترسیم ستارهٔ هشت‌پر):
بله، با استفاده از اصول هندسه نقوش و پرگار به یاد داریم:

۱. ابتدا یک دایره رسم می‌کنیم.
۲. با کمک خط‌کش، دو قطر عمود بر هم (افقی و عمودی) رسم می‌کنیم تا دایره به ۴ قسمت مساوی تقسیم شود.
۳. سپس با کشیدن نیمسازهای این زاویه‌ها (قطرهای اریب)، دایره به ۸ قسمت مساوی تقسیم می‌شود.
۴. با اتصال نقاط به روش هندسی خاص ستاره‌سازی (وصل کردن متناوب راس‌ها)، ستارهٔ هشت‌پر دقیق و منظمی به دست می‌آید.

جواب پرسش صفحه ۱۰۹ درس ۱ فصل اول بخش سوم فرهنگ و هنر نهم

به تصاویر زیر دقت کنید. در این تصاویر چه نقوشی می‌بینید؟ آیا می‌دانید این نقوش چه نام دارند؟

پاسخ: در این تصاویر نقوش هندسی و گره‌چینی دیده می‌شود. این نقش‌ها از شکل‌های منظم هندسی، مانند ستاره‌ها و چندضلعی‌ها، ساخته شده‌اند و با تکرار و کنار هم قرار گرفتن، طرحی زیبا پدید آورده‌اند. در تصویر کاشی‌کاری نیز ستارهٔ هشت‌پر و نقش‌های هندسیِ درهم‌تنیده دیده می‌شود.

پاسخ ستاره چهار لنگه ترسیم کنید صفحه ۱۱۰ درس اول فصل اول بخش سوم فرهنگ و هنر نهم

ابتدا یک مربع به اندازهٔ دلخواه رسم کنید (می‌توانید این کار را روی کاغذ شطرنجی انجام دهید). سپس مانند تصویر، مربع را به چهار قسمت مساوی تقسیم کنید. از وسط هر ضلع به دو رأس مقابل آن وصل کنید. سپس مطابق تصویر بخشی از خطوط را پررنگ کنید تا نقش ستارهٔ چهارلنگه به دست آید.

پاسخ: این فعالیت عملی است و با انجام گام‌به‌گام مراحل زیر، نقش ستارهٔ چهارلنگه ترسیم می‌شود:

🔸 مراحل ترسیم (مطابق تصویر کتاب):

1. گام اول: یک مربع به اندازهٔ دلخواه رسم می‌کنیم (بهتر است روی کاغذ شطرنجی باشد تا اندازه‌ها دقیق شود).
2. گام دوم: با خط‌کش، خط‌های افقی و عمودی از وسط ضلع‌ها رسم می‌کنیم تا مربع به چهار مربع کوچک مساوی تقسیم شود.
3. گام سوم: از وسط هر ضلع به دو رأس مقابل آن خط می‌کشیم (این کار را با مداد کمرنگ یا خط‌های نازک انجام می‌دهیم). با این کار خطوط مورّب متقاطعی به دست می‌آید.
4. گام چهارم: حالا مطابق شکل آخر کتاب، بخش‌هایی از خطوط را پُررنگ (ضخیم‌تر) می‌کنیم و خطوط اضافی را پاک می‌کنیم تا نقش ستارهٔ چهارلنگه به‌صورت تمیز و زیبا نمایان شود.

🔸 نکته‌های مهم برای دانش‌آموز:

• با مداد نوکیلک شروع کنید و خطوط کمکی را سبک بکشید تا آخر کار راحت پاک شوند.
• برای پررنگ‌کردن خطوط نهایی می‌توانید از مداد رنگی، ماژیک یا خط‌کش استفاده کنید.
• می‌توانید ستارهٔ آماده‌شده را رنگ‌آمیزی کنید یا مانند نقوش کاشی‌کاری‌ها (تصاویر صفحات قبل)، دور آن را با نقش‌های هندسی و گره‌چینی تزیین کنید.

نتیجهٔ نهایی باید شبیه شکل چهارم کتاب باشد: یک مربع که درون آن ستارهٔ چهارپر متقارن و زیبا ترسیم شده است. ✅

پاسخ پرسش های صفحه ۱۱۰ و ۱۱۱ درس ۱ فصل اول بخش سوم فرهنگ و هنر نهم

به نمونه‌های تصویری زیر دقت کنید، در این آثار هنری نقش چهارلنگه را بیابید.

پاسخ: در تصویر اول (نگارگری یا مینیاتور مکتب تبریز – خمسه نظامی): نقش چهارلنگه در تزیینات هندسی و نقش‌ومیش‌های زمین یا فرشِ کفِ عمارت (در بخش بزرگ‌شده و زوم‌شده‌ی تصویر) به‌کار رفته است. این نقش به‌صورت ستاره‌های متقارن چهارپر در هندسهٔ فرش و کف‌پوش دیده می‌شود.

در تصویر دوم (کاشی‌کاری مقبره شیخ صفی‌الدین اردبیلی): در بخش بالایی کاشی‌کاری (پایین کتیبه)، نقوش هندسی و گره‌چینی به‌گونه‌ای طراحی شده‌اند که ترکیب ستاره‌های چهارلنگه و چندضلعی‌ها در کنار هم شبکه‌ای زیبا و هماهنگ را تشکیل داده‌اند.

به جز این نمونه‌ها در چه آثار دیگری می‌توانید نقش چهارلنگه را بیابید؟

پاسخ: نقش «چهارلنگه» و ستاره‌های هندسی مشابه‌ آن از دیرباز در هنر و معماری سنتی ایران بسیار محبوب بوده و در آثار زیر به‌فراوانی یافت می‌شود:

فرش‌ها و گلیم‌های دستبفت ایرانی: در حاشیه‌ها و لچک‌ترنجِ بسیاری از قالیچه‌ها و گلیم‌های عشایری و شهری، نقوش هندسی چهارلنگه و ستاره‌ای دیده می‌شود.
آجرکاری و گچ‌بری مساجد و خانه‌های تاریخی: در نمای بیرونی و داخلی بناهای تاریخی، شبستان‌ها و سردرِ مساجد و کاروانسراها.
صنایع دستی چوبی (مانند خاتم‌کاری و منبت‌کاری): در ساخت جعبه‌های چوبی تزئینی، قاب عکس‌ها و تخته‌نردها که با طرح‌های هندسی و گره‌چینی تزیین می‌شوند.
پارچه‌ها و ترمه‌های سنتی: در نقش‌ومایه‌های پارچه‌های سنتی ایرانی نیز این طرح‌های متقارن و هندسی به کار می‌روند.

جواب خودارزیابی صفحه ۱۱۱ درس اول فصل اول بخش سوم فرهنگ و هنر نهم

با استفاده از نقش چهارلنگه و کنار هم گذاشتن واگیره‌های آن، طرحی بکشید و آن را به دلخواه رنگ‌آمیزی نمایید.

پاسخ: برای انجام این خودارزیابی، ابتدا نقش چهارلنگه را رسم می‌کنیم. سپس چند بار آن را در کنار هم تکرار می‌کنیم تا یک طرح پیوسته و منظم به دست آید. در پایان، طرح را با رنگ‌های دلخواه رنگ‌آمیزی می‌کنیم.

نتیجه: با تکرار یک واگیرهٔ ساده، نقش هندسی زیبایی ساخته می‌شود که می‌توان از آن در تزیین کاشی، فرش و پارچه استفاده کرد.

جواب تجربیات بیشتر صفحه ۱۱۱ درس ۱ فصل اول بخش سوم فرهنگ و هنر نهم

🔸 نقش هندسی دلخواه خود را از میان نقش‌های قالی، کاشی، منبت‌کاری روی چوب، قلم‌زنی روی فلز و… انتخاب کنید. آن را ترسیم و با تکرار آن در یک قاب دلخواه طرح تزیینی زیبایی (واگیره) ایجاد کنید.

پاسخ: من نقش ستارهٔ چهارلنگه را انتخاب کردم. ابتدا آن را با خط‌کش روی کاغذ رسم کردم و سپس چند بار در کنار هم تکرار کردم تا یک طرح منظم به دست آمد. در پایان، طرح را درون یک قاب قرار دادم و با رنگ‌های آبی، فیروزه‌ای و زرد رنگ‌آمیزی کردم.

🔸 در شهر و محل خود نمونه‌هایی از نقش چهارلنگه بیابید و از آن‌ها عکس بگیرید و کاربردهای آن را در هنرهای مختلف بررسی کنید.

پاسخ: در محل زندگی‌ام، نقش‌های هندسی شبیه چهارلنگه را روی کاشی‌های یک مسجد و طرح یک فرش پیدا کردم و از آن‌ها عکس گرفتم. نقش چهارلنگه در کاشی‌کاری برای زیبایی دیوار و در فرش برای تزیین زمینه و حاشیه به کار رفته است. این نقش‌ها با تکرار منظم، طرحی هماهنگ و زیبا ایجاد می‌کنند.

🔸 با مواد در دسترس نقش ستاره هشت‌پر یا ستاره چهارلنگه را به‌صورت مهر دست‌ساز اجرا کنید. با استفاده از رنگ مناسب سطحی که روی آن چاپ می‌زنید، از این مهر برای تزیین جلد دفتر و کتاب، طراحی کاغذ کادو، حاشیه پارچه‌های مختلف و… استفاده کنید.

پاسخ: من نقش ستارهٔ چهارلنگه را روی یک تکه مقوای ضخیم کشیدم و دور آن را بریدم. سپس آن را روی تکه‌ای اسفنج یا مقوا چسباندم تا به شکل مهر دربیاید. مهر را به رنگ مناسب آغشته کردم و چند بار روی کاغذ زدم. با تکرار نقش، حاشیه‌ای زیبا برای جلد دفتر درست کردم. هنگام بریدن مقوا، از بزرگ‌تر کمک گرفتم.

پاسخ درس بعدی: جواب درس ۲ فصل اول بخش سوم فرهنگ و هنر نهم

پاسخ درس قبلی: جواب درس ۴ بخش دوم فرهنگ و هنر نهم

✅ در این مطلب گام به گام درس ۱ اول فصل اول بخش سوم فرهنگ و هنر پایه نهم متوسطه اول را مرور کردیم. جهت مشاهده گام به گام سایر دروس کافیست نام آن را به همراه عبارت ماگرتا در گوگل جست و جو نمایید. همچنین اگر سوالی دارید آن را از قسمت دیدگاه با سایر دانش آموزان به اشتراک بگذارید.