جواب درس ۱ بخش پنجم فرهنگ و هنر نهم 🎬 کارگردانی و انتخاب نمایشنامه

جواب درس 1 بخش پنجم فرهنگ و هنر نهم : در این نوشتار پاسخ سوالات و تمرینات صفحه ۱۷۸ و ۱۷۹ درس ۱ اول (کارگردانی و انتخاب نمایشنامه) بخش پنجم (هنرهای نمایشی) کتاب فرهنگ و هنر پایه نهم متوسطه اول را برایتان آماده کرده‌ایم. با بخش آموزش و پرورش ماگرتا همراه شوید.

همچنین بخوانید: گام به گام کتاب فرهنگ و هنر نهم متوسطه اول

جواب فکر کنید صفحه ۱۷۸ درس اول بخش پنجم فرهنگ و هنر نهم

تاکنون چند نمایشنامه دیده‌اید؟ آیا تا به حال با دوستان خود یک نمایش را اجرا کرده‌اید؟ در اجرای یک نمایش، چه افراد و گروه‌هایی با یکدیگر همکاری می‌کنند؟ به نظر شما مهم‌ترین و ابتدایی‌ترین کار برای اجرای یک نمایش چیست؟

پاسخ: تاکنون چند نمایشنامه دیده‌اید؟
تا کنون چندین نمایشنامه (مانند نمایش‌های مدرسه، تئاترهای عروسکی یا نمایش‌های کوتاه تلویزیونی و صحنه‌ای) دیده‌ایم؛ برخی از آن‌ها بسیار خنده‌دار و کمدی بوده‌اند و برخی دیگر داستان‌های جدی یا تاریخی داشته‌اند.

آیا تا به حال با دوستان خود یک نمایش را اجرا کرده‌اید؟
بله، در کلاس‌های درس یا برنامه‌های مدرسه با دوستانمان تلاش کرده‌ایم بخش‌هایی از داستان‌ها یا نمایشنامه‌های ساده را به صورت گروهی تمرین و اجرا کنیم.

در اجرای یک نمایش، چه افراد و گروه‌هایی با یکدیگر همکاری می‌کنند؟
برای اجرای یک نمایش، افراد و گروه‌های مختلفی دست به دست هم می‌دهند تا کار به بهترین شکل آماده شود؛ از جمله:
نمایشنامه‌نویس: نویسندهٔ متن و داستان نمایش.
کارگردان: هماهنگ‌کننده و تصمیم‌گیرندهٔ اصلی گروه.
بازیگران: افرادی که نقش شخصیت‌های داستان را روی صحنه بازی می‌کنند.
صحنه‌آرا (طراح صحنه) و آرایه‌گر (دکوراتور): طراحان دکور، فضا و چیدمان صحنه.
نورپرداز: مسئول تنظیم و تغییر نورهای صحنه متناسب با فضای نمایش.
و سایر عوامل مانند طراح لباس، گریمور، موسیقی‌دان و عوامل فنی.

به نظر شما مهم‌ترین و ابتدایی‌ترین کار برای اجرای یک نمایش چیست؟
انتخاب نمایشنامه (متن نمایشی مناسب). پیش از انجام هر کار دیگری، گروه باید بداند قرار است چه داستان و پیامی را با چه موضوعی به مخاطب منتقل کند.

برای اجرای یک نمایش افراد گوناگونی باید با یکدیگر همکاری کنند مثل نمایشنامه‌نویس، صحنه‌آرا (طراح صحنه) و آرایه‌گر (دکوراتور)، نورپرداز، بازیگران و… . همان‌طور که می‌دانید کارگردان به عنوان تصمیم‌گیرنده و هماهنگ‌کننده گروه، مهم‌ترین نقش را در گروه به عهده دارد، اما آیا می‌دانید یکی از مهم‌ترین و اصلی‌ترین وظایف یک کارگردان، پیش از شروع یک نمایش چیست؟

پاسخ: مهم‌ترین و ابتدایی‌ترین کار برای اجرای یک نمایش، «انتخاب نمایشنامه» است.

توضیح: بدون انتخاب یک متن خوب و مناسب (نمایشنامه)، گروه نمی‌تواند شروع به کار کند، چون نمایشنامه در واقع نقشهٔ راه، ستون اصلی و پایهٔ تمام کارهایی است که کارگردان، بازیگران و دیگر عوامل (مثل طراح صحنه و نورپرداز) باید انجام دهند. انتخاب نمایشنامه مشخص می‌کند که داستان چیست، چه پیامی دارد و تیم اجرایی باید با چه حال و هوایی نمایش را روی صحنه ببرند.

درست حدس زده‌اید: انتخاب نمایشنامه. حال بیایید به نمایش‌هایی که تا به حال دیده‌اید فکر کنید. نمایشنامه‌ها چه تفاوت‌های اساسی با یکدیگر دارند؟ سعی کنید آنها را بر اساس موضوع‌ها و درون‌مایه (تم)های مختلف طبقه‌بندی کنید.

پاسخ: نمایشنامه‌ها از نظر موضوع، زبان گفت‌وگو و هدف با یکدیگر تفاوت دارند و می‌توان آن‌ها را به این گروه‌ها طبقه‌بندی کرد:

۱. نمایشنامه‌های تاریخی: ماجراها و زبان گفت‌وگوی افراد مربوط به گذشته‌های دور است و با زندگی امروزی ما تفاوت دارد.
۲. نمایشنامه‌های اجتماعی: موضوع آن‌ها به مسائل، مشکلات و زندگی مردم در روزگار خودمان می‌پردازد و به راحتی با آن ارتباط برقرار می‌کنیم.
۳. نمایشنامه‌های خنده‌دار (کمدی): هدف اصلی آن‌ها سرگرمی، ایجاد شادی و خنده برای تماشاگر است.
۴. نمایشنامه‌های جدی و غم‌انگیز: تأثیر عمیق، احساسی و تکان‌دهنده‌ای روی مخاطب می‌گذارند.
۵. نمایشنامه‌های تخیلی: بر پایهٔ تخیلات، اسطوره‌ها و جهان‌های خیالی ساخته شده‌اند.

جواب تجربه کنید صفحه ۱۷۹ درس ۱ بخش پنجم فرهنگ و هنر نهم

در گروه کاری، نمایشنامه‌هایی با موضوعات مختلف تاریخی، اجتماعی، شادی‌آور (کمدی) و تخیلی انتخاب کنید. حال یک قطعه یا بخش از نمایش را انتخاب و آن را اجرا کنید. به تعداد اشخاص این بخش، بازیگران را از میان دوستانتان برگزینید. متن مورد نظر را به آنها بدهید تا چندبار با صدای بلند بخوانند.

به تفاوت‌های گفت‌وگوی اشخاص در این نمایشنامه‌ها دقت کنید.

زبان گفت‌وگوی افراد در این نمایشنامه‌ها چه تفاوتی با یکدیگر دارد؟ آیا نام اشخاص، مکان‌ها و ماجراها مانند اجتماع پیرامون ماست؟ نمایشنامه جدی است یا خنده‌دار؟ کدام یک از نمایشنامه‌ها بیش از دیگر آثار، مورد توجه هم‌کلاسی‌هایتان قرار گرفت؟

در برخی نمایشنامه‌ها، نام‌های اشخاص، مکان‌ها و اجراها تاریخی است و هنگامی که اشخاص با یکدیگر گفت‌وگو می‌کنند، زبان گفت‌وگوی آنها با زبان گفت‌وگوی افراد محیط زندگی ما متفاوت است. موضوع برخی نمایشنامه‌ها و مسائلی که در آن مطرح می‌شوند؛ مانند مسائل و مشکلات پیرامون ماست و می‌توانیم به راحتی آنها را درک و با آن ارتباط برقرار کنیم. گاهی تأثیر نمایشنامه‌ها بر تماشاگران، بسیار جدی و گاهی غم‌انگیز است و گاهی اجرای نمایشنامه موجب شادی، سرگرمی و خنده می‌شود. گاهی نیز هر دو بخش شادی و غم در یک اثر توأمان وجود دارد.
توجه به نیازها و احساسات مخاطب از مهم‌ترین عوامل تأثیرگذار در انتخاب یک نمایش است.

پاسخ: پس از اینکه نمایشنامه‌ها را در گروه خواندید و اجرا کردید، می‌توانید پاسخ پرسش‌های کتاب را به این صورت دسته‌بندی کنید:

۱. زبان گفت‌وگوی افراد در نمایشنامه‌ها چه تفاوتی با یکدیگر دارد؟
در نمایشنامه‌های تاریخی، زبانِ گفت‌وگو با زبانِ امروزی ما متفاوت است (کلمات و جملات قدیمی‌تر هستند). اما در نمایشنامه‌های اجتماعی، زبان شخصیت‌ها همان زبانِ ساده و روانِ محیطِ پیرامونِ ماست که همه آن را می‌فهمند.

۲. آیا نام اشخاص، مکان‌ها و ماجراها مانند اجتماع پیرامون ماست؟
در نمایشنامه‌های اجتماعی، بله! چون نویسنده دقیقاً به مسائل و مشکلاتِ روزِ جامعه می‌پردازد؛ برای همین ما به‌راحتی با نام‌ها، مکان‌ها و اتفاقات آن ارتباط برقرار می‌کنیم، چون انگار بخشی از زندگی خودمان است. اما در نمایشنامه‌های تاریخی یا تخیلی، مکان‌ها و شخصیت‌ها متعلق به گذشته‌های دور یا دنیای خیال هستند.

۳. نمایشنامه جدی است یا خنده‌دار؟
نمایشنامه‌ها متنوع هستند:

• برخی جدی یا غم‌انگیز هستند و تماشاگر را به فکر وا‌می‌دارند.
• برخی کمدی (شادی‌آور) هستند و برای سرگرمی و خنده ساخته شده‌اند.
• برخی آثار هم ترکیبی هستند؛ یعنی هم بخش‌های غم‌انگیز دارند و هم بخش‌های شاد که این تنوع باعث جذابیت نمایش می‌شود.

۴. کدام یک از نمایشنامه‌ها بیش از دیگر آثار، مورد توجه هم‌کلاسی‌هایتان قرار گرفت؟
(این بخش به سلیقه گروه شما بستگی دارد، اما می‌توانید این‌طور بنویسید):

«معمولاً نمایش‌هایی که با احساسات و نیازهای مخاطب (یعنی ما دانش‌آموزان) بیشتر هماهنگ بود، جذاب‌تر بودند. مثلاً اگر نمایش، مسائلِ جالب و ملموسِ دورانِ نوجوانی را مطرح می‌کرد، بیشتر مورد توجه هم‌کلاسی‌هایمان قرار گرفت.»

نکتهٔ طلایی (برای یادگیری): یادتان باشد که طبق درس، توجه به نیازها و احساسات مخاطب مهم‌ترین عامل برای انتخاب یک نمایشنامه است. یعنی یک کارگردانِ خوب، قبل از هر چیز فکر می‌کند: «تماشاگری که قرار است این نمایش را ببیند، به چه چیزی نیاز دارد و چه چیزی او را جذب می‌کند؟»

پاسخ خودارزیابی صفحه ۱۷۹ درس اول بخش پنجم فرهنگ و هنر نهم

از یک نمایشنامهٔ جدی، بخشی را انتخاب کنید و مقایسهٔ این بخش با بخشی از یک نمایشنامهٔ خنده‌دار (کمدی)، تفاوت‌های آنها را شناسایی کنید.

پاسخ: برای مقایسهٔ یک نمایشنامهٔ جدی با یک نمایشنامهٔ خنده‌دار (کمدی)، می‌توانیم تفاوت‌های آن‌ها را در چند بخش بررسی کنیم:

۱. نوع فضا و لحن:
نمایشنامهٔ جدی: فضایی سنگین، عمیق و گاهی غم‌انگیز دارد و تلاش می‌کند با پرداختن به موضوعات انسانی، اخلاقی یا رنج‌ها و مشکلات جامعه، تماشاگر را به فکر وا دارد.
نمایشنامهٔ کمدی: فضایی شاد، مفرح و سرگرم‌کننده دارد و هدف اصلی آن ایجاد خنده و نشاط در مخاطب از طریق شوخی‌های کلامی یا موقعیت‌های خنده‌دار است.

۲. نوع زبان و گفت‌وگو (دیالوگ‌ها):
نمایشنامهٔ جدی: از کلمات رسمی‌تر، ادبی‌تر و جملاتی با بارِ عاطفی بالا استفاده می‌شود تا حسِ غم، جدیت یا بحران را به خوبی منتقل کند.
نمایشنامهٔ کمدی: زبانِ گفت‌وگو صمیمی‌تر، شوخ‌طبعانه‌تر و نزدیک به زبان عامیانه است و در آن از کنایه‌ها و موقعیت‌های غافلگیرکننده استفاده می‌شود.

۳. تأثیر بر روی تماشاگر (مخاطب):
نمایشنامهٔ جدی: مخاطب را دچار همذات‌پنداری عمیق، غصه یا تفکر عمیق دربارهٔ مسائل زندگی می‌کند.
نمایشنامهٔ کمدی: باعث رهایی از استرس، ایجاد شادی لحظه‌ای و سرگرمی مخاطب می‌شود.

پاسخ تجربیات بیشتر صفحه ۱۷۹ درس ۱ بخش پنجم فرهنگ و هنر نهم

چند نمایشنامه تهیه کنید و متن آن‌ها را بخوانید. سپس خلاصهٔ داستان آن‌ها را بنویسید و دربارهٔ موضوع و اشخاص و ماجرای آن‌ها با دوستانتان بحث کنید.

پاسخ: ۱. ما دو نمایشنامه با دو حال‌وهوای متفاوت انتخاب و مطالعه کردیم:

نمایشنامه اول (جدی و تاریخی/حماسی): «آرش کمانگیر»
موضوع: فداکاری، ایثار و عشق به میهن در شرایط سخت جنگ.
شخصیت‌ها: آرش (پهلوان شجاع و متعهد)، افراسیاب (فرمانروای متجاوز) و مردم نگران ایران.
خلاصه داستان: پس از نبردهای پیاپی، برای پایان جنگ و تعیین مرز ایران و توران، قرار می‌شود تیری پرتاب شود. آرش تمام جان و توان خود را در کمان می‌گذارد و با پرتاب تیر، جانش فدای وطن و نجات کشور می‌شود.
نتیجه بحث گروهی: این نمایشنامه احساس افتخار، ایستادگی و مسئولیت‌پذیری را در ما برانگیخت.

۲. نمایشنامه دوم (شادی‌آور و اجتماعی): «مهمان ناخوانده»

موضوع: همدلی، مهربانی، گذشت و حل اختلافات به شیوه‌ای شاد.
شخصیت‌ها: مادربزرگ خوش‌قلب و حیواناتی با اخلاق‌های متفاوت که وارد خانه او می‌شوند.
خلاصه داستان: در یک شب بارانی و سرد، حیوانات مختلف یکی پس از دیگری به خانهٔ پیرزن پناه می‌برند. در ابتدا میان آن‌ها ناسازگاری و دعوا پیش می‌آید، اما کم‌کم با تدبیر مادربزرگ یاد می‌گیرند کنار هم در آرامش زندگی کنند.
نتیجه بحث گروهی: این متن فضایی شاد و صمیمی داشت و به زبان ساده به ما یاد داد چگونه در شرایط بحرانی با دیگران کنار بیاییم.

🔸 نمایشنامه‌های مختلف را در گروه‌های گوناگون کلاسی، با هم بخوانید و سپس دربارهٔ میزان تأثیر و جذابیت آن‌ها با یکدیگر گفت‌وگو کنید.

پاسخ: :هنگام خواندن نمایشنامه‌ها به صورت گروهی متوجه شدیم که:

میزان تأثیرگذاری: نمایشنامه‌هایی که بر اساس مسائل واقعی و ملموس جامعه و نیازهای نوجوانان نوشته شده بودند، احساساتِ ما را بیشتر درگیر کردند و تأثیر عمیق‌تری روی ما گذاشتند.
میزان جذابیت: آثاری که دارای شخصیت‌پردازی باورپذیر، گفت‌وگوهای روان (دیالوگ‌های طبیعی) و گره‌ها یا غافلگیری‌های داستانی بودند، برای بچه‌ها کشش و جذابیت خیلی بیشتری داشتند. همچنین متونی که کمی طنز به همراه داشتند، اشتیاق کلاس را برای دنبال کردن ادامهٔ ماجرا دوچندان می‌کردند.

🔸 با خواندن یک اثر ایرانی و مقایسهٔ آن با اثری غیرایرانی، تفاوت‌های احساسی و فرهنگی بین آثار را بررسی کنید.

پاسخ: با مقایسهٔ دو اثر (یک اثر ایرانی و یک اثر غیرایرانی)، تفاوت‌های احساسی و فرهنگی زیر را مشاهده کردیم:

۱. تفاوت‌های فرهنگی:
در اثر ایرانی: باورها و سنت‌های بومی، فرهنگ تعارف و احترام به بزرگ‌ترها، نمادهای اسلامی–ایرانی و زبانِ سرشار از استعاره و ضرب‌المثل‌های کهن بیشتر به چشم می‌خورد.
در اثر غیرایرانی: روابط میان افراد صریح‌تر و مستقیم‌تر است و دغدغه‌ها متناسب با سبک زندگی، آداب و محیط جغرافیایی همان کشور روایت می‌شود.

۲. تفاوت‌های احساسی:
در اثر ایرانی: احساساتِ شخصیت‌ها با روحیهٔ همدلی، عاطفهٔ خانوادگی، گذشت و نوع‌دوستی سنتی گره خورده است که برای ما کاملاً آشنا و ملموس است.
در اثر غیرایرانی: احساسات بیشتر متکی بر انتخاب‌های فردی، استقلال شخصی و حل منطقی بحران‌ها است؛ بنابراین اگرچه پیام‌های انسانی آن‌ها نیز آموزنده است، اما تجربهٔ حسی آن کمی با فرهنگ بومی ما تفاوت دارد.

پاسخ درس بعدی: جواب درس ۲ بخش پنجم فرهنگ و هنر نهم

پاسخ درس قبلی: جواب درس ۵ بخش چهارم فرهنگ و هنر نهم

✅ در این مطلب گام به گام درس ۱ اول بخش پنجم فرهنگ و هنر پایه نهم متوسطه اول را مرور کردیم. جهت مشاهده گام به گام سایر دروس کافیست نام آن را به همراه عبارت ماگرتا در گوگل جست و جو نمایید. همچنین اگر سوالی دارید آن را از قسمت دیدگاه با سایر دانش آموزان به اشتراک بگذارید.