جواب درس ۳ بخش چهارم فرهنگ و هنر نهم 📖 آواهای دینی ایران

جواب درس 3 بخش چهارم فرهنگ و هنر نهم : در این نوشتار پاسخ سوالات و تمرینات صفحه ۱۶۱ ، ۱۶۲ ، ۱۶۳ و ۱۶۷ درس ۳ سوم (آواهای دینی ایران) بخش چهارم (هنرهای آوایی) کتاب فرهنگ و هنر پایه نهم متوسطه اول را برایتان آماده کرده‌ایم. با بخش آموزش و پرورش ماگرتا همراه شوید.

همچنین بخوانید: گام به گام کتاب فرهنگ و هنر نهم متوسطه اول

جواب فکر کنید صفحه ۱۶۱ و ۱۶۲ درس سوم بخش چهارم فرهنگ و هنر نهم

به این آواز محرم که در وصف رشادت حضرت ابوالفضل (علیه‌السلام) در کربلاست دقت کنید:
نام آواز: ای اهل حرم میر و علمدار نیامد
ای اهل حرم میر و علمدار نیامد، سقای حسین (علیه‌السلام)، سید و سالار نیامد، علمدار نیامد
در هر نفست هر قدمت جلوه ذات است، وصف تو فراتر ز شعور کلمات است
در حسرت لب‌های تو، لب‌های فرات است، عالم همه از این همه ایثار تو مات است
این قافله را قافله‌سالار نیامد، سقای ادب جلوه ایثار نیامد

همان‌طور که می‌بینید، این آوازها کاربردی مذهبی داشته و اجرا و هویت خود را از مضامین دینی می‌گیرند. این آواز چه معانی و مفاهیمی را برای ما یادآوری می‌کند؟

پاسخ: این آواز حماسی و مذهبی که در وصف رشادت‌ها و فداکاری‌های حضرت ابوالفضل العباس (علیه‌السلام) در دشت کربلا اجرا می‌شود، مجموعه‌ای از عمیق‌ترین مفاهیم انسانی، دینی و اخلاقی را به یاد ما می‌آورد؛ از جمله:

۱. فداکاری، ایثار و وفاداری: وفاداری بی‌نظیر حضرت ابوالفضل (ع) به امام حسین (ع) و اینکه تا آخرین قطرهٔ خون برای دفاع از ارزش‌ها و حرم اهل‌بیت (ع) ایستادگی کرد.
۲. شجاعت،مردانگی و قهرمانی (علمداری): به دوش کشیدن پرچمِ هدایت، مقاومت در برابر ستم و تجلی جلوه‌های ذات الهی در رفتار و حرکتِ آن حضرت («در هر نفست هر قدمت جلوهٔ ذات است»).
۳. مظلومیت و حماسهٔ عاشورا: یادآوری واقعهٔ کربلا، تشنگی لب‌های فرات و مصائب خاندان پیامبر (ص) که حزنی عمیق همراه با افتخار در دل‌های شنوندگان زنده می‌کند.
۴. پیوند هنر و دین (رکن سوم آواها): همان‌طور که در درس خواندیم، این نوحه و آواز مذهبی نشان می‌دهد که موسیقی و ملودی‌های ایرانی (در قالب ردیف دستگاهی و نواهای قومی) چگونه در خدمتِ انتقال معانی و محتوای انسانی و ارزش‌های دینی قرار می‌گیرند و فراتر از کلمات، بر جان انسان اثر می‌گذارند.

جواب تجربه کنید صفحه ۱۶۳ درس ۳ بخش چهارم فرهنگ و هنر نهم

با توجه به معانی اشعار آوازهای دینی زیر، کاربردهای آن‌ها را در جدول بنویسید:

توضیح: شعر محتشم به دلیل حال‌وهوای سوگواری برای عزاداری، شعر مولوی به دلیل دعا و راز و نیاز با خدا برای مناجات، و شعر سعدی به دلیل ستایش پیامبر (ص) برای اعیاد مذهبی مناسب است.

پاسخ خودارزیابی صفحه ۱۶۷ درس سوم بخش چهارم فرهنگ و هنر نهم

برای کاربردهای زیر یک آوای مذهبی پیدا کنید:

🔸 عید مبعث پیامبر (صلی‌الله علیه و آله و سلم)، نیمه شعبان و ولادت امام زمان (عجل‌الله تعالی فرجه الشریف)، مناجات ماه رمضان، مراسم تاسوعا و عاشورای حسینی

🔸سعی کنید اشعار این چهار آوای مذهبی را بنویسید و معانی آن‌ها را در کلاس با هم‌کلاسایتان مطرح کنید.

پاسخ: برای هر یک از این کاربردهای مذهبی، نمونه‌ای از شعر معروف همراه با معرفی آوا و معنی آن به شرح زیر آماده شده است تا بتوانید در کلاس ارائه دهید:

۱. عید مبعث پیامبر (صلی‌الله علیه و آله و سلم)

• نوع آوا و ملودی: مدیحه‌سرایی و سرود شاد مذهبی در دستگاه‌های شاد ردیف دستگاهی (مانند ماهور یا اصفهان).
• نمونه شعر: «ماه فرو ماند از جمال محمد / سرو نباشد به اعتدال محمد
  قدر فلک را کمال و منزلتی نیست / در نظر قدر با کمال محمد» (سعدی شیرازی)
• معنی شعر: ماه از زیبایی و درخشش چهرهٔ پیامبر (ص) شگفت‌زده و خیره مانده است. هیچ سروی به اعتدال و زیبایی قامت او نمی‌رسد. مقام و ارزش آسمان در برابر کمال و عظمت وجود پیامبر (ص) بسیار ناچیز است.

۲. نیمه شعبان و ولادت امام زمان (عجل‌الله تعالی فرجه الشریف)

• نوع آوا و ملودی: سرود انتظار، چاووشی‌خوانی یا مدح و منقبت شاد و پرشور.
• نمونه شعر: «ای آفتابِ حسن برون آ دمی ز ابر / کان چهرهٔ تو تکیه‌گهِ عقل و دین ماست
  ناظر روی توست دلِ شیدای عاشقان / چشمِ امیدِ ما به تو و بر جبین ماست»
• معنی شعر: ای خورشید زیبایی، لحظه‌ای از پشت ابر بیرون بیا؛ زیرا چهرهٔ نورانی تو مایهٔ آرامش عقل و دین ماست. دلِ شیدای عاشقان همیشه به تماشای روی توست و چشم امید ما به ظهور و لطف تو دوخته شده است.

۳. مناجات ماه رمضان

• نوع آوا و ملودی: مناجات‌خوانی سنتی در آواها و گوشه‌های آرام و معنوی (مانند دستگاه شور یا آواز ابوعطا).
• نمونه شعر: «ای نورِ دلِ مشتاقان، جان‌ها به تو مشتاق است / وز آتشِ عشقِ تو در دل همه داغ است
  ما را تو همین بس که هوای تو به سر داریم / در کوی تو جان دادن، سرمایهٔ عشاق است»
• معنی شعر: ای نور دل افراد مشتاق، جان‌های ما تشنه و مشتاق توست و از آتش عشق تو داغی عمیق در دل داریم. برای ما همین کافی است که عشق تو را در سر داریم و جان دادن در راه تو، بزرگ‌ترین سرمایهٔ عاشقان است.

۴. مراسم تاسوعا و عاشورای حسینی

• نوع آوا و ملودی: نوحه‌خوانی، تعزیه‌خوانی و آواز حزین در مایهٔ شور، دشتی یا افشاری.
• نمونه شعر: «ای اهل حرم میر و علمدار نیامد / سقای حسین، سید و سالار نیامد
• در حسرت لب‌های تو، لب‌های فرات است / عالم همه از این همه ایثار تو مات است»
• معنی شعر: ای اهالی خیمه‌گاه! علمدار و میرِ لشکر نیامد؛ سقا و سالار خیمه‌های اباعبدالله الحسین (ع) بازنگشت. فرات در حسرتِ تشنگی لب‌های تو می‌سوزد و تمام دنیا از این همه فداکاری و ایثار تو حیرت‌زده و مات مانده است.

پاسخ تجربیات بیشتر صفحه ۱۶۷ درس ۳ بخش چهارم فرهنگ و هنر نهم

فهرستی از اشعار و مشخصات بهترین نوحه‌های تاسوعا و عاشورا را تهیه کرده و براساس وقایع و شخصیت‌های این حماسه بزرگ طبقه‌بندی کنید.

پاسخ: در ادامه، مشهورترین و تأثیرگذارترین اشعار و نوحه‌های مرتبط با وقایع و شخصیت‌های حماسهٔ کربلا که در آواهای مذهبی و عزاداری‌های ایران خوانده می‌شوند، دسته‌بندی شده‌اند:

جدول طبقه‌بندی مشهورترین نوحه‌ها و آواهای عاشورایی

توضیح: این نوحه‌ها نشان می‌دهند که چگونه هنر آوازی و ملودی‌های مذهبی در ایران، با تکیه بر رکن سوم آواها (معانی و محتوای انسانی)، توانسته‌اند حماسه، ایثار، مظلومیت و پیام‌های اخلاقی واقعهٔ عاشورا را در طول تاریخ زنده نگه دارند و بر دل‌های شنوندگان تأثیر بگذارند.

پاسخ درس بعدی: جواب درس ۴ بخش چهارم فرهنگ و هنر نهم

پاسخ درس قبلی: جواب درس ۲ بخش چهارم فرهنگ و هنر نهم

✅ در این مطلب گام به گام درس ۳ سوم بخش چهارم فرهنگ و هنر پایه نهم متوسطه اول را مرور کردیم. جهت مشاهده گام به گام سایر دروس کافیست نام آن را به همراه عبارت ماگرتا در گوگل جست و جو نمایید. همچنین اگر سوالی دارید آن را از قسمت دیدگاه با سایر دانش آموزان به اشتراک بگذارید.