جواب درس ۳ فصل سوم بخش سوم فرهنگ و هنر نهم 🧵 پته دوزی
گام به گام درس ۳ سوم فصل سوم بخش سوم کتاب فرهنگ و هنر پایه نهم متوسطه اول صفحه 144 و 148
جواب درس 3 فصل سوم بخش سوم فرهنگ و هنر نهم : در این نوشتار پاسخ سوالات و تمرینات صفحه ۱۴۴ و ۱۴۸ درس ۳ سوم (پته دوزی) فصل سوم (سوزن دوزی‌های سنتی ایران) بخش سوم (هنرهای سنتی) کتاب فرهنگ و هنر پایه نهم متوسطه اول را برایتان آماده کرده‌ایم. با بخش آموزش و پرورش ماگرتا همراه شوید.
همچنین بخوانید: گام به گام کتاب فرهنگ و هنر نهم متوسطه اول
جواب فکر کنید صفحه ۱۴۴ درس سوم فصل سوم بخش سوم فرهنگ و هنر نهم
آیا می‌دانید کرمان به کدام‌یک از انواع سوزن‌دوزی شهرت دارد؟ به این تصاویر دقت کنید:
پاسخ: کرمان به پته‌دوزی شهرت دارد. پته‌دوزی یکی از سوزن‌دوزی‌های سنتی و زیبای ایران است که بیشتر در استان کرمان انجام می‌شود.
در پته‌دوزی، طرح‌هایی مانند بته‌جقه، درخت زندگی، گل و بوته، ترنج و نقش‌های اسلیمی روی پارچه‌ای ضخیم به نام عریض دوخته می‌شوند. برای دوخت پته از نخ‌های پشمی رنگی استفاده می‌شود.
در تصاویر، نمونه‌هایی از پته‌دوزی دیده می‌شود؛ مانند:
حاشیهٔ بته‌جقه و گل هشت‌پر
نقش بتهٔ سروی و جقهٔ سه‌قلو
طرح شمسه یا ترنج
این نقش‌ها با رنگ‌های زیبا و هماهنگ، جلوهٔ خاصی به پته می‌دهند. از پته‌دوزی برای تهیهٔ رومیزی، سجاده، جانماز، پرده، کوسن، زیرلیوانی و تابلوهای تزئینی استفاده می‌شود.
جواب خودارزیابی صفحه ۱۴۸ درس ۳ فصل سوم بخش سوم فرهنگ و هنر نهم
بر روی یک تکه پارچهٔ پشمی مراحل مختلف پته‌دوزی را روی نقش دلخواه خود اجرا کنید.
پاسخ: برای اینکه بتوانید این کار عملی و زیبا را به بهترین شکل در کلاس یا خانه انجام دهید، مراحل زیر را به ترتیب دنبال کنید:
۱. آماده‌سازی وسایل مورد نیاز:
پارچهٔ زمینه: یک تکه پارچهٔ ضخیم پشمی (که در هنر پته‌دوزی به آن «عریض» گفته می‌شود) به رنگ‌های اصیل مانند قرمز لاکی، سرمه‌ای، سبز یا یشمی.
نخ‌های پشمی (ریس): نخ‌های پشمی تابیده‌شده و رنگارنگ با رنگ‌های طبیعی و شاد (مانند زرد، سبز، آبی، نارنجی و سفید).
وسایل جانبی: کاربن رنگی (متضاد با رنگ پارچه)، مداد خیاطی یا خودکار، سوزن گلدوزی مناسب با ضخامت نخ، و کارگاه گلدوزی (در صورت نیاز برای محکم نگه داشتن پارچه).
۲. انتقال طرح روی پارچه:
ابتدا یک نقش سنتی و اصیل ایرانی مانند بته‌جقه، گل و بوته، ترنج (شمسه) یا حاشیه‌های اسلیمی را انتخاب کنید.
با استفاده از کاربن رنگی و مداد، طرح دلخواه خود را با دقت و تمیزی روی پارچهٔ پشمی منتقل کنید.
۳. اجرای مراحل دوخت (به ترتیب):
مرحلهٔ اول (ساقه‌دوزی): در ابتدای کار، باید خطوط اصلی و بیرونی طرح (دور خطوط بته‌جقه، برگ‌ها و گل‌ها) را با استفاده از نخ رنگی و به روش ساقه‌دوزی ریز و منظم بدوزید تا مرز نگاره‌ها کاملاً مشخص و محکم شود.
مرحلهٔ دوم (پتک‌کشی / توپُردوزی): پس از مشخص شدن خطوط دور، فضاهای خالی و داخل نقش‌ها را با دوخت‌های اصیل پته‌دوزی یعنی «پتک کشیده» یا «پتک خیاری» پُر کنید. این دوخت‌ها با نظم و فشردگی در کنار هم قرار می‌گیرند تا سطح پارچه به‌طور کامل با نخ‌های رنگی پوشانده شود (که به آن توپُردوزی یا آب‌دوزی هم می‌گویند).
۴. ارزیابی نهایی کار:
پس از اتمام دوخت، پشت کار را تمیز کنید، نخ‌های اضافی را بچینید و اثر پته‌دوزی‌شدهٔ خود را که با تلاش، دقت و ذوق هنری‌تان آماده شده است، برای ارزشیابی به معلم عزیز و هم‌کلاسی‌هایتان نشان دهید. از این پته‌ی زیبا می‌توانید به عنوان زیرلیوانی، کوسن کوچک یا تابلوی تزئینی استفاده کنید.
پاسخ تجربیات بیشتر صفحه ۱۴۸ درس سوم فصل سوم بخش سوم فرهنگ و هنر نهم
به نمونه‌های زیر توجه کنید. شما چه ایده‌هایی می‌توانید برای اجرای پته‌دوزی روی وسایل مختلف ارائه دهید؟
پاسخ: با توجه به تصاویر صفحهٔ ۱۴۸ که نمونه‌های زیبایی از کاربرد پته‌دوزی روی وسایل گوناگون (مانند انواع کیف‌های دستی، کفش‌های پارچه‌ای سنتی، بقچه، سجاده و جانماز) را نشان می‌دهد، می‌توانیم ایده‌های نو و کاربردی زیر را برای استفاده از این هنر اصیل ایرانی در زندگی روزمره پیشنهاد دهیم:
۱. ایده‌های پوشاک و اکسسوری‌های شخصی:
تزئین کیف و کفش: همان‌طور که در تصویر سمت راست مشاهده می‌شود، می‌توان روی کیف‌های دستی پارچه‌ای، کوله‌پشتی‌های سنتی، کیف پول، کیف لوازم آرایش و حتی رویهٔ کفش‌های روفرشی یا تخت‌تخت سنتی، از طرح‌های بته‌جقه و گل‌وبوتهٔ پته‌دوزی‌شده استفاده کرد تا ظاهری شیک، اصیل و هنری پیدا کنند.
حاشیهٔ لباس‌ها: دوخت نوارهای باریک پته‌دوزی‌شده در حخاشیهٔ مانتوها، پالتوهای سنتی، لبهٔ آستین‌ها، یقه و لبهٔ کلاه‌ها و شال‌های پشمی.
۲. ایده‌های دکوراسیون منزل و وسایل کاربردی:
جانماز، سجاده و کیف قرآن: دوخت ست‌های زیبای جانماز، سجاده و کیف‌های مخصوص کتاب‌های مقدس (مانند قرآن) با پارچه‌های عریض پشمی و نقش‌های ترنج و شمسه (مشابه تصویر سمت چپ).
کوسن و بالشتک مبلمان: استفاده از پته‌دوزی در طراحی رویهٔ کوسن‌های مبلِ پذیرایی یا بالشتک‌های سنتی برای ایجاد تضاد زیبا و گرم در دکوراسیون خانه.
رومیزی و زیربشقابی: تهیهٔ رومیزی‌های کوچک مربع یا گرد (بقچه)، رانر میز غذاخوری، زیرلیوانی و زیربشقابی‌های پته‌دوزی‌شده که هم زیبا هستند و هم جلوه‌ای سنتی به محیط می‌بخشند.
جلد دفتر، قاب عکس و جعبه‌های هداویه: استفاده از تکه‌های پارچهٔ پته‌دوزی‌شده برای ساخت جلد دفاتر خاطرات خاص، جعبه‌های جواهرات، یا ساخت تابلوهای کوچک دیواری و قاب عکس‌های هنری.
با نخ و سوزن و پارچه‌ای ظریف‌تر از آنچه تا به حال تجربه کرده‌اید نقش دلخواه خود را پته‌دوزی کنید و ظرافت آن را با نمونه‌های قبلی خود مقایسه کنید.
پاسخ: ۱. چگونگی اجرای کار با ابزار ظریف‌تر:
انتخاب پارچه: به جای پارچهٔ پشمیِ ضخیم اولیه، از پارچهٔ پشمی لطیف‌تر با بافت ریزتر و متراکم‌تر یا پارچهٔ کتان مرغوب استفاده می‌کنیم.
انتخاب نخ و سوزن: از سوزن گلدوزی شمارهٔ باریک‌تر و نخ‌های پشمی ظریف، یک‌لا یا نخ دمسه/ابریشمی کمک می‌گیریم تا دوخت‌ها بسیار ریزتر شوند.
اجرای دوخت: خطوط دور طرح را با ساقه‌دوزی‌های کوتاه و بسیار نزدیک به‌هم می‌دوزیم و برای پر کردن سطح (پتک‌کشی/توپردوزی)، کوک‌ها را فشرده‌تر و با فواصل بسیار کم کنار هم قرار می‌دهیم.
۲. مقایسهٔ دوخت جدید (ظریف) با نمونهٔ قبلی (ضخیم):
| ویژگی مقایسه | نمونهٔ قبلی (پارچه و نخ معمولی یا ضخیم) | نمونهٔ جدید (پارچه، نخ و سوزن ظریف‌تر) |
|---|---|---|
| وضوح و جزئیات طرح | خطوط کلی مشخص است، اما جزئیات ریز و پیچ‌وخم‌های باریک کمتر دیده می‌شوند. | جزئیات پیچیده، قوس‌ها و نقش‌های ریز (مثل سر بته‌جقه و گلبرگ‌ها) بسیار شفاف، دقیق و چشم‌نواز نمایان می‌شوند. |
| بافت و یکدستی کار | بافت دوخت حالت برجسته و درشت‌تری دارد و خطوط ساقه‌دوزی ضخیم‌تر به چشم می‌آیند. | سطح کار بسیار یکدست، نرم، صاف و شبیه به پارچه‌ای بافته‌شده به نظر می‌رسد و توپردوزی پیوستگی بیشتری دارد. |
| سرعت و زمان اجرا | به دلیل ضخامت نخ، فضای کار زودتر پر می‌شود و سرعت اجرای کار بالاتر است. | دوخت به زمان، تمرکز، حوصله و دقت بالاتری نیاز دارد، اما نتیجه بسیار نفیس‌تر است. |
| ارزش هنری و کاربرد | مناسب کارهای روزمره و وسایل بزرگ‌تر مانند رومیزی‌های ساده، پادری و کیف‌های معمولی. | جلوه‌ای بسیار لوکس و تابلویی پیدا می‌کند و برای وسایل ظریف مثل جلد کتاب، تابلوهای دیواری، روبالشی و رویه کفش‌های سنتی مناسب‌تر است. |
۳. نتیجه‌گیری: هرچه ضخامت پارچه، نخ و سوزن ظریف‌تر باشد، کنترل دست هنرمند بر روی ظرافت‌ها و انحناهای طرح سنتی بیشتر شده و اثر نهایی به شاهکارهای اصیل و نفیس پته‌دوزی (مانند پته‌های تاریخی دورهٔ صفوی و قاجار در کرمان) نزدیک‌تر و باارزش‌تر می‌شود.
پاسخ درس بعدی: جواب درس ۱ بخش چهارم فرهنگ و هنر نهم
پاسخ درس قبلی: جواب درس ۲ فصل سوم بخش سوم فرهنگ و هنر نهم
✅ در این مطلب گام به گام درس ۳ سوم فصل سوم بخش سوم فرهنگ و هنر پایه نهم متوسطه اول را مرور کردیم. جهت مشاهده گام به گام سایر دروس کافیست نام آن را به همراه عبارت ماگرتا در گوگل جست و جو نمایید. همچنین اگر سوالی دارید آن را از قسمت دیدگاه با سایر دانش آموزان به اشتراک بگذارید.
