جواب فعالیت های درس دوازدهم تفکر و سواد رسانه ای صفحه ۱۰۰ تا ۱۰۸

جواب فعالیت های درس دوازدهم تفکر و سواد رسانه ای ؛ شما دانش آموزان پایه دهم دوم متوسطه می توانید در این نوشته جواب و پاسخ های گفت و گوی کلاسی صفحه ۱۰۰ ، ۱۰۱ و ۱۰۲ ، فعالیت گروهی صفحه ۱۰۴ ، گفت و گوی کلاسی صفحه ۱۰۵ و ۱۰۷ ، عکس و مکث و فعالیت در منزل صفحه ۱۰۸ درس ۱۲ دوازدهم مخاطب فعال یا منفعل کتاب تفکر و سواد رسانه ای دهم و یازدهم را مشاهده نمایید. در ادامه با آموزش و پرورش ماگرتا بخش همراه ما باشید.

پاسخ درس بعدی: جواب فعالیت های درس سیزدهم تفکر و سواد رسانه ای

جواب گفت و گوی کلاسی صفحه ۱۰۰ ، ۱۰۱ و ۱۰۲ درس ۱۲ تفکر و سواد رسانه ای

ابتدا جدول خودارزیابی زیر را به طور فردی تکمیل کنید.

اکنون امتیازهای خود را محاسبه، و براساس امتیاز کل، جایگاه خود را روی بردار زیر مشخّص کنید.

پاسخ: جمع نمرات من ۲۵ شد و جایگاه من در بردار بالا، وسط بردار قرار گرفتم و بین مخاطب منفعل و فعال می‌باشد.

اگر مایل بودید نتایج را با دیگر هم کلاسی‌های خود مقایسه کنید. گزاره‌های جدول، نشانه‌های مخاطب فعّال در استفاده از رسانه‌ها است. هر چه امتیاز کل شما به عدد ۴۵ نزدیک‌تر باشد، شما مخاطب فعّال‌تری در استفاده از رسانه‌ها هستید و برعکس، هر چه به عدد صفر نزدیک‌تر باشد، شما مخاطب منفعل‌تری در استفاده از رسانه‌ها به شمار می‌روید.

ویژگی‌های مندرج در جدول، شامل گزینش‌گری، نفع‌گرایی یا سودمندی، هدفمندی، مشارکت و درگیری و مقاومت، خصوصیاتی است که صاحب نظران از آنها به عنوان ویژگی‌های مخاطبان فعّال نام می‌برند.

اکنون دربارۀ پرسش‌های زیر گفت‌وگو کنید.

🟨 با استفاده از محتوای جدول صفحه قبل بگویید مخاطب فعّال با مخاطب منفعل در مصرف رسانه‌ای، چه تفاوتی دارد؟

پاسخ: با توجه به ویژگی های مطرح شده مخاطب فعال رسانه را انتخاب می کند و هدفمند به سمت رسانه می رود در استفاده از رسانه به کاربردی که برایش دارد فکر می کند به سرعت تحت تأثیر رسانه قرار نمی گیرد و در مورد پیام آن به تفکر پرداخته و حتی آنرا نقد می کند.

🟨 با توجّه به اینکه شما در کاربری رسانه‌های دوسویه، نقش نشر و بازنشر پیام را دارید در این فضا چه ویژگی‌هایی باید داشته باشید که فعّال به شمار آیید؟

پاسخ: به عبارت ساده پیام رسانه را مورد تجزیه و تحلیل قرار می دهد.پیامی را که قصد نشر و یا باز نشر آنرا داریم اولا گزینش می کنیم از فرستادن پیام هدفی را دنبال می کنیم و در موردش فکر می کنیم و از صحت و سقم آن اطمینان کسب می کنیم به کاربردی که این پیام  دارد فکر می کنیم.

🟨 ویدئوی مخاطب فعّال یا منفعل را ببینید و تحلیل کنید.

پاسخ: این فیلم تفاوت رفتار دو دسته از مخاطبان را در مواجهه با انبوه پیام‌های رسانه‌ای به تصویر می‌کشد:

• مخاطب منفعل (تسلیم و بی‌اراده):
  1. پذیرش بی‌چون‌وچرا: هر پیامی را بدون ارزیابی و تفکر، درست فرض می‌کند و فریب فنون اقناع و بازنمایی را می‌خورد.
  2. غرق‌شدگی و اتلاف وقت: مدیریت زمان ندارد؛ پیام‌ها و الگوریتم‌های شبکه‌های اجتماعی برای زمان و توجه او تصمیم می‌گیرند.
  3. بازنشر کورکورانه: به محض دیدن شایعه یا هیجان، بدون بررسی منبع، آن را برای دیگران فوروارد می‌کند.
• مخاطب فعّال و هوشمند (گزینش‌گر و نقاد):
  1. هدفمندی در مصرف: رسانه را با قصد مشخص انتخاب می‌کند (رژیم مصرف رسانه‌ای دارد) و اجازه نمی‌دهد رسانه کنترل ذهنش را در دست بگیرد.
  2. پرسشگری و واسازی پیام: همواره می‌پرسد: «فرستنده کیست؟ چه هدفی دارد؟ از چه فنونی برای جلب توجه استفاده کرده و چه بخش‌هایی از واقعیت حذف شده است؟»
  3. مسئولیت‌پذیری در بازنشر و تولید: در جایگاه تولیدکننده یا بازنشرکننده، درستی منبع، نیاز مخاطب و پیامدهای اخلاقی آن را می‌سنجد.

یک پیام در بستر مجموعه‌ای از متن، زیرمتن و فرامتن، قابل فهم و تفسیر است. خاطرتان هست که در فصل اوّل دربارۀ «پیام همبرگری» صحبت کردیم؟ در این درس، یک بار دیگر از دید مخاطب شناسی آن مفهوم را مرور می‌کنیم.

جواب فعالیت گروهی صفحه ۱۰۴ درس دوازدهم تفکر و سواد رسانه ای

بخشی از یک فیلم، تبلیغ یا بازی رایانه‌ای را انتخاب کنید و به پرسش‌های زیر پاسخ دهید:

نمونهٔ انتخابی برای تحلیل گروهی: یک آگهی تبلیغاتی تلویزیونی (تبلیغ شوینده / مایع ظرف‌شویی با حضور مادر، کودک و محصول معجزه‌گر)

۱. چه شخصیت یا گروهی در این پیام مثبت، منفی، قدرتمند یا ضعیف نشان داده شده است؟

پاسخ: شخصیت مثبت و قدرتمند: محصول شوینده به‌عنوان نجات‌بخش اصلی و مادر خانواده که پس از استفاده از محصول، آرام، توانمند و خوشحال به تصویر کشیده می‌شود.
شخصیت ضعیف یا مستأصل: مادر خانواده در ابتدای آگهی در برابر انبوه ظرف‌های کثیف و چربی‌های سرسخت احساس خستگی و درماندگی می‌کند (چربی‌ها و کثیفی‌ها نقش منفی/مانع را دارند).

۲. چه عناصر آشکاری در پیام، این برداشت را ایجاد کرده‌اند؟

پاسخ: نورپردازی و رنگ: در ابتدای تبلیغ، آشپزخانه تاریک و چهرهٔ مادر نگران و خسته است؛ اما پس از استفاده از شوینده، محیط پرنور، درخشان و پر از رنگ‌های شاداب می‌شود.
زاویهٔ دوربین و نماها: در ابتدا نمای بسته از دست‌ها و چهرهٔ کلافهٔ مادر، و سپس نمای نزدیک از درخشش آنی ظرف‌ها و لبخند رضایت‌بخش مادر و اعضای خانواده.
موسیقی و افکت صوتی: تغییر موسیقی از حالتی دلهره‌آور و کسل‌کننده به ملودی ریتمیک، شاداب و صدای درخشش بلوری ظرف‌ها («جینـگ!»).
متن و گفتار متن (نریشن): استفاده از کلمات اقناعی مثل «قدرت بی‌نظیر»، «در یک چشم به هم زدن» و «آرامش خانه».

۳. زیرمتن احتمالی پیام چیست؟

پاسخ: زیرمتن اول (مصرف‌گرایی و حل سریع مشکلات): رضایت و آرامش در زندگی و خانواده صرفاً با خریدن یک کالا به‌دست می‌آید.
زیرمتن دوم (کلیشه‌سازی جنسیتی): کار خانه و نظافت را صرفاً وظیفهٔ زن و مادر نشان می‌دهد و ارزش زن را در تمیزی بی‌نقص آشپزخانه خلاصه می‌کند.

۴. آیا برداشت شما بر شواهد موجود در پیام استوار است، یا ممکن است بخشی از آن حاصل پیش‌فرض‌ها و تجربه‌های خودتان باشد؟

پاسخ: بخشی از برداشت ما بر شواهد عینی و آشکار پیام استوار است؛ مانند لبخند مادر، تغییر نورپردازی، نوع کلمات و صدای درخشش ظروف که سازنده عمداً آن‌ها را قرار داده است.
اما بخش مربوط به زیرمتن (مانند کلیشهٔ جنسیتی یا ترویج مصرف‌گرایی)، حاصل نگرش انتقادی، پیش‌فرض‌ها و دانش سواد رسانه‌ای ما است؛ زیرا یک مخاطب عادی شاید فقط به تمیزی ظرف‌ها توجه کند و به پیام‌های پنهان آن فکر نکند.

پاسخ گروه خود را با گروه‌های دیگر مقایسه کنید و برای برداشت خود از شواهد پیام دلیل بیاورید.

پاسخ: نتیجهٔ مقایسه: ممکن است گروه دیگری به جنبه‌های دیگری مثل کیفیت پاک‌کنندگی یا جذابیت موسیقی توجه کرده باشد و آن را صرفاً یک تبلیغ شاد ببیند.
دلیل تفاوت برداشت‌ها: پیام‌های رسانه‌ای تک‌معنایی نیستند؛ سازنده با فنون اقناع شواهدی قرار می‌دهد، اما هر مخاطب بر اساس سن، جنسیت، باورها، تجربیات گذشته و میزان سواد رسانه‌ای خود متن را تفسیر و واسازی می‌کند. مخاطب فعال اجازه نمی‌دهد زیرمتن‌ها ناخودآگاه بر فکر او اثر بگذارند.

پاسخ گفت و گوی کلاسی صفحه ۱۰۵ درس دوازدهم تفکر و سواد رسانه ای

فرامتن این عکس را تحلیل کنید.

پاسخ: این تصویر یکی از مشهورترین استعاره‌های تصویری در سواد رسانه‌ای است که تفاوت نگاه «مخاطب فعّال» و «مخاطب منفعل» را در مواجهه با واقعیت نشان می‌دهد. در اینجا تحلیل فرامتنی این تصویر را برای شما آماده کرده‌ایم:

در سواد رسانه‌ای، فرامتن به معنای تمامی عوامل و شرایطی است که خارج از خودِ «متن» (پیام) قرار دارند، اما بر نحوهٔ دریافت و درک ما از آن متن تأثیر مستقیم می‌گذارند. در این تصویر:

۱. متن (آنچه می‌بینیم):
دو مسافر روی صندلی‌های یک اتوبوس نشسته‌اند. یکی به منظرهٔ دلگیرِ صخره‌های سنگی خیره شده و غمگین است؛ دیگری به منظرهٔ سرسبز و آفتابی نگاه می‌کند و لبخند بر لب دارد.

۲. فرامتن (آنچه تحلیل می‌کنیم):
فرامتنِ این تصویر، «نگرش»، «تجربیات قبلی» و «زاویه دید» مسافران است. چرا دو نفر در یک اتوبوس (در شرایط یکسان) برداشت‌های کاملاً متفاوتی دارند؟

پیش‌فرض‌های ذهنی و روانی: مسافری که غمگین است، احتمالاً با عینک بدبینی به جهان نگاه می‌کند. او حتی در زیباترین سفرها هم فقط «سدها و مانع‌ها» (صخره‌ها) را می‌بیند. در مقابل، مسافر شاد، ذهنش را بر «فرصت‌ها و زیبایی‌ها» (دشت و آفتاب) متمرکز کرده است.
انتخاب و توجه انتخابی: این تصویر نشان می‌دهد که واقعیت، لزوماً آن چیزی نیست که به ما ارائه می‌شود، بلکه آن چیزی است که ما انتخاب می‌کنیم به آن توجه کنیم.
جایگاه مخاطب: مسافر شاد یک «مخاطب فعّال» است؛ او در اتوبوس (رسانه) نشسته، اما اجازه نداده است که فقط آن بخش از واقعیت که غم‌انگیز است به او تحمیل شود. او صندلی‌اش را عوض کرده یا زاویه دیدش را تغییر داده تا زیبایی را ببیند.

نتیجه‌گیری: این تصویر به ما می‌گوید که در دنیای رسانه‌ها، ما با «فرامتنِ خودمان» به تماشای پیام می‌نشینیم:

1. مخاطب منفعل: مانند مسافر سمت چپ است. او منفعلانه هر چه را که رسانه در قابِ دیدش قرار می‌دهد (صخره‌های تاریک و ترسناک)، می‌پذیرد و به جای تحلیل، درگیرِ همان فضای منفی می‌شود.
2. مخاطب فعّال: مانند مسافر سمت راست است. او می‌داند که رسانه (اتوبوس) فقط یک وسیله است. او آگاهانه تصمیم می‌گیرد که به کدام بخش از پیام (دشت یا صخره) توجه کند. او اجازه نمی‌دهد که فرستندهٔ پیام (سازنده رسانه) برای ذهنیت و شادی او تصمیم بگیرد.

پیام نهایی: فرامتنِ این عکس به ما می‌آموزد که تغییرِ زاویه دید، اولین قدم برای تبدیل شدن به مخاطب فعّال است. اگر ما درک کنیم که «نگاهِ ما» تعیین‌کنندهٔ «برداشتِ ما» از پیام است، دیگر فریبِ روایت‌های تک‌بعدی رسانه‌ها را نخواهیم خورد.

پاسخ گفت و گوی کلاسی صفحه ۱۰۷ درس دوازدهم تفکر و سواد رسانه ای

🟨 چگونه از مخاطب منفعل به فعّال تبدیل شویم؟

پاسخ: برای این کار باید در مواجهه با رسانه های مختلف واکنشهای مختلفی نشان دهیم و سریعا آن ها را دنبال نکنیم، این واکنش ها عبارتند از :

۱- با آگاهی کافی و انگیزه مشخص محتوای خوب را از میانه رسانه های مختلف انتخاب کنیم.
۲- میزان درگیر شدن با انواع رسانه را در خود مدیریت کنیم.
۳- به سادگی هر پیامی را باور نکنیم و تحت تاثیر آن قرار نگیریم.

و یکی از بهترین راه مشارکت هر چه بیشتر با رسانه های سردتر مانند کتاب و روزنامه می شود، در این نوع موارد می توانیم با خیالی راحت تر پیام هایی که دریافت می کنیم را باور کنیم.

🟨 تصویر زیر را در ارتباط مخاطب و رسانه تحلیل کنید.

پاسخ: در این هرم هرچه از رسانه های بالاتر آن استفاده کنیم، منفعل تر و هر چه از موارد پایین تر استفاده کنیم، فعال تر خواهیم بود.

🟨 شما تا چه اندازه با پیام‌های این تصویر موافق هستید؟ چرا؟

پاسخ: تصویر درستی است، اما باید این موضوع را هم در نظر گرفت که همه کتاب ها برای تبدیل ما به یک مخاطب فعال مناسب نیستند و همه بازی های رایانه ای هم منجر به منفعل شدن ما نخواهد شد. از این رو باید محتوای رسانه را مورد توجه بیشتر قرار داد.

جواب عکس و مکث صفحه ۱۰۸ درس دوازدهم تفکر و سواد رسانه ای

در عکس و مکث صفحه ۱۰۸ درس دوازدهم تفکر دهم تصویر بالا را مشاهده می کنید که در زیر قصد داریم پیام این تصویر را شرح دهیم:

پاسخ: تصویر بالا نشان می دهد که در مغز انسان قفل هایی وجود دارد که با خواندن کتاب به عنوان کلید آن قفل ها باز می شود، و به عبارتی دیگر قدرت فکر ما را افزایش می دهد.

همچنین این تصویر نشان می دهد که از تمام رسانه هایی که اطراف ما هست کتاب خیلی بهتر است و قفل هایی که درون سر آن فرد می باشد، نشان دهنده این است که می توان قفل همه چیز درون ذهن را با خواندن کتاب باز کرد. و رنگ قرمز قفل ها نیز یعنی هیجانات و احساسات آن فرد نسبت به پیدا کردن پاسخ و کلیدهای قفل های درون ذهن در کتاب می باشد.

پاسخ فعالیت در خانه صفحه ۱۰۸ درس دوازدهم تفکر و سواد رسانه ای

اگر شما بخواهید به عنوان یک فرستندۀ پیام، گروهی از افراد را به کتاب خوانی ترغیب کنید، چه گروهی از مخاطبان با چه ویژگی‌هایی (سنی، تحصیلات، جنسیت و …) را انتخاب می‌کنید؟ با امکاناتی که در دسترس دارید، حداقل یک پیام رسانه‌ای در قالب‌های اعلان (پوستر)، فیلم، عکس، شعر، طنز و … برای آنها تولید، و جلسۀ بعد آن را در کلاس ارائه کنید.

توجه: جواب این فعالیت درخانه به صورت کلی به عهده خلاقیت و نوع تفکر خود دانش آموز می باشد، ولی ما نیز یک نمونه از پاسخ آن در زیر می گوییم که شما می توانید از آن استفاده و یا ایده بگیرید.

پاسخ: من گروهی از دانش آموزان دختر و پسر در رنج سنی ۱۸ تا ۲۰ سال با تحصیلات دیپلم و فوق دیپلم که به مباحث علمی و دنیای تکنولوژی علاقه دارند را نظر می گیرم.

پیام رسانه ای: ابتدا من از شعر فوق استفاده می کنم:

با تکنولوژی به دور خود سنگ بچین / شاید بشوی همیشه بر روی زمین
فرعون مدل جدید عصر اتمی / اهرام ثلاثه را از این دید ببین

در ادامه با استفاده از تصاویر و مباحثی از دنیای تکنولوژی و جذابیت های این بخش، کتاب هایی را به مخاطب خود معرفی می کنم تا آنها به خواندن کتاب هایی در مبحث فناوری ترغیب کنم.

پاسخ دیگر: گروه مخاطبان و ویژگی‌های آنها
اگر بخوام گروهی از افراد رو به کتاب‌خوانی ترغیب کنم، بهترین انتخاب برای من نوجوانان و جوانان هستند که به دنبال سرگرمی و آگاهی بیشتر می‌گردند. این گروه معمولاً به دنبال موضوعات جذاب و متنوع می‌گردند که هم مفید باشه و هم سرگرم‌کننده. ویژگی‌های این گروه به شرح زیر است:

• سن: ۱۳ تا ۱۸ سال، چون این دوره زمانی هست که علاقه به یادگیری و کشف دنیای جدید بیشتر میشه.
• تحصیلات: معمولاً دانش‌آموزان و دانشجویان که به دنبال منابع بیشتر برای یادگیری یا تفریح هستند.
• جنسیت: تفاوت‌های جنسیتی در این گروه مهم نیست، چون کتاب‌خوانی می‌تونه برای هر دو گروه مفید باشه.
• علاقه به موضوعات خاص: کتاب‌هایی که به مسائل اجتماعی، علمی، داستان‌های تخیلی یا حتی کتاب‌های طنز و ماجراجویی می‌پردازند، می‌توانند جذاب باشند.

پیام رسانه‌ای برای ترغیب به کتاب‌خوانی
برای این گروه می‌توانم یک پوستر جذاب بسازم که شامل پیام‌هایی مثل:

• “کتاب‌ها دنیای جدیدی برای تو می‌سازند.”
• “یک کتاب بخوان، یک سفر جدید آغاز کن.”
• “اگر دنبال ماجراجویی واقعی می‌گردی، کتاب‌های جدید منتظر تو هستند!”

در پوستر می‌توانم تصاویری از کتاب‌های جذاب و محبوب برای نوجوانان یا صحنه‌هایی از کتاب‌های معروف مثل هری پاتر یا گرگ و میش بگذارم.

همچنین می‌توانم از طنز یا شعر استفاده کنم که پیام کتاب‌خوانی رو به شکلی بامزه و جالب منتقل کنه:

شعر:
“کتاب‌ها درختان خیالی‌اند،
که به دنیای شما جان می‌دهند.
با هر صفحه، یه جهان نو،
به سفر میرید، دلی شاد و خوش.”

این‌طور میشه هم پیام مثبت و جذاب به مخاطب داد، هم به شکلی غیرمستقیم و سرگرم‌کننده ترغیبش کرد که کتاب بخونه.

پاسخ درس قبلی: جواب فعالیت های درس یازدهم تفکر و سواد رسانه ای

توجه: شما دانش آموزان عزیز پایه دهم و یازدهم متوسطه دوم می توانید برای دسترسی بهتر و سریعتر به جواب های درس تفکر و سواد رسانه ای ، در انتهای جواب صفحه یا فعالیت مورد نظر خود، عبارت « ماگرتا » را نیز به همراه آن در گوگل جستجو کنید.

✅ در این مقاله جواب و پاسخ سوالات فعالیت های درس دوازدهم تفکر و سواد رسانه ای پایه دهم را بررسی کردیم، در صورتی که مشکل یا سوالی دارید از بخش دیدگاه در انتهای همین مطلب با ما در ارتباط باشید.