جواب درس ۷ جریان شناسی اندیشه های معاصر ایران دوازدهم معارف 💡 روشنفکری
پاسخ سوالات صفحه 50 و 52 و 53 و 55 درس 7 کتاب جریان شناسی اندیشه های معاصر ایران پایه دوازدهم رشته علوم و معارف اسلامی
پاسخ درس هفتم جریان‌شناسی اندیشه‌های معاصر ایران پایه دوازدهم رشته علوم و معارف اسلامی ؛ در این نوشته پاسخ سوالات صفحه ۵۰، ۵۲، ۵۳ و ۵۵ از درس ۷ «روشنفکری» کتاب جریان‌شناسی اندیشه‌های معاصر ایران دوازدهم را در اختیار شما دانش آموزان عزیز قرار داده‌ایم. در ادامه با آموزش و پرورش ماگرتا همراه باشید.
پاسخ درس بعدی: جواب درس هشتم جریان شناسی دوازدهم معارف
جواب مقایسه صفحه ۵۰ جریان شناسی دوازدهم معارف
شباهت‌ها و تفاوت‌های منورالفکران و روشنفکران غیردینی را در جدولی تنظیم کنید. اگر شباهت یا تفاوت دیگری هم می‌یابید، آن را هم بنویسید.
✅ جواب:
| نوع مقایسه | موضوع | منورالفکران | روشنفکران غیردینی |
|---|---|---|---|
| شباهت | جایگاه در تقسیم‌بندی جریان‌ها | در دستهٔ «نیروی سوم»، در برابر دو نیروی مذهبی و استبداد قرار می‌گیرند. | در همان دستهٔ «نیروی سوم» قرار می‌گیرند. |
| شباهت | هویت معرفتی | از «معرفت تجربی محض» بهره می‌برند. | از «معرفت تجربی محض» بهره می‌برند. |
| شباهت | آرمان توسعه | توسعهٔ مادی جامعه را دنبال می‌کنند. | توسعهٔ مادی جامعه را دنبال می‌کنند. |
| شباهت | الگوی مطلوب جامعه | خواهان هرچه شبیه‌تر شدن جامعهٔ ایران به غرب هستند. | خواهان هرچه شبیه‌تر شدن جامعهٔ ایران به غرب هستند. |
| شباهت | پشتیبانی خارجی | از حمایت‌های خارجی برخوردارند. | از حمایت‌های خارجی برخوردارند؛ این شباهت به معنای یکسان‌بودن حامیان دو جریان نیست. |
| تفاوت | کاربرد زمانی عنوان | عنوان «منورالفکر» بیشتر تا پیش از شهریور ۱۳۲۰ به کار می‌رود. | عنوان «روشنفکر» بیشتر در سال‌های پس از شهریور ۱۳۲۰ به کار می‌رود؛ البته نخستین نشانه‌های این جریان پیش‌تر و پس از انقلاب روسیه پدیدار شده بود. |
| تفاوت | میزان شناخت مبانی تمدن غرب | در آغاز، شناخت محدودی از مبانی فکری و فلسفی غرب داشتند و بیشتر تحت تأثیر مظاهر آن بودند. | در پی آشنایی با مبانی تمدن غرب بودند تا به‌عنوان یک جریان فکری در ایران فعالیت کنند. |
| تفاوت | شیوهٔ مواجهه با غرب | تقلید از غرب را راه پیشرفت می‌دانستند و در الگو قراردادن تمدن غرب تردید و پرسش نمی‌کردند. | به شناخت اندیشه‌های غربی توجه بیشتری داشتند؛ در جریان اولیه، این آشنایی عمدتاً از مسیر مارکسیسم و جزوه‌های حزب توده صورت می‌گرفت. |
| تفاوت | گرایش سیاسی برجسته | آن بار سیاسیِ چپ و اعتراضی که برای روشنفکران بیان می‌کنند، ویژگی معرفی‌شدهٔ این جریان نیست. | نسبت به هیئت حاکمه، بار سیاسی چپ داشتند؛ این گرایش تا چند دهه پس از شهریور ۱۳۲۰ بر فضای روشنفکری ایران تأثیر داشت. |
| تفاوت | مواجهه با قدرت مسلط جهانی | احساس رسالت مبارزه با یک قدرت مسلط جهانی را تجربه نکردند. | روشنفکران اولیه احساس رسالت مبارزه با یک قدرت مسلط جهانی را داشتند؛ این نکته از تفاوت‌های برجستهٔ آنان با منورالفکران بود. |
نکتهٔ تکمیلی: مبارزهٔ روشنفکران اولیه با یک قدرت مسلط جهانی، با برخورداری آنان از حمایت خارجی تناقض ضروری ندارد؛ مخالفت با یک قدرت به معنای مخالفت با همهٔ قدرت‌های خارجی نیست. همچنین، ویژگی‌های جریان اولیهٔ چپ را نباید بدون تفکیک به تمام روشنفکران غیردینی تعمیم داد.
جواب فعالیت کلاسی صفحه ۵۲ جریان شناسی دوازدهم معارف
چه تفاوت‌هایی میان جناح چپ و راست روشنفکری وجود دارد؟
✅ جواب:
| محور مقایسه | جناح چپ روشنفکری | جناح راست روشنفکری |
|---|---|---|
| سازمان‌دهی | دارای انسجام تشکیلاتی قوی (به‌ویژه در قالب حزب توده). | فاقد انسجام و آموزش‌های فکری هماهنگ. |
| مبانی فکری | گرایش به مارکسیسم و ماتریالیسم؛ صریحاً ضد مذهبی. | غیرمارکسیست؛ متمایل به مظاهر زیستی و فرهنگ غرب. |
| شناخت از غرب | شناخت آنان در چارچوب نظریه‌های مارکسیستی تعریف می‌شد. | آشنایی ضعیف و تقلید سطحی از مظاهر تمدن غرب. |
| ارتباط خارجی | تابع سیاست‌های شوروی (بلوک شرق). | ارتباط پنهانی با دولت‌های غربی. |
| موضع سیاسی | اقدامات علنی و سیاسی (مبارزه با مدرس، نهضت جنگل و…). | سهیم در حکومت پهلوی؛ استفاده ابزاری از شعارهای چپ (مانند نفی استبداد) بدون دفاع آشکار از غرب |
جواب بررسی صفحه ۵۳ جریان شناسی دوازدهم معارف
با توجه به توضیحاتی که داده شد، عوامل شکست جبهه ملی در برابر استبداد آمریکایی را بیان کنید.
✅ جواب:
۱. خطای استراتژیک در اعتماد به آمریکا (نیروی سوم): جبهه ملی تصور می‌کرد می‌تواند با بهره‌گیری از تضاد منافع میان آمریکا و انگلیس، استقلال ایران را حفظ کند. آنان آمریکا را به عنوان یک «نیروی سوم» برای مهار استعمار انگلیس می‌دیدند، در حالی که آمریکا خود در پی جایگزینی استعمار انگلیس و برپایی استبداد نوین بود.
۲. جدایی از نیروی مذهبی: جبهه ملی به دلیل رویکرد سکولار و روشنفکرانه حاکم بر بدنه خود، نتوانست پیوند عمیق و استراتژیک با جریان مذهبی برقرار کند. همین دوری از «نیروی مذهبی» باعث شد که جبهه ملی در لحظات حساس (مانند کودتای ۲۸ مرداد) پشتوانه و توان بسیج عمومی خود را برای مقابله با توطئه از دست بدهد.
۳. نشناختن ماهیت استعمار نو: آنان ماهیت استعماری آمریکا را به درستی نشناختند. آمریکا به جای حمایت از استقلال ایران، با نفوذ در ساختارهای سیاسی و بهره‌گیری از ضعف‌های داخلیِ جبهه ملی، زمینه را برای حذف آنان و برقراری استبدادِ تحت امر خود فراهم کرد.
جواب اندیشه و تحقیق صفحه ۵۵ جریان شناسی دوازدهم معارف
۱. سه مدل استبداد ایالتی، انگلیسی و آمریکایی را با یکدیگر مقایسه نمایید.
✅ جواب:
| محور مقایسه | استبداد ایالتی (متکی به ایل) | استبداد انگلیسی | استبداد آمریکایی |
|---|---|---|---|
| پشتوانهٔ قدرت | نیروی نظامی و روابط ایلی و عشیره‌ای | حمایت استعمار انگلیس و همراهی منورالفکران | حمایت آمریکا و وابستگی به سیاست‌های آن |
| نمونهٔ حکومت | حکومت صفویه | حکومت رضاخان | حکومت محمدرضاشاه پس از کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ |
| رابطه با قدرت‌های خارجی | منشأ قدرت آن، نیروی داخلی ایل بود. | کارگزار استعمار انگلیس بود. | در چارچوب سیاست غرب، به‌ویژه آمریکا، عمل می‌کرد. |
| ویژگی مهم | با مناسبات ایلی سازگار بود و اقتدار علمای دینی می‌توانست آن را محدود کند. | برای تمرکز قدرت، با قدرت ایلات و نهادهای مذهبی مبارزه می‌کرد. | پس از کودتا تثبیت شد و جریان روشنفکری چپ را رقیبی خطرناک می‌دانست. |
شباهت: هر سه، حکومت‌هایی استبدادی بودند؛ تفاوت اصلی در منشأ و پشتوانهٔ قدرت آن‌ها بود.
۲. عملکرد جناح‌های مختلف روشنفکری غیردینی را مقایسه کنید.
✅ جواب:
| جریان | عملکرد |
|---|---|
| جناح چپ | اندیشه‌های مارکسیستی و مادی‌گرایانه را رواج می‌داد. حزب توده تابع سیاست‌های شوروی بود؛ البته گروه‌های مارکسیستی غیرتابع نیز وجود داشتند. |
| جناح راست | در ایجاد و تداوم حکومت پهلوی نقش داشت و با تأیید یا سکوت خود از آن پشتیبانی می‌کرد؛ در عین حال از شعارهای چپ، مانند نفی استبداد، بهره می‌گرفت. |
| جبههٔ ملی | استقلال ملی را دنبال می‌کرد؛ اما بنا بر تحلیل کتاب، دوری از نیروی مذهبی و تلاش برای استفاده از حمایت آمریکا در برابر انگلیس، زمینهٔ شکست آن را فراهم کرد. |
⚠️ دانش آموز عزیز به این نکته نیز توجه داشته باشید که مطالب درسی قرار گرفته شده در این صفحه فقط جنبه کمک آموزشی دارد لذا قبل از استفاده کردن از آن ها حتما خودتان نیز به سوالات پاسخ دهید تا مفهوم درس را به خوبی متوجه شوید.
پاسخ درس قبلی: جواب درس ششم جریان شناسی دوازدهم معارف
🔔 در این نوشته سوالات درس هفت جریان‌شناسی اندیشه‌های معاصر ایران پایه دوازدهم رشته علوم و معارف اسلامی را مرور کردیم، اگر سوالی دارید از قسمت نظرات بپرسید. همچنین جهت مشاهده گام به گام سایر بخش‌ها شماره صفحه آن را به همراه عبارت «ماگرتا» در گوگل جست و جو کنید.
