اخبارعلمی

جواب فصل دوم علوم تکمیلی هشتم 🔥 تغییرهای شیمایی در خدمت زندگی

گام به گام پاسخ و حل فعالیت‌ ها و پرسش های فصل دوم کتاب علوم تجربی تکمیلی پایه هشتم

جواب فصل دوم علوم تکمیلی هشتم ؛ در این مقاله به جواب و حل سوال های خود را بیازمایید ، فعالیت و بیشتر بدانید صفحه ۱۸ ، ۱۹ ، ۲۰ ،‌۲۲ ، ۲۳ ، ۲۴ ، ۲۵ ، ۲۶ و ۲۷ فصل دوم «تغییرهای شیمایی در خدمت زندگی» علوم تجربی تکمیلی (ویژه مدارس استعداد درخشان) پایه هشتم متوسطه اول پرداخته ایم. در ادامه با بخش آموزش و پرورش ماگرتا همراه ما باشید.

همچنین بخوانید: گام به گام کتاب علوم تجربی تکمیلی (ویژه مدارس استعداد درخشان) هشتم

جواب فصل دوم علوم تکمیلی هشتم

جواب خود را بیازمایید صفحه ۱۸ فصل دوم علوم تکمیلی هشتم

آ) به غیر از موارد گفته‌شده، چه نشانه‌های دیگری نشان‌دهندهٔ تغییرهای شیمیایی هستند؟

پاسخ: تغییر در بو، آزاد شدن نور، تولید صدا، تغییر دما و تشکیل رسوب یا مادهٔ جامد جدید می‌توانند نشانهٔ انجام یک تغییر شیمیایی باشند.

ب) آیا تمام نشانه‌های گفته‌شده فقط به تغییرات شیمیایی اختصاص دارند؟ چرا؟

پاسخ کامل: خیر. همهٔ این نشانه‌ها فقط مخصوص تغییرهای شیمیایی نیستند؛ زیرا بعضی تغییرهای فیزیکی نیز می‌توانند نشانه‌هایی مانند تغییر رنگ، ایجاد حباب یا تغییر دما داشته باشند. برای مثال، حل شدن برخی مواد یا جوشیدن آب ممکن است با تغییر دما یا ایجاد حباب همراه باشد، اما مادهٔ جدیدی تولید نمی‌شود. بنابراین، برای تشخیص تغییر شیمیایی باید بررسی کنیم که آیا مادهٔ جدیدی با خواص متفاوت به‌وجود آمده است یا نه.

پاسخ کوتاه: خیر؛ زیرا بعضی تغییرهای فیزیکی نیز با تغییر رنگ، ایجاد حباب یا تغییر دما همراه‌اند. نشانهٔ اصلی تغییر شیمیایی، تشکیل مادهٔ جدید است.

پ) پنج تغییر شیمیایی را همراه با نشانه‌های ظاهری مربوط به انجام آنها بیان کنید.

پاسخ: ۱. سوختن چوب یا کاغذ: تولید گرما و نور، تشکیل دود و خاکستر.
۲. زنگ‌زدن آهن: تغییر رنگ آهن و تشکیل مادهٔ جامد قهوه‌ای‌رنگ به نام زنگ آهن.
۳. ترش شدن شیر: تغییر بو و مزه و تشکیل مواد جدید.
۴. پختن تخم‌مرغ: تغییر رنگ و سفت شدن سفیده و زرده؛ این تغییر برگشت‌پذیر نیست.
۵. واکنش سرکه و جوش‌شیرین: تولید حباب و آزاد شدن گاز کربن‌دی‌اکسید.

جواب فعالیت صفحه ۱۹ فصل ۲ علوم تکمیلی هشتم

به کمک منابع مختلف (کتاب، مقاله، اینترنت و …) اجزای سازندهٔ هوا را مشخص کرده و درصد هریک از آنها را بیان کنید. در طی ۲۰۰ سال گذشته چه تغییری در این مقادیر به وجود آمده است؟ دلیل این موضوع را چه می‌دانید؟

جواب فعالیت صفحه ۱۹ فصل ۲ علوم تکمیلی هشتم

پاسخ: ۱. اجزای سازندهٔ هوا و درصد حجمی آن‌ها (در هوای خشک):
هوایی که تنفس می‌کنیم مخلوطی از گازهای مختلف است. درصد تقریبی مهم‌ترین گازهای تشکیل‌دهندهٔ هوای خشک عبارتند از:

نیتروژن (ازت): حدود ۷۸/۰۸ درصد (بیشترین مقدار)
اکسیژن: حدود ۲۰/۹۵ درصد
آرگون: حدود ۰/۹۳ درصد
کربن‌دی‌اکسید و سایر گازهای ناچیز (مانند نئون، هلیوم، متان، بخار آب متغیر): مجموعاً حدود ۰/۰۴ درصد


۲. تغییرات رخ‌داده در طی ۲۰۰ سال گذشته:
در ۲۰۰ سال اخیر (از زمان شروع انقلاب صنعتی تا کنون)، ترکیب هوا تغییراتی داشته است که مهم‌ترین آن‌ها عبارتند از:

کاهش جزئی درصد اکسیژن (O2​): به دلیل مصرف مداوم سوخت‌های فسیلی و فرآیندهای صنعتی، مقدار اکسیژن جو با شیبی بسیار ملایم و اندک کاهش یافته است.
افزایش شدید کربن‌دی‌اکسید (CO2​): مقدار این گاز از حدود ۲۸۰ ppm (پارت در میلیون) در دوران پیشاصنعتی، امروزه به بالای ۴۲۴ ppm رسیده است (یعنی بیش از ۵۰ درصد افزایش یافته است).


۳. دلیل این تغییرات چیست؟
علت اصلی افزایش کربن‌دی‌اکسید: سوزاندن گستردهٔ سوخت‌های فسیلی (مانند زغال‌سنگ، نفت و گاز طبیعی) در کارخانه‌ها، نیروگاه‌ها، وسایل نقلیه و همچنین از بین بردن جنگل‌ها و درختان (که جذب‌کنندهٔ طبیعی کربن‌دی‌اکسید هستند).
علت کاهش اکسیژن: مصرف اکسیژن جو در فرآیند سوختن سوخت‌های فسیلی و واکنش‌های صنعتی.

پاسخ فعالیت صفحه ۲۰ فصل دوم علوم تکمیلی هشتم

فهرستی از مشخصات یک سوخت مناسب برای محل زندگی‌تان را تهیه کرده و موادی را که می‌توان با توجه به این ویژگی‌ها مورد استفاده قرار داد مشخص کنید. سپس با بیان دلیل مناسب، بهترین سوخت را از میان آنها مشخص کنید.

پاسخ فعالیت صفحه ۲۰ فصل دوم علوم تکمیلی هشتم

پاسخ: ۱. مشخصات یک سوخت مناسب برای مصارف خانگی و شهری:

  • ارزش سوختی (انرژی آزاد شده) بالا: با مقدار کمِ سوخت، انرژی زیادی تولید کند.
  • دسترسی آسان و قیمت مناسب: تهیهٔ آن برای همه راحت و مقرون‌به‌صرفه باشد.
  • تولید آلودگی کم: گازهای سمی یا گلخانه‌ای کمتری تولید کند و دود و خاکستر برجا نگذارد.
  • ایمنی بالا در حمل‌ونقل و نگهداری: خطر آتش‌سوزی، انفجار یا نشت آن کم باشد.
  • احتراق کامل و آسان: به راحتی بسوزد و بوی نامطبوع ایجاد نکند.

۲. موادی که می‌توان به عنوان سوخت استفاده کرد:

  • گاز طبیعی (CH4\text{CH}_4CH4​)
  • گاز مایع (LPG\text{LPG}LPG / پروپان و بوتان)
  • نفت سفید
  • بنزین و گازوئیل
  • برق (به عنوان منبع انرژی جایگزین)

۳. انتخاب بهترین سوخت و دلیل آن:

بهترین سوخت: گاز طبیعی (متان)

دلیل انتخاب:
۱. آلودگی کمتر: نسبت به نفت و زغال‌سنگ تمیزتر می‌سوزد، دوده و خاکستر تولید نمی‌کند و مقدار کربن‌دی‌اکسید کمتری به ازای انرژی تولیدشده آزاد می‌کند.
۲. دسترسی آسان و دائمی: از طریق شبکهٔ لوله‌کشی شهری به طور پیوسته در دسترس است و نیازی به ذخیره‌سازی در مخازن بزرگ ندارد.
۳. ارزش سوختی بالا و قیمت مناسب: نسبت به سایر سوخت‌ها ارزان‌تر است و راندمان بالایی در گرمایش و مصارف خانگی دارد.

پاسخ خود را بیازمایید صفحه ۲۲ فصل ۲ علوم تکمیلی هشتم

با توجه به انواع واکنش‌های سوختن هیدروکربن‌ها بیان کنید:

پاسخ خود را بیازمایید صفحه ۲۲ فصل ۲ علوم تکمیلی هشتم

آ) چه شباهت (شباهت‌هایی) بین این واکنش‌ها وجود دارد؟

پاسخ: هر سه نوع واکنش سوختن (کامل، ناقص و همراه با تولید دوده) دارای شباهت‌های زیر هستند:

۱. در هر سه واکنش، یک هیدروکربن با گاز اکسیژن واکنش می‌دهد.
۲. همهٔ آن‌ها واکنش‌هایی گرمازا هستند و در همهٔ آن‌ها گرما و نور آزاد می‌شود.
۳. در تمام آن‌ها فرآورده‌هایی مانند بخار آب تولید می‌شود.

ب) تفاوت (تفاوت‌های) موجود بین این واکنش‌ها چیست؟

پاسخ: تفاوت‌های اصلی این واکنش‌ها به میزان اکسیژن در دسترس و نوع فرآورده‌های تولیدشده مربوط می‌شود:

۱. سوختن کامل: اکسیژن به مقدار فراوان وجود دارد و فرآورده‌های آن کربن‌دی‌اکسید (CO2​) و بخار آب هستند.
۲. سوختن ناقص: مقدار اکسیژن کمتر است و علاوه بر بخار آب، گاز بسیار سمی کربن‌مونوکسید (CO) تولید می‌شود.
۳. تولید دوده: اکسیژن به شدت کم است و علاوه بر موارد قبل، کربن خالص یا همان دوده نیز آزاد می‌شود.

پ) مفیدترین و خطرناک‌ترین واکنش در بین این واکنش‌ها کدام است؟

پاسخ: مفیدترین واکنش: سوختن کامل است؛ زیرا هم بیشترین مقدار انرژی و گرما را تولید می‌کند و هم گاز خطرناکی مانند کربن‌مونوکسید یا دوده ایجاد نمی‌کند.
خطرناک‌ترین واکنش: سوختن ناقص است؛ زیرا گاز بی‌رنگ، بی‌بو و بسیار سمی کربن‌مونوکسید (CO) تولید می‌کند که استنشاق آن می‌تواند باعث مسمومیت شدید و حتی مرگ (مرگ خاموش) شود. (تولید دوده نیز به دلیل آلودگی هوا و خطرات تنفسی زیان‌آور است).

جواب بیشتر بدانید صفحه ۲۳ فصل دوم علوم تکمیلی هشتم

توجه داشته باشید که مشاهدهٔ شعله در هنگام انجام یک واکنش شیمیایی همیشه به معنی «سوختن» نیست! هرچند اغلب افراد چنین تصوّری دارند، اما یکی از آزمایش‌های معروف در علم شیمی به نام «آزمایش کوه آتشفشان» (!) به راحتی نادرست بودن این تصوّر را ثابت می‌کند.

جواب بیشتر بدانید صفحه ۲۳ فصل دوم علوم تکمیلی هشتم

در این آزمایش یک ماده جامد بدون انجام واکنش با اکسیژن و فقط با نزدیک کردن شعله کبریت به آن شعله‌ور شده و به مواد دیگری که به صورت جامد و گاز هستند تبدیل می‌شود. این واکنش نشان دهندهٔ تجزیه شدن یک ماده است که همراه با ایجاد شعله خواهد بود (در حالی که واکنش سوختن بیانگر ترکیب شدن یک ماده با اکسیژن است). آیا می‌توانید واکنش دیگری را معرفی کنید که با وجود تولید شعله، واکنش سوختن نباشد؟

پاسخ کامل: بله، همان‌طور که در متن درس اشاره شد، دیدن شعله یا نور و گرما همیشه به معنی واکنش «سوختن» (ترکیب با اکسیژن) نیست. نمونه‌های دیگری از این دست عبارتند از:

۱. تجزیهٔ گرمایی برخی ترکیبات نیتروژن‌دار یا منفجره (مانند نیتروگلیسیرین یا باروت در شرایط خاص): در این واکنش‌ها، ماده به سرعت تجزیه شده و گازها و انرژی زیادی به صورت شعله و گرما آزاد می‌کند، در حالی که لزوماً یک واکنش ترکیب با اکسیژنِ هوا نیستند.

۲. برخورد برخی فلزات قلیایی یا واکنش‌های خاص بدون حضور اکسیژن: مثلاً واکنش تجزیهٔ برخی ترکیبات پرکلرات یا نیترات‌ها که در وسایل آتش‌بازی (فشفشه‌ها و مواد رنگی شعله‌ور) استفاده می‌شوند. در این مواد، اکسیژنِ لازم از داخل خودِ ترکیب شیمیایی تأمین می‌شود (نه اکسیژن هوا) و ماده دچار تجزیهٔ حرارتی یا واکنش‌های داخلی همراه با شعله می‌شود.

پاسخ خلاصه: بله؛ مانند آتش‌بازی‌ها و واکنش‌های تجزیهٔ مواد منفجره یا پرکلرات‌ها که اکسیژنِ خود را از درون ساختار ماده تأمین می‌کنند و با وجود تولید شعله و گرما، واکنش سوختنِ معمولی با اکسیژنِ هوا نیستند.

جواب خود را بیازمایید صفحه ۲۴ فصل ۲ علوم تکمیلی هشتم

برای خاموش کردن آتش لازم است که حداقل یکی از سه ضلع مثلث آتش را حذف کنیم. البته باید توجه داشت که نوع آتش‌سوزی نقش مهمی در تعیین روش خاموش کردن آن دارد:

آ) حذف کردن گرما: این روش متداول‌ترین روش برای خاموش کردن آتش است. آتش‌نشان‌ها در برخی از آتش‌سوزی‌ها به طرف شعلهٔ آتش آب می‌پاشند. در واقع آنها با این کار باعث سرد شدن و سپس خاموش شدن آتش می‌شوند.

ب) حذف کردن مادهٔ سوختنی: شاید تابه‌حال در برنامه‌های تلویزیونی و یا فیلم‌های سینمایی آتش‌سوزی بسیار خطرناک و مهیب چاه‌های گازی را دیده باشید. شعله‌های چنین آتشی به قدری بزرگ هستند که مهار آنها با آب‌پاشی غیرممکن است. بهترین روش برای خاموش کردن چنین آتشی، قطع کردن جریان گاز است. برای خاموش کردن شعله‌های آتش‌سوزی که در جنگل‌ها و مزارع اتفاق می‌افتد نیز توصیه می‌کنند درختان و گیاهان اطراف منطقهٔ درحال سوختن قطع شوند تا از ادامهٔ آتش‌سوزی به نواحی دیگر جلوگیری شود.

پ) حذف کردن اکسیژن: گاهی اوقات در هنگام آشپزی در آشپزخانه ناگهان روغن موجود در ظرف شعله‌ور می‌شود. در چنین شرایطی ریختن آب بر روی روغن شعله‌ور وضعیت را خطرناک‌تر می‌کند، چرا که آب به سرعت بخار شده و روغن درحال سوختن را نیز با خود به هوا می‌برد. یکی از روش‌های مناسب برای خاموش کردن چنین آتشی، انداختن پارچهٔ خیس بر روی آن است تا از رسیدن اکسیژن به مادهٔ سوختنی جلوگیری شود. کپسول‌های آتش‌نشانی نیز با ایجاد کف در اطراف محل آتش‌سوزی و جلوگیری از رسیدن اکسیژن به آن، مانع از گسترش آتش شده و آن را خاموش می‌کنند.

جواب خود را بیازمایید صفحه ۲۴ فصل ۲ علوم تکمیلی هشتم

با توجه به روش‌های مختلفی که برای خاموش کردن آتش مورد استفاده قرار می‌گیرد، به موارد زیر پاسخ دهید:

آ) چرا آتش‌نشان‌ها در هنگام خاموش کردن آتش، قسمت‌های اطراف ناحیهٔ درحال سوختن را به طور کامل آب‌پاشی می‌کنند؟

پاسخ کامل: آتش‌نشان‌ها این کار را برای جلوگیری از گسترش و سرایت آتش انجام می‌دهند. با آب‌پاشی نواحی اطراف، هم دمای محیط پایین آورده می‌شود (حذف گرما) و هم مواد سوختنیِ اطراف مرطوب و خنک می‌شوند تا به دمای آتش‌گیری نرسند و آتش نتواند به آن بخش‌ها سرایت کند.

پاسخ خلاصه: برای خنک کردن محیط اطراف و جلوگیری از سرایت و گسترش آتش به مناطق مجاور.

ب) در طراحی جنگل‌های مصنوعی جدید، مناطقی را بدون کاشتن درخت رها می‌کنند. به نظر شما علت این موضوع چیست؟

پاسخ کامل: این مناطق خالی (که اصطلاحاً به آن‌ها منطقهٔ آتش‌بُر می‌گویند) برای قطع کردن زنجیرهٔ مادهٔ سوختنی در نظر گرفته می‌شوند. اگر آتش‌سوزی در بخشی از جنگل رخ دهد، به دلیل وجود این فاصله‌های خالی، مادهٔ سوختنی (درختان و گیاهان) قطع شده و آتش نمی‌تواند به بخش‌های دیگر جنگل سرایت کند.

پاسخ خلاصه: ایجاد حائل یا منطقهٔ آتش‌بُر برای قطع کردن زنجیرهٔ مادهٔ سوختنی و جلوگیری از گسترش آتش‌سوزی در جنگل.

پ) گاهی اوقات برای خاموش کردن آتش فردی که لباس‌های او درحال سوختن است، آن شخص را بر روی زمین انداخته و بر روی او پتو یا پارچه می‌اندازند. در این روش کدام‌یک از اضلاع مثلث آتش حذف می‌شود؟ توضیح دهید.

پاسخ کامل: در این روش ضلع اکسیژن از مثلث آتش حذف می‌شود. انداختن پتو یا پارچه روی فرد و غلطاندن او روی زمین مانع از رسیدن هوای تازه و اکسیژن به لباس‌های درحال سوختن می‌شود و وقتی اکسیژن قطع شود، آتش به سرعت خاموش می‌شود.

پاسخ خلاصه: اکسیژن؛ انداختن پتو مانع از رسیدن اکسیژن هوا به آتش شده و آن را خفه و خاموش می‌کند.

ت) چرا برای خاموش کردن شعله‌های آتش ناشی از جریان برق نباید از آب استفاده کرد؟

پاسخ کامل: چون آبِ ناخالص (آب لوله‌کشی) رسانای جریان برق است و اگر برای خاموش کردن آتشِ تجهیزات برقی استفاده شود، خطر برق‌گرفتگی شدید برای آتش‌نشان یا افراد ایجاد می‌کند. در این نوع آتش‌سوزی‌ها ابتدا باید جریان برق را قطع کرد و از کپسول‌های مخصوص (مثل کپسول دی‌اکسیدکربن یا پودر) استفاده کرد.

پاسخ خلاصه: چون آب معمولی جریان برق را هدایت می‌کند و خطر برق‌گرفتگی شدیدی به همراه دارد.

ث) به نظر شما علت قرار دادن سطل‌های شن و ماسه در کنار مخازن سوخت‌گیری و پمپ بنزین‌ها چیست؟

پاسخ کامل: شن و ماسه یک مادهٔ جامد و غیرقابل اشتعال است که اگر روی مایعات سوختنیِ درحال سوختن (مثل بنزین یا نفت) پاشیده شود، مانند یک لایهٔ ضخیم روی آن‌ها را می‌پوشاند و مانع از رسیدن اکسیژن هوا به سوخت می‌شود. در نتیجه ضلع اکسیژن از مثلث آتش حذف شده و آتش خفه و خاموش می‌گردد. همچنین شن و ماسه کمک می‌کند تا از پخش شدن مایع سوختنی شعله‌ور روی زمین جلوگیری شود.

پاسخ خلاصه: برای قطع کردن دسترسی آتش به اکسیژن (خفه کردن آتش) و جلوگیری از پخش شدن مایعات سوختنی شعله‌ور روی زمین.

پاسخ خود را بیازمایید صفحه ۲۵ فصل دوم علوم تکمیلی هشتم

یکی از روش‌های ذخیره کردن انرژی شیمیایی، استفاده از باتری‌ها برای این منظور است که امکان نگهداری انرژی برای مدت زمانی طولانی را دارند. هر باتری از یک سر مثبت و یک سر منفی تشکیل شده است. با اتصال آنها با یک سیم به یکدیگر، می‌توان یک مدار ساخت که با حرکت الکترون‌های داخل آن، جریان الکتریسیته تولید می‌شود.

پاسخ خود را بیازمایید صفحه ۲۵ فصل دوم علوم تکمیلی هشتم

پاسخ کامل: در باتری‌ها، انرژی به صورت انرژی شیمیایی درون مواد شیمیاییِ سازندهٔ باتری ذخیره می‌شود. درون هر باتری واکنش‌های شیمیاییِ خاصی رخ می‌دهد که باعث تجمع بارهای منفی (الکترون‌ها) در قطب منفی و ایجاد اختلاف پتانسیل میان دو قطب مثبت و منفی می‌گردد. هنگامی که دو سر باتری با یک سیم در مدار به یکدیگر وصل می‌شوند، الکترون‌ها از قطب منفی به سمت قطب مثبت به حرکت درمی‌آیند. در این حالت، انرژی شیمیایی ذخیره‌شده به انرژی الکتریکی تبدیل می‌شود و جریان برق در مدار جاری می‌گردد.

پاسخ خلاصه: باتری‌ها انرژی را به صورت انرژی شیمیایی ذخیره می‌کنند. با اتصال باتری به مدار و حرکت الکترون‌ها بین دو قطب، این انرژی به انرژی الکتریکی تبدیل می‌شود.

پاسخ خود را بیازمایید صفحه ۲۶ فصل ۲ علوم تکمیلی هشتم

۱- کدام‌یک از تغییرات زیر فیزیکی و کدام‌یک شیمیایی هستند؟

آ) حل شدن شکر در آب
ب) بخار شدن الکل پ) فاسد شدن گوشت
ت) آفتاب سوختگی پوست بدن
ث) هضم شدن غذا
ج) آب‌پز کردن تخم‌مرغ

پاسخ: در جدول زیر نوشته‌ایم:

تغییرنوع تغییردلیل
آ) حل شدن شکر در آبفیزیکیفقط ذرات شکر در آب پخش میشوند و مادهٔ جدیدی ساخته نمیشود. با تبخیر آب، شکر دوباره بهدست میآید.
ب) بخار شدن الکلفیزیکیتنها حالت ماده تغییر میکند (مایع به گاز) و ماهیت الکل همان میماند.
پ) فاسد شدن گوشتشیمیاییدر اثر عمل میکروبها مادهٔ جدیدی (با بو و رنگ تازه) تولید میشود و گوشت به حالت اول برنمیگردد.
ت) آفتابسوختگی پوستشیمیاییدر اثر پرتوهای خورشید، رنگدانهها و ترکیبات پوست دستخوش تغییر شیمیایی میشوند و مادهٔ جدید پدید میآید.
ث) هضم شدن غذاشیمیاییغذا در بدن به مواد سادهتر و جدید (مثل قندهای ساده و اسیدآمینه) تبدیل میشود.
ج) آبپز کردن تخممرغشیمیاییپروتئین تخممرغ در اثر گرما تغییر ماهیت میدهد و به مادهای جدید تبدیل میشود که قابل بازگشت نیست.

۲- اگر یک تکه قند را داخل لولهٔ آزمایش قرار داده و بر روی شعلهٔ چراغ بگیریم، به آرامی به مایع تبدیل می‌شود. با ادامهٔ حرارت دادن رنگ آن به قهوه‌ای تغییر می‌کند؛ سپس مقداری بخار از سطح آن بلند می‌شود که با برخورد به لولهٔ آزمایش به قطرات ریز مایع تبدیل می‌شود. در پایان ماده‌ای بی‌مزه و با رنگ سیاه تشکیل می‌شود که در آب نیز نامحلول است. این ماده «زغال» نامیده می‌شود. در آزمایش توصیف‌شده، کدام‌یک از نشانه‌های تغییر شیمیایی مشاهده می‌شود؟ کدام‌یک از نشانه‌ها مربوط به یک تغییر فیزیکی خواهد بود؟

پاسخ: نشانه‌های تغییر شیمیایی: تغییر رنگ قند به قهوهای و سپس سیاه، بلند شدن بخار (که حاصل تجزیهٔ قند و تولید آب است) و تشکیل مادهٔ تازهٔ بی‌طعم و سیاهِ نامحلول در آب به نام زغال. همهٔ اینها نشان می‌دهد مادهٔ اولیه به مادهٔ تازه‌ای تبدیل شده است.

نشانهٔ تغییر فیزیکی: ذوب و مایع شدن قند در آغاز آزمایش؛ این بخش فقط یک تغییر حالت (جامد به مایع) است و ماهیت قند هنوز عوض نشده است. (همچنین میعان بخار روی لولهٔ آزمایش به قطرات ریز مایع، یک تغییر فیزیکیِ برگشت‌پذیر است.)

پاسخ خلاصه: تغییر شیمیایی: تغییر رنگ به قهوهای و سیاه + تشکیل زغال.
تغییر فیزیکی: ذوب شدن قند و تبدیل بخار به قطرات مایع.

۳- معمولاً انرژی شیمیایی مواد بر حسب مقدار کیلوژول (به ازای یک گرم از ماده) اندازه‌گیری می‌شود. انرژی شیمیایی برخی از مواد غذایی و سوخت‌های مصرفی را در جدول زیر مشاهده می‌کنید:

مادهٔ غذاییمقدار انرژیمادهٔ غذاییمقدار انرژیمادهٔ سوختنیمقدار انرژی
شکر۱۶/۸تخم مرغ۰/۰۸زغال۳۳/۶
پنیر۴/۵کره۳۰/۲چوب۱۶/۸
کرفس۰/۶گوشت۹/۴گاز طبیعی۵۴/۶
انگور۲/۹شکلات۲۲/۲نفت۴۷/۹

آ) چرا گاز طبیعی را به عنوان سوخت مناسب برای مصارف خانگی پیشنهاد می‌کنند؟

پاسخ کامل: چون گاز طبیعی در میان سوخت‌های جدول بیشترین انرژی به ازای هر گرم را دارد (۵۴/۶ کیلوژول بر گرم). یعنی با سوزاندن مقدار کمتری گاز، گرمای بیشتری به‌دست می‌آید. همچنین گاز طبیعی پاک‌تر می‌سوزد و آلودگی کمتری نسبت به زغال و نفت تولید می‌کند و سوختن آن هم کنترل‌شده و راحت است. به همین دلیل صرفهٔ اقتصادی و زیست‌محیطی دارد و برای خانه‌ها بسیار مناسب است.

پاسخ خلاصه: چون بیشترین انرژی بر گرم (۵۴/۶) را دارد و نسبت به بقیه پاک‌تر و کم‌آلوده‌تر می‌سوزد.

ب) دلیل توصیه به ورزش و تحرک بعد از مصرف مواد قندی چیست؟

پاسخ کامل: مواد قندی سرشار از انرژی شیمیایی هستند (مثل شکر ۱۶/۸ کیلوژول بر گرم) اما اگر این انرژی مصرف نشود، به صورت چربی در بدن ذخیره می‌شود و اضافه وزن ایجاد میکند. ورزش و تحرک باعث میشود انرژی شیمیایی جذب شده از قندها در فعالیت‌های حرکتی مصرف شود و بدن سرحال و سالم بماند.

پاسخ خلاصه: تا انرژی قندها به جای چاقی، در فعالیت بدنی مصرف و سوزانده شود و بدن متناسب بماند.

پ) اگر بخواهیم مقدار انرژی معادل با سوزاندن ۲۲۴ گرم زغال، با خوردن کرفس وارد بدن‌مان شود، باید چند گرم از این ماده را مصرف کنیم؟

پاسخ: ابتدا انرژی کل زغال را به دست می‌آوریم: انرژی ۲۲۴ گرم زغال = ۲۲۴ × ۳۳/۶ = ۷۵۲۶/۴ کیلوژول حالا حساب میکنیم با چه وزنی از کرفس (که هر گرمش ۰/۶ کیلوژول دارد) این مقدار انرژی وارد بدن می‌شود:

۰/۶ ÷ ۷۵۲۶/۴ = ۱۲۵۴۴ گرم گرم کرفس

۴- اگر یک تکه نوار منیزیمی را به شعلهٔ کبریت نزدیک کنیم، آتش گرفته و نور خیره‌کننده‌ای تولید می‌کند؛ اما بدون استفاده از شعله نیز به آرامی لایه‌ای تُرد و سفید رنگ بر روی نوار منیزیمی تشکیل می‌شود که مربوط به واکنش آن با اکسیژن هوا است. شباهت‌ها و تفاوت‌های موجود در این دو فرآیند را بیان کنید.

پاسخ : شباهت‌ها: در هر دو فرآیند، منیزیم با اکسیژن هوا واکنش می‌دهد و محصول یکسانی به نام اکسید منیزیم ساخته می‌شود. در واقع هر دو یک تغییر شیمیایی (همان واکنش سوختن/اکسایش) هستند.

تفاوت‌ها:
۱) نزدیک شعله: واکنش سریع و شدید انجام میشود، شعله و نور خیره کننده تولید می‌شود و مقدار زیادی گرما آزاد می‌گردد.
۲) بدون شعله (در طول زمان): واکنش بسیار آهسته انجام می‌شود، نه شعله و نور محسوسی دارد و نه گرمای قابل توجهی. در نتیجه فقط لایهٔ تُرد و سفید رنگی به آرامی روی سطح منیزیم می‌نشیند. تفاوت اصلی در سرعت و شدت واکنش است، نه ماهیت آن.

جواب خود را بیازمایید صفحه ۲۷ فصل دوم علوم تکمیلی هشتم

۵- آ) در هنگام سوختن بنزین با توجه به شرایط انجام واکنش، علاوه‌بر بخار آب، گازهای دیگری نیز تولید می‌شوند. چه عاملی موجب اختلاف در محصولات به دست آمده است؟

پاسخ کامل: عامل اصلی، میزان دسترسی به اکسیژن است. اگر اکسیژن کافی باشد، سوختن بنزین کامل انجام می‌شود و فقط بخار آب و گاز کربن‌دی‌اکسید تولید می‌شود. ولی اگر اکسیژن کم باشد، سوختن ناقص صورت می‌گیرد و علاوه بر بخار آب، گازهای خطرناک دیگری مثل کربن‌مونواکسید (CO) و حتی ذرات دوده (کربن) نیز تولید می‌شوند. پس شرایط تأمین اکسیژن، محصولات واکنش را تعیین می‌کند.

پاسخ خلاصه: مقدار دسترسی به اکسیژن؛ اگر کافی باشد سوختن کامل و محصول CO₂ و آب است، اگر ناکافی باشد سوختن ناقص و محصول CO و دوده است.

ب) همیشه توصیه می‌شود در مکان‌های سربسته از ایستادن در کنار اتومبیلی که درحال کارکردن درجا است، خودداری کنید. تحقیق کنید که علت این موضوع چیست؟

پاسخ کامل: وقتی اتومبیل در محیط سربسته در جا کار می‌کند، چون اکسیژن کافی به موتور نمی‌رسد، سوختن بنزین ناقص انجام می‌شود. در نتیجه گاز خطرناک کربن‌مونواکسید (CO) تولید میشود که بیرنگ و بیبو است و انسان متوجه آن نمی‌شود. این گاز وارد ریه شده و با هموگلوبین خون ترکیب می‌شود و مانع رسیدن اکسیژن به سلولها میگردد؛ در نتیجه میتواند باعث مسمومیت شدید، بیهوشی و حتی مرگ شود. به همین دلیل توصیه می‌شود در مکان‌های سربسته کنار اتومبیلِ روشن نایستیم.

پاسخ خلاصه: چون سوختن ناقص بنزین، گاز بی‌رنگ و بی‌بوی کربن‌مونواکسید می‌سازد که با جلوگیری از رسیدن اکسیژن به خون، باعث مسمومیت و مرگ می‌شود.

۶- استفاده از کدام روش در خاموش کردن آتش‌سوزی‌های زیر مناسب‌تر است؟

آ) آتش‌سوزی در یک مزرعه
ب) آتش‌سوزی در یک کارگاه تولید رنگ
پ) آتش‌سوزی در سیستم برق‌رسانی یک شهر
ت) آتش‌سوزی در یک پمپ‌بنزین

پاسخ: در جدول زیر نوشته‌ایم:

آتش‌سوزیبهترین روشدلیل
آ) مزرعهایجاد نوار آتش‌بُر و از بین بردن مادهٔ سوختنیبا قطع کردن محصول یا بوته‌ها، مادهٔ سوختنی حذف و از سرایت آتش جلوگیری میشود.
ب) کارگاه تولید رنگپتو/پوشش با شن و ماسه یا کپسول پودر/دی‌اکسیدکربنرنگ ماده‌ای احتراقی و مایع است؛ با پوشاندنش اکسیژن قطع میشود. بهتر است با کپسول مخصوص خاموش شود.
پ) سیستم برق‌رسانی یک شهرکپسول دی‌اکسیدکربن (CO₂) بعد از قطع جریان برقچون آب رسانای برق است و خطر برق‌گرفتگی دارد؛ اول برق قطع میشود، بعد با کپسول مخصوص خاموش می‌کنند.
ت) پمپ‌بنزینپاشیدن شن و ماسه روی سوخت شعله‌ورشن و ماسه روی بنزین را می‌پوشاند، اکسیژن را قطع میکند و از پخش شدن مایع شعله‌ور هم جلوگیری مینماید.

۷- تحقیق کنید که استفاده از پیل‌های سوختی چه مزیت‌هایی در مقایسه با استفاده از باتری‌های متداول دارد.

جواب خود را بیازمایید صفحه ۲۷ فصل دوم علوم تکمیلی هشتم

پاسخ کامل: پیل سوختی دستگاهی است که به‌جای ذخیرهٔ انرژی، مستقیماً انرژی شیمیایی سوخت (مثل هیدروژن) را به انرژی الکتریکی تبدیل میکند. مزیت‌های آن در مقایسه با باتری عبارت‌اند از:

۱) واکنش مداوم: تا وقتی سوخت (هیدروژن و اکسیژن) به آن داده شود، جریان برق تولید میکند، ولی باتری پس از تخلیه، انرژی تمام شده و باید شارژ یا عوض شود.
۲) محصول پاک: فرآوردهٔ آن فقط بخار آب است و برخلاف باتری‌های معمولی زبالهٔ سمی (مثل اسید یا فلزات سنگین) تولید نمیکند.
۳) ماندگاری طولانی‌تر و پر کردن سریع: به‌جای زمان‌بر بودن شارژ، می‌توان سوخت آن را سریع پر کرد.

۴) بازده و راندمان بالاتر در تبدیل انرژی.

به همین دلیل پیل‌های سوختی برای خودروها و تأمین انرژی پاک بسیار مناسب‌اند.

پاسخ خلاصه: پیل سوختی پیوسته برق می‌دهد و فقط بخار آب می‌سازد؛ برخلاف باتری‌ها نه زبالهٔ سمی دارد، نه نیاز به شارژ طولانی، و راندمان بالاتری هم دارد.

توجه: شما دانش آموز پایه هشتم متوسطه اول می توانید برای دسترسی سریع و آسان تر به معنی مطالب آموزشی و جواب سوالات درس های کتاب علوم تجربی تکمیلی (ویژه مدارس استعداد درخشان) پایه هشتم متوسطه اول ، در انتهای عنوان خود عبارت «ماگرتا» را نیز در گوگل جستجو کنید.

پاسخ فصل بعدی:

پاسخ فصل قبلی: جواب فصل اول علوم تکمیلی هشتم

📝 در انتها امیدواریم که مقاله جواب فعالیت ها و تمرین های فصل دوم کتاب علوم تجربی تکمیلی ویژه استعداد درخشان پایه هشتم متوسطه اول، برای شما دانش آموزان عزیز مفید بوده باشد و توانسته باشید تا از آن استفاده و بهره برده باشید.

زنجیران

هم‌بنیانگذار ماگرتا ، عاشق دنیای وب و ۷ سالی ست که فعالیت جدی در حوزه اینترنت دارم. تخصص من تولید محتوایی‌ست که مورد نیاز مخاطبان است. مدیر ارشد تیم شبکه های اجتماعی سایت هستم. به قول ماگرتایی‌ها وقت بروز شدنه !

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

1 + 18 =