جواب فصل سیزدهم بخش پنجم علوم تکمیلی هفتم ؛ در این مقاله به جواب و حل سوال های خود را بیازمایید و آزمایش در آزمایشگاه صفحه ۹۸ ، ۹۹ ، ۱۰۰ و ۱۰۱ فصل سیزدهم «تجربه و تفکر» بخش اول «سلول و سازمانبندی آن» علوم تجربی تکمیلی (ویژه مدارس استعداد درخشان) پایه هفتم متوسطه اول پرداخته ایم. در ادامه با بخش آموزش و پرورش ماگرتا همراه ما باشید.
همچنین بخوانید: گام به گام کتاب علوم تجربی تکمیلی (ویژه مدارس استعداد درخشان) هفتم

جواب خود را بیازمایید صفحه ۹۸ فصل سیزدهم بخش پنجم علوم تکمیلی هفتم
اُمپرازول دارویی شیمیایی است که تولید اسید معده را کاهش میدهد. چندی پیش، شخصی دچار ناراحتی گوارشی شد بهصورتی که در مری خود احساس سوزش شدید میکرد. دکتر برای او داروی فوق را تجویز کرد.
الف) به نظر شما مشکل این فرد چیست؟
پاسخ خلاصه: فرد دچار ترش کردن یا برگشت اسید معده به مری (ریفلاکس) شده است که باعث سوزش مری او میشود.
پاسخ تشریحی: این فرد دچار عارضهای به نام «ریفلاکس معده» یا همان ترش کردن (بازگشت اسید معده به مری) است. ترشح بیش از حد اسید معده یا شل شدن دریچهٔ بین مری و معده باعث میشود اسید گوارشی وارد مری شود. از آنجا که پوشش داخلی مری برخلاف معده طاقت اسید را ندارد، فرد در ناحیهٔ مری احساس سوزش شدید میکند. داروی امپرازول با کم کردن تولید اسید معده، این سوزش را آرام میکند.
ب) آیا میتوان از این دارو برای درمان بیماری زخم معده هم استفاده کرد؟
پاسخ خلاصه: بله؛ چون کاهش اسید معده به بهبود و ترمیم زخمهای دیوارهٔ معده کمک میکند.
پاسخ تشریحی: بله، پزشکان از این دارو (و داروهای مشابه کاهندهٔ اسید) برای کمک به درمان زخم معده نیز استفاده میکنند. اسید معده یکی از عوامل اصلی ایجاد زخم و جلوگیریکننده از ترمیم زخمهای دیوارهٔ معده است. وقتی تولید اسید معده توسط امپرازول کاهش یابد، محیط معده کمتر اسیدی و خورنده میشود و به زخمهای معده فرصت ترمیم و بهبود داده میشود.
جواب خود را بیازمایید صفحه ۹۸ فصل ۱۳ بخش ۵ علوم تکمیلی هفتم
شکل زیر، طرحی از گردش خون در انسان را نشان میدهد.

الف- اساس رنگ آمیزی رگهای مختلف در این شکل چیست؟
پاسخ: رنگ رگها نشاندهندهٔ مقدار اکسیژن خون است: رگهای قرمز خونِ پراکسیژن و رگهای آبی خونِ کماکسیژن را نشان میدهند.
ب- شمارهی ۱۱، رگی به نام «سیاهرگ باب کبدی» را نشان میدهد. بر اساس آنچه از اصول عمومی گردش خون آموخته اید، توضیح دهید این سیاهرگ از چه نظر غیر عادی است؟
پاسخ: بیشتر سیاهرگها خون را از اندامها به قلب میرسانند؛ اما سیاهرگ باب کبدی خون را از مویرگهای اندامهای گوارشی به کبد میبرد و به مویرگهای کبدی میریزد، نه مستقیم به قلب.
پ- کار این رگ غیر عادی چیست؟
پاسخ: این رگ خونِ دارای مواد غذاییِ جذبشده از روده را به کبد میرساند تا کبد آنها را بررسی و پردازش کند.
پاسخ آزمایش در آزمایشگاه صفحه ۹۹ فصل سیزدهم بخش پنجم علوم تکمیلی هفتم
صفرا مایع سبز رنگ و قلیایی است و کمک میکند تا آنزیمهای گوارشی بهتر بتوانند روی چربیها عمل کنند.
۱- چهار لوله آزمایش انتخاب و به هرکدام ۳ میلی لیتر آب و چند قطره روغن اضافه کنید.
۲- به لوله ۲ کمی جوش شیرین، به لوله ۳ یک قطره مایع ظرفشویی و به لوله شماره ۴ سه قطره صفرای گوسفندی اضافه کنید.
۳- در همه لولهها را ببندید و به شدت تکان دهید. لولهها را به مدت ۱۰ دقیقه کنار بگذارید.
جدول زیر را کامل کنید:
| شماره لوله | مشاهده |
|---|---|
| ۱ | روغن و آب از هم جدا میشوند و روغن روی آب میایستد. |
| ۲ | مانند لولهٔ ۱، روغن و آب بیشتر از هم جدا میشوند. |
| ۳ | روغن به قطرههای ریز تبدیل و در آب پخش میشود؛ مخلوط حالت کدر پیدا میکند. |
| ۴ | مانند لولهٔ ۳، روغن به قطرههای ریز تبدیل و در آب پخش میشود. |
سؤال:
۱- کدامیک از لولهها به هم شبیهترند؟
پاسخ: لولههای ۳ و ۴؛ چون مایع ظرفشویی و صفرا باعث میشوند روغن به قطرههای ریزتر تبدیل و در آب پخش شود.
۲- با توجه به شباهتی که مشاهده کردید، به نظر شما صفرا چگونه به هضم چربیها کمک میکند؟
پاسخ: صفرا چربی را به قطرههای ریز تبدیل میکند. در نتیجه، سطح تماس چربی با آنزیمهای گوارشی بیشتر میشود و آنزیمها بهتر میتوانند روی چربی اثر کنند.
پاسخ خود را بیازمایید صفحه ۱۰۰ فصل ۱۳ بخش ۵ علوم تکمیلی هفتم
برای شناسایی قندهای ساده مانند گلوکز از محلول بندیکت استفاده میشود. در صورت عدم وجود قند، رنگ محلول بندیکت آبی و در صورت وجود قند به ترتیب افزایش میزان قند، سبز، زرد، نارنجی و قرمز خواهد شد. برای شناسایی نشاسته هم از محلول ید یا لوگل استفاده میشود این محلول در صورت وجود نشاسته آبی تیره یا سیاه میشود و هنگامی که نشاسته نداریم، رنگ آن زرد تا قهوهای است.
۱- دهانتان را با آب مقطر دو یا سه بار بشویید.
۲- یک قطعه آدامس بدون شکر بجوید تا غدد بزاقی تحریک شوند و ۴ میلیلیتر بزاق در یک ظرف کوچک جمع کنید. به همان اندازه آب مقطر به ظرف اضافه کنید تا بزاق رقیق شده داشته باشید.
۳- سه میلیلیتر از محلول نشاسته را که قبلاً تهیه کردهاید، در یک بشر کوچک بریزید و سه میلیلیتر محلول بزاق را به آن اضافه کنید و با یک میله شیشهای آنها را مخلوط کنید.
۴- یک دقیقه صبر کنید. زمان را یادداشت کنید و یک قطره از مخلوط را درون یک ظرف شیشهای دیگر بریزید و میزان نشاسته را با محلول لوگل (بر اساس میزان رنگ) اندازه بگیرید.
۵- در فواصل یک دقیقهای، یک قطره از مخلوط را به همین روش آزمایش کنید تا دیگر جواب مثبت نبینید.
۶- پس از اینکه آزمایش نشاسته منفی شد، بقیه محلول را برای یافتن گلوکز آزمایش کنید. ۲ میلیلیتر از مخلوط را با ۲ میلیلیتر از محلول بندیکت در یک لوله آزمایش ریخته و به مدت ۵ دقیقه در حمام آب جوش قرار دهید.
سؤال:
۱- چه مدت طول کشید تا نشاسته هضم شود؟
پاسخ خلاصه: بسته به شرایط آزمایش، معمولاً حدود ۳ تا ۵ دقیقه طول میکشد تا نشاسته به طور کامل هضم شود.
پاسخ تشریحی: این مدتزمان به مقدار و غلظت بزاق و نشاسته بستگی دارد، اما معمولاً حدود چند دقیقه (بین ۳ تا ۵ دقیقه) طول میکشد. در این آزمایش، با چک کردن هر یک دقیقهی قطرهای از مخلوط با محلول لوگل، میبینیم که رنگ زرد/قهوهای لوگل دیگر تغییر نمیکند (آبی تیره نمیشود) که نشان میدهد تمام نشاسته توسط آنزیم بزاق هضم و به قند تبدیل شده است.
۲- رنگ مخلوط شما در اثر اضافه کردن محلول بندیکت چه تغییری کرد؟ این تغییر رنگ نشانه چیست؟
پاسخ خلاصه: رنگ محلول بندیکت از آبی به سبز، زرد یا نارنجی تبدیل میشود که نشاندهندهٔ تولید قند ساده (گلوکز) از هضم نشاسته است.
پاسخ تشریحی: رنگ مخلوط پس از قرار گرفتن در حمام آب جوش از آبی به رنگهای سبز، زرد، نارنجی یا قرمز (بسته به میزان قند تولید شده) تغییر میکند. این تغییر رنگ نشانهٔ وجود قندهای ساده (مانند گلوکز) است؛ یعنی آنزیم موجود در بزاق توانسته است نشاسته (که یک قند پیچیده است) را به قند ساده تبدیل کند.
۳- نتایج به دست آمده به چه معنا است؟
پاسخ خلاصه: یعنی بزاق دهان ما مواد قندی پیچیده (نشاسته) را به قندهای ساده و قابل جذب (گلوکز) تبدیل میکند.
پاسخ تشریحی: این نتایج به وضوح نشان میدهد که آنزیمهای موجود در بزاق دهان (آمیلاز بزاق) نقش گوارش شیمیایی کربوهیدراتها را بر عهده دارند. بزاق میتواند قندهای پیچیده و بزرگ مانند نشاسته را که بدن نمیتواند به همان شکل جذب کند، به قطعات کوچکتر و قندهای ساده (مانند گلوکز) تبدیل کند تا سلولهای بدن بتوانند به راحتی آنها را جذب و استفاده کنند.
جواب خود را بیازمایید صفحه ۱۰۱ فصل سیزدهم بخش پنجم علوم تکمیلی هفتم
در سفری به عمق منطقهای ناشناخته با تعدادی جسد جانور برخورد کردیم. تصمیم گرفتیم که آنها را به آزمایشگاه منتقل کنیم و تحقیقاتی روی آنها انجام دهیم. به نظر دوستانمان یکی از دلایل مردن این حیوانات کمبود غذا بوده است. برای پاسخگویی به این سؤال لازم بود اول از رژیم غذایی آنها اطلاعاتی بهدست آوریم. بدن اکثر آنها پوسیده بود و چیز زیادی باقی نمانده بود. تصمیم گرفتیم از دندانها شروع کنیم. با رعایت نکات ایمنی و پوشیدن دستکش و ماسک شروع به شمردن دندانها کردیم.
میدانید که بهطور کلی چهار نوع دندان اصلی از نظر کارکرد وجود دارد که عبارتاند از: پیش، نیش، آسیای کوچک و آسیای بزرگ. برای نشان دادن وضعیت دندانهای یک موجود از یک فرمولی به نام فرمول دندانی استفاده میکنند. این فرمول تعداد دندانهای مختلف را در نیمی از فک (طرف بالا یا پایین) نشان میدهد.
فرمول دندانی این موجودات را تهیه کردیم (جدول زیر)؛ اما برای نشان دادن اندازه دندان هم، بهصورت ابتکاری سعی کردیم اندازۀ نسبی دندان را هم با حروفی نظیر s (کوچک)، m (متوسط) و b (بزرگ) نشان دهیم. اگر دندان خیلی بزرگ بود از xb استفاده کردیم. اعداد از چپ به راست به ترتیب دندانهای پیش، نیش، آسیای کوچک و آسیای بزرگ را نشان میدهد.
سؤال: با توجه به فرمولهای دندانی آنها، به نظر شما این موجودات چه نوع تغذیهای (گیاهخوار، گوشتخوار، همهچیزخوار) داشتهاند؟ برای پاسخ خود دلیل بیاورید.
| موجود | فرمول دندانی | نوع رژیم غذایی |
|---|---|---|
| ۱ | ۳(m), ۱(xb), ۳(b), ۱(m) | |
| ۲ | ۳(b), ۰(-), ۳(b), ۳(b) | |
| ۳ | ۲(m), ۱(m), ۲(m), ۳(m) |
جدول کامل شده:
| موجود | فرمول دندانی | نوع رژیم غذایی |
|---|---|---|
| ۱ | ۳ دندان پیشِ متوسط، ۱ دندان نیشِ بسیار بزرگ، ۳ آسیای کوچکِ بزرگ و ۳ آسیای بزرگِ متوسط | گوشتخوار |
| ۲ | ۳ دندان پیشِ بزرگ، بدون دندان نیش، ۳ آسیای کوچکِ بزرگ و ۳ آسیای بزرگِ بزرگ | گیاهخوار |
| ۳ | ۲ دندان پیشِ متوسط، ۱ دندان نیشِ متوسط، ۲ آسیای کوچکِ متوسط و ۳ آسیای بزرگِ متوسط | همهچیزخوار |
پاسخ تشریحی: موجود شمارهٔ ۱ دندان نیش بسیار بزرگی دارد که برای گرفتن و پارهکردن گوشت مناسب است؛ پس احتمالاً گوشتخوار بوده است. موجود شمارهٔ ۲ دندان نیش ندارد و دندانهای آسیای بزرگش برای خردکردن غذا مناسباند؛ بنابراین احتمالاً گیاهخوار بوده است. موجود شمارهٔ ۳ اندازههای متوسطی از انواع دندان دارد؛ پس میتوانسته هم از غذاهای گیاهی و هم از غذاهای جانوری استفاده کند و همهچیزخوار بوده است.
پاسخ خلاصه: ۱) گوشتخوار؛ ۲) گیاهخوار؛ ۳) همهچیزخوار.
توجه: شما دانش آموز پایه هفتم متوسطه اول می توانید برای دسترسی سریع و آسان تر به معنی مطالب آموزشی و جواب سوالات درس های کتاب علوم تجربی تکمیلی (ویژه مدارس استعداد درخشان) پایه هفتم متوسطه اول ، در انتهای عنوان خود عبارت «ماگرتا» را نیز در گوگل جستجو کنید.
پاسخ فصل بعدی:
پاسخ فصل قبلی: جواب فصل دوازدهم بخش پنجم علوم تکمیلی هفتم
📝 در انتها امیدواریم که مقاله جواب فعالیت ها و تمرین های فصل سیزدهم بخش پنجم کتاب علوم تجربی تکمیلی ویژه استعداد درخشان پایه هفتم متوسطه اول، برای شما دانش آموزان عزیز مفید بوده باشد و توانسته باشید تا از آن استفاده و بهره برده باشید.

























