جواب فصل دوازدهم بخش پنجم علوم تکمیلی هفتم ؛ در این مقاله به جواب و حل سوال های خود را بیازمایید و آزمایش در آزمایشگاه صفحه ۹۱ ، ۹۵ و ۹۶ فصل دوازدهم «سفره سلامت» بخش پنجم «دنیای درون من» علوم تجربی تکمیلی (ویژه مدارس استعداد درخشان) پایه هفتم متوسطه اول پرداخته ایم. در ادامه با بخش آموزش و پرورش ماگرتا همراه ما باشید.
همچنین بخوانید: گام به گام کتاب علوم تجربی تکمیلی (ویژه مدارس استعداد درخشان) هفتم

جواب خود را بیازمایید صفحه ۹۱ فصل دوازدهم بخش پنجم علوم تکمیلی هفتم
جلبک دریایی یوکاریوت و تک سلولی استابولاریا (Acetabularia) در قرن ۱۹ میلادی کشف شد. طول آن حدود ۵ سانتیمتر است. استابولاریا بهعنوان یک جاندار آبزی، اندازه کوچکی دارد اما در ابعاد سلولی، یک سلول غولپیکر به شمار میآید. همانطور که در شکل مشاهده میکنید، این جلبک شامل یک پایه نگهدارنده، یک ستون استوانهای و یک کلاهک فنجانی شکل است. هسته آن در بخش پایه که دورترین نقطه نسبت به کلاهک است قرار دارد. اگر در آزمایشگاه، کلاهک این جلبک را توسط قیچی جدا کنیم، پس از چند هفته دوباره کلاهک جدیدی به همان شکل قبلی میسازد. با توجه به شرح آزمایشهای زیر و نتایج به دست آمده، به سؤالاتی که در پایان متن آمده است پاسخ دهید.
دو گونه مختلف از این جلبک را به نامهای استابولاریا مدیترانا (A. mediterranea) که کلاهک آن شبیه چتر است و استابولاریا کرنولاتا (A. crenulata) که کلاهک آن شبیه ستارهٔ چند رشتهای است، انتخاب میکنیم.

اگر هسته این جلبکها را از سلول خارج کنیم و کلاهکشان را هم برش دهیم، سلول دوباره میتواند کلاهک جدیدی با همان ویژگیها و دقیقاً به همان شکل قبلی بسازد اما اگر باز هم، کلاهک جدید را برش دهیم، دیگر نمیتوانند کلاهک جدید بسازند.
پرسشها:
الف) با توجه به مطالبی که درباره عملکرد هسته در سلول آموخته اید، بگویید چرا اگر کلاهک جدید را برای بار دوم از جلبک بدون هسته جدا کنیم، دیگر قادر به ساختن کلاهک نیست. به نظر شما علت این امر چیست؟
پاسخ خلاصه: جلبک بدون هسته به کمک موادِ باقیمانده در سلول یکبار کلاهک میسازد؛ اما برای ساخت دوبارهٔ آن به هسته نیاز دارد.
پاسخ تشریحی: هسته، فعالیتهای سلول را کنترل میکند و اطلاعات لازم برای ساختن بخشهای گوناگون سلول را در خود دارد. جلبکِ بدون هسته میتواند یکبار کلاهک تازه بسازد، چون در سلول موادی از قبل وجود دارد که به ساختن آن کمک میکنند. اما پس از جداشدن کلاهک تازه، این مواد کم میشوند و چون هستهای وجود ندارد تا فعالیت سلول را کنترل و مواد لازم را دوباره فراهم کند، جلبک دیگر نمیتواند کلاهک دیگری بسازد.
ب) در یک آزمایش دیگر، هسته یک جلبک A. crenulata را خارج میکنیم و دوبار کلاهکش را میبریم. سپس هسته یک جلبک A. mediterranea را بهجای هسته جلبک مورد آزمایش قرار میدهیم. فکر میکنید در این صورت، آیا کلاهک جدیدی در A. crenulata تشکیل میشود؟ اگر پاسخ شما آری است، بگویید این کلاهک جدید، شبیه به کلاهک کدامیک از گونههای مورد مطالعه خواهد بود. چرا؟
پاسخ خلاصه: جلبک بدون هسته به کمک موادِ باقیمانده در سلول یکبار کلاهک میسازد؛ اما برای ساخت دوبارهٔ آن به هسته نیاز دارد.
پاسخ تشریحی: بله، کلاهک تازه تشکیل میشود و شکل آن شبیه کلاهک استابولاریا مدیترانا خواهد بود. چون هستهٔ این گونه در جلبک قرار داده شده است و هسته اطلاعاتی را دارد که فعالیت سلول و ویژگیهای آن، ازجمله شکل کلاهک، را کنترل میکند.
جواب آزمایش در آزمایشگاه صفحه ۹۵ فصل ۱۱ بخش ۵ علوم تکمیلی هفتم
در آزمایش صفحه ۱۰۲ این فصل آموختید که میتوان از لوگول (محلول ید) برای تشخیص وجود نشاسته در غذا استفاده کرد. جالب اینجاست که رنگ ایجادشده توسط لوگول در حضور ویتامین C از بین میرود.
در یک لوله آزمایش، ۲ سی سی آب بریزید و دو قطره محلول نشاسته به آن اضافه کنید. سپس، یک قطره محلول ید به آن اضافه کنید. در این مرحله، قطره قطره آب نارنج یا پرتقال به آن اضافه کنید و محلول حاصل را خوب هم بزنید.
همین کار را با آب انگور و لیموشیرین انجام دهید.
در مرحله ۲، محلول چه رنگی میشود؟
پاسخ: پس از افزودن محلول ید به نشاسته، محلول آبیِ تیره یا آبیِ مایل به سیاه میشود.
در مرحله ۳، چند قطره برای بیرنگ شدن محلول لازم است؟
پاسخ: تعداد قطرههای آبمیوهای که برای بیرنگشدن محلول لازم است، به نوع و غلظت آبمیوه بستگی دارد؛ بنابراین باید آن را هنگام آزمایش بشمارید. عدد ثابتی برای همهٔ آزمایشها وجود ندارد.
نتایج مراحل ۳ و ۴ را مقایسه کنید.
پاسخ: نتیجهٔ آبمیوهها را با هم مقایسه کنید. هرکدام که با قطرههای کمتری محلول را بیرنگ کند، ویتامین C بیشتری دارد. اگر تعداد قطرهها بیشتر باشد، ویتامین C آن آبمیوه کمتر است.
پاسخ دیگر: محلول نشاسته و ید آبیِ تیره میشود. آبمیوه باعث کمرنگشدن و سپس بیرنگشدن آن میشود؛ تعداد قطرهها را در آزمایش بشمارید و مقایسه کنید.
پاسخ آزمایش در آزمایشگاه صفحه ۹۶ فصل دوازدهم بخش پنجم علوم تکمیلی هفتم
آزمایش مقدار انرژی موجود در غذاهای مختلف را محاسبه خواهید کرد. چند نوع غذا را بهصورت خشک آماده کنید. برای مثال، زیتون را در دمای ۵۰ درجه سانتیگراد به مدت سه روز نگه دارید. برای خشک کردن پنیر میتوانید آن را روی دستمال کاغذی به مدت چند روز جلوی پنجره قرار دهید تا آب موجود در آن بهصورت کامل بخار شود. غذاهای خشکشده را به قطعات کوچک با اندازه ۱ سانتیمتر مربع تقسیم کنید. سپس به ترتیب، مراحل زیر را انجام دهید:
۱- با استفاده از استوانه مدرج، حدود ۲۰ سی سی آب را در لولهی آزمایش بریزید (شکل روبرو).
۲- با یک دماسنج دمای آب را اندازه بگیرید و آن را در یک جدول ثبت کنید.
۳- یک تکه غذا را انتخاب کنید و با استفاده از ترازو آن را وزن کنید. وزن مورد نظر را در جدول خود ثبت کنید.
۴- تکه غذا را با احتیاط به یک سوزن دستهدار متصل کنید. غذا را روی چراغ الکلی یا چراغ بونزن نگه دارید تا شعلهور شود.

۵- به محض شعلهور شدن غذا، آن را مانند شکل زیر، در زیر لولهی آزمایش بگیرید. سعی کنید حداکثر حرارت شعله به آب برسد. برای این کار، باید شعله در نزدیکترین فاصله خود به لوله باشد. این مرحله را تا سوختن کامل غذا ادامه دهید. اگر شعله خاموش شد، خیلی سریع غذا را مجدداً روی چراغ بونزن بگیرید و دوباره آن را شعلهور کنید.

۶- به محض سوختن کامل غذا، دمای آب را ثبت کنید. قبل از اندازهگیری، با دماسنج آب را هم بزنید و بالاترین دما را ثبت کنید.
۷- این عمل را برای غذاهای دیگر هم تکرار کنید.
۸- با استفاده از فرمول زیر، مقدار انرژی آزاد شده را محاسبه کنید:
جرم غذا (گرم) / (۴/۲ × میزان افزایش دما (درجهی سانتی گراد) × جرم آب (گرم)) = انرژی آزادشده از هر گرم غذا (ژول)
۹- اگر عدد شما بیش از ۱۰۰۰ ژول بر گرم بود، میتوانید آن را بهصورت کیلوژول ثبت کنید. نتایج خود را با کلاس مقایسه کنید.
راهنمای انجام و پاسخ آزمایش اندازه گیری انرژی مواد غذایی: از آنجا که این آزمایش عملی است و مقادیر دما، جرم غذا و جرم آب بستگی به نمونههایی دارد که در کلاس یا آزمایشگاه استفاده میکنید، یک نمونه جدول کاملشده همراه با روش محاسبه برای شما نوشتهایم تا بتوانید نتایج آزمایش خود را به راحتی در آن قرار دهید.
نمونه جدول ثبت اطلاعات و محاسبات:
| نوع ماده غذایی | جرم آب () | دمای اولیه آب () | دمای نهایی آب () | میزان افزایش دما () | جرم غذا () | انرژی آزاد شده () |
|---|---|---|---|---|---|---|
| مثال: پنیر خشک | ۲۰ | ۲۲ | ۴۲ | ۲۰ | ۰/۵ | ۳۳۶۰ ژول بر گرم |
| مثال: زیتون خشک | ۲۰ | ۲۲ | ۵۲ | ۳۰ | ۰/۵ | ۵۰۴۰ ژول بر گرم |
روش محاسبه انرژی (با استفاده از فرمول کتاب):
فرمول محاسبه به این صورت است:
- محاسبه برای نمونهی پنیر در جدول بالا:
- میزان افزایش دما ()
- صورت فرمول:
- تقسیم بر جرم غذا: ژول بر گرم
- تبدیل به کیلوژول (تقسیم بر ۱۰۰۰): 3.36 کیلوژول بر گرم
پاسخ خلاصه و نکات مهم برای گزارش کار:
- هدف آزمایش: محاسبهٔ مقدار انرژی موجود در گرمِ هر مادهٔ غذایی با استفاده از گرمای آزاد شده هنگام سوختن و انتقال آن به آب.
- نتیجهگیری: غذاهای چرب یا پرکالری (مانند زیتون یا مغزها) باعث افزایش دمای بیشتری در آب میشوند و انرژی آزادشده از آنها بیشتر از غذاهای دیگر است.
- نکته: هنگام مقایسه با بچههای کلاس متوجه میشوید که هرچه ماده غذایی چربی یا قند متراکمتر داشته باشد، عدد به دست آمده برای انرژی آزادشده بزرگتر خواهد بود.
توجه: شما دانش آموز پایه هفتم متوسطه اول می توانید برای دسترسی سریع و آسان تر به معنی مطالب آموزشی و جواب سوالات درس های کتاب علوم تجربی تکمیلی (ویژه مدارس استعداد درخشان) پایه هفتم متوسطه اول ، در انتهای عنوان خود عبارت «ماگرتا» را نیز در گوگل جستجو کنید.
پاسخ فصل بعدی:
پاسخ فصل قبلی: جواب فصل یازدهم بخش پنجم علوم تکمیلی هفتم
📝 در انتها امیدواریم که مقاله جواب فعالیت ها و تمرین های فصل دوازدهم بخش پنجم کتاب علوم تجربی تکمیلی ویژه استعداد درخشان پایه هفتم متوسطه اول، برای شما دانش آموزان عزیز مفید بوده باشد و توانسته باشید تا از آن استفاده و بهره برده باشید.


























