اخبارعلمی

جواب فصل چهارم علوم تکمیلی هشتم 🧠 تنظیم عصبی

گام به گام پاسخ و حل فعالیت‌ ها و پرسش های فصل چهارم کتاب علوم تجربی تکمیلی پایه هشتم

جواب فصل چهارم علوم تکمیلی هشتم ؛ در این مقاله به جواب و حل سوال های آزمایش کنید ، بیشتر بدانید ، خود را بیازمایید و فعالیت صفحه ۴۴ ، ۴۵ ، ۴۸ ، ۴۹ ، ۵۰ ، ۵۲ و ۵۳ فصل چهارم «تنظیم عصبی» علوم تجربی تکمیلی (ویژه مدارس استعداد درخشان) پایه هشتم متوسطه اول پرداخته ایم. در ادامه با بخش آموزش و پرورش ماگرتا همراه ما باشید.

همچنین بخوانید: گام به گام کتاب علوم تجربی تکمیلی (ویژه مدارس استعداد درخشان) هشتم

جواب فصل چهارم علوم تکمیلی هشتم

جواب آزمایش کنید صفحه ۴۴ و ۴۵ فصل چهارم علوم تکمیلی هشتم

تشریح مغز گوسفند

یک مغز گوسفند سالم تهیه کنید. سعی کنید مغز کامل باشد و له نشده باشد. بهتر است مغز را برای چند روز در محلول فرمالین ۵ – ۱۰ درصد بگذارید تا سفت‌تر شده و راحت‌تر بتوانید با آن کار کنید. در این صورت قبل از شروع کار چند ساعت آن را در آب بگذارید تا فرمالین روی آن شسته شود و بوی آن شما را اذیت نکند. هنگام تشریح هم حتماً دستکش مخصوص جراحی استفاده کنید تا فرمالین به‌دست شما آسیبی نرساند؛ سپس طبق روش زیر عمل کنید و مشاهدات خود را در هر مرحله یادداشت کنید.

مشاهدهٔ ظاهر مغز: شکل ظاهری مغز، پردهٔ پوشانندهٔ آن و شیارهای سطحی و عمقی را به دقت مشاهده کنید.

مشاهدهٔ سطح پشتی مغز: کف مغز را در دست گرفته و سطح ظاهری آن را خوب بررسی کنید. دو نیمکرهٔ مخ، مخچه، کرمینه، بصل‌النخاع و قسمتی از نخاع را که باقی مانده شناسایی کنید.

جواب آزمایش کنید صفحه ۴۴ و ۴۵ فصل چهارم علوم تکمیلی هشتم

مشاهدهٔ سطح شکمی مغز: سطح شکمی را به دقت بررسی کنید و سعی کنید لوب‌های بویایی، اعصاب بینایی، پل مغزی و بصل‌النخاع را تشخیص دهید.

جواب آزمایش کنید صفحه ۴۴ و ۴۵ فصل چهارم علوم تکمیلی هشتم

مشاهدهٔ قسمت‌های درونی مغز: مغز را از سطح شکمی در سینی تشریح قرار دهید. دو نیمکرهٔ مخ را با دست کمی از هم جدا کرده و بافت را به آرامی و کم‌کم باز کنید تا به یک بافت سفید رنگ برسید. اسم این قسمت چیست؟ [تصویری از برش طولی مغز] برش طولی مغز

جواب آزمایش کنید صفحه ۴۴ و ۴۵ فصل چهارم علوم تکمیلی هشتم

پس از مشاهدهٔ این بافت، آن را از وسط به آهستگی برش زده و نیمکره‌ها را از هم جدا کنید تا مثلث مغزی دیده شود؛ سپس با نوک چاقو مثلث مغزی را از وسط برش زده و آن را به دو نیمه تقسیم کنید. زیر آن پرده‌ای نازک و قرمز رنگ است که محل بطن سوم مغز است. در جلوی محوطه بطن سوم دو برجستگی تخم‌مرغی شکل به نام تالاموس و در عقب بطن سوم، غدهٔ پینه‌آل و برجستگی‌های چهارگانه را پیدا کنید.

جواب آزمایش کنید صفحه ۴۴ و ۴۵ فصل چهارم علوم تکمیلی هشتم

پس از مشاهدهٔ این قسمت‌ها، برشی که وسط مغز از جلو تا عقب آن زده بودید را تا انتها ادامه داده و دو قسمت مغز را کاملاً از هم جدا کنید و همهٔ قسمت‌ها را با دقت مشاهده کنید. به نحوهٔ قرارگیری مادهٔ سفید و خاکستری، شکل و عمق شیارها در مخ و مخچه توجه کنید.

برای یادگیری بهتر می‌توانید به سایت زیر مراجعه کنید:

#htm2.lab2/lab/neurology/projects/edu.upenn.vet.cal://http

پاسخ: در زیر این آزمایش را کامل شرح داده‌ایم:

مرحله اول: مشاهدهٔ ظاهر مغز و پردهٔ پوشاننده

  • مشاهدات:وقتی به ظاهر مغز نگاه می‌کنید، متوجه می‌شوید که سطح خارجی آن توسط پرده‌ای ضخیم و محافظ به نام پردهٔ مننژ پوشیده شده است. روی سطح مخ، برآمدگی‌ها و شیارهای متعددی (شیارهای کم‌عمق و عمیق) دیده می‌شود. وجود این شیارها بسیار مهم است زیرا سطح تماس (یا مساحت) قشر مخ را به‌شدت افزایش می‌دهد تا تعداد سلول‌های عصبی (نورون‌ها) بیشتری در فضایی کوچک‌تر جای بگیرند.

مرحله دوم: مشاهدهٔ سطح پشتی مغز (مطابق شکل ۱)

  • مشاهدات: اگر مغز را از سطح پشتی (بالایی) بررسی کنید، اجزای زیر به‌خوبی قابل تشخیص هستند:
    1. دو نیمکرهٔ مخ: بخش بسیار بزرگ و پشتی مغز که بیشتر حجم مغز را تشکیل داده و با شیار عمیقی از هم جدا شده‌اند.
    2. مخچه: بخش پشتی-پایینی مغز که سطح آن دارای شیارهای نازک، منظم و موازی است.
    3. کرمینه: بخش میانی و کرم‌مانندی که دو نیمکرهٔ مخچه را به یکدیگر متصل می‌کند.
    4. بصل‌النخاع و نخاع: بخش پایینی مغز که به نخاع متصل می‌شود و ساقهٔ مغز را ادامه می‌دهد.

پاسخ خلاصه: در سطح پشتی مغز، دو نیمکرهٔ بزرگ مخ، مخچه (به‌همراه کرمینه در وسط)، بصل‌النخاع و ابتدای نخاع مشاهده می‌شوند که سطح مخ پر از شیار است.

مرحله سوم: مشاهدهٔ سطح شکمی مغز (مطابق شکل ۲)

  • مشاهدات: با برگرداندن مغز و نگاه کردن به سطح شکمی (کف مغز)، ساختارهای زیر دیده می‌شوند:
    • لوب‌های بویایی: دو برجستگی در جلویی‌ترین قسمت مغز که مربوط به حس بویایی هستند.
    • اعصاب بینایی: در وسط مغز، محل تقاطع دو عصب بینایی دیده می‌شود که به شکل ضربدر (X\text{X}X) است (کیاستای بینایی).
    • پل مغزی و بصل‌النخاع: برجستگی‌های پایین‌تر که مسیر ارتباطی مخ، مخچه و نخاع هستند.

مرحله چهارم: مشاهدهٔ قسمت‌های درونی و برش طولی مغز (مطابق شکل‌های ۳، ۴ و ۵)

  • پاسخ به پرسش متن کتاب: «دو نیمکرهٔ مخ را با دست کمی از هم جدا کرده و بافت را به آرامی باز کنید تا به یک بافت سفیدرنگ برسید. اسم این قسمت چیست؟»
    • پاسخ تشریحی: این بافت سفیدرنگ و ضخیم که ارتباط‌دهندهٔ عصبی بین دو نیمکرهٔ چپ و راست مخ است، «جسم پینه‌ای» (یا پینه‌بین دو نیمکره) نام دارد. وظیفهٔ آن انتقال اطلاعات و هماهنگی بین دو نیمکرهٔ مخ است.
    • پاسخ خلاصه: جسم پینه‌ای (رابط پینه‌ای).

بررسی سایر بخش‌های درونی پس از برش (میداساجیتال / طولی):

هنگامی که مغز از وسط به‌طور طولی برش داده می‌شود، بخش‌های زیر قابل مشاهده‌اند:

  1. تالاموس‌ها: دو برجستگی تخم‌مرغی‌شکل در مرکز مغز که مرکز رله‌کردن (تقویت و هدایت) پیام‌های حسی به قشر مخ هستند.
  2. بطن‌های مغزی: حفرات درون مغز که حاوی مایع مغزی-نخاعی هستند (بطن سوم در زیر مثلث مغزی قرار دارد).
  3. غدهٔ پینه‌آل (صنوبری) و برجستگی‌های چهارگانه: در بخش پشتی و میانی مغز میانی قرار دارند.
  4. مادهٔ سفید و خاکستری:
    • مادهٔ خاکستری: در سطح مخ و مخچه (قشر مخ) قرار دارد (جایگاه پردازش و تصمیم‌گیری).
    • مادهٔ سفید: در بخش درونی مخ و مخچه قرار دارد (تشکیل‌شده از رشته‌های عصبی میلین‌دار). (این ویژگی برخلاف نخاع است که در آن مادهٔ خاکستری در درون و مادهٔ سفید در بیرون قرار دارد).

جواب بیشتر بدانید صفحه ۴۸ فصل ۴ علوم تکمیلی هشتم

مغز بدون شک اعجاب‌انگیزترین عضو بدن انسان است؛ اما در این عضو پیچیده چه می‌گذرد؟

پاسخ تشریحی: در این عضو پیچیده، شبکه‌ای عظیم و پویا از فعالیت‌های الکتریکی و شیمیایی جریان دارد. میلیاردها سلول عصبی (نورون) به‌طور لحظه‌ای در حال دریافت پیام‌های حسی از سراسر بدن، پردازش اطلاعات، تفسیر محیط، تولید افکار، احساسات و یادگیری هستند. مغز مدام در حال تصمیم‌گیری و ارسال فرمان‌های حرکتی و تنظیمی برای ارگان‌های مختلف بدن است تا حیات و هماهنگی حفظ شود.

پاسخ خلاصه: جریان دائمی پیام‌های الکتریکی و شیمیایی بین نورون‌ها برای پردازش اطلاعات، تفکر، یادگیری، احساس و کنترل فعالیت‌های بدن.

مغز انسان از حدود ۱۰۰ میلیارد نورون تشکیل شده است که هریک از طریق آکسون (آسه‌) و دندریت‌های (دارینه‌) خود با تعدادی از نورون‌های دیگر ارتباط برقرار کرده و اعمال خاصی از بدن را کنترل می‌کنند؛ اما آیا مغز یک ماشین برنامه‌ریزی شده و غیر قابل تغییر است؟

پاسخ تشریحی: خیر، هرگز! مغز یک ساختار ثابت، خشک و از‌پیش‌تعیین‌شده نیست. مغز انسان ویژگی شگفت‌انگیزی به نام «انعطاف‌پذیری عصبی» (Neuroplasticity) دارد؛ یعنی با هر بار یادگیری یک مهارت جدید، مطالعه، تجربه، ورزش یا حتی مواجهه با محیط‌های تازه، ساختار اتصالات و سیناپس‌های بین نورون‌ها تغییر می‌کند، قوی‌تر می‌شود و حتی مسیرهای عصبی جدیدی می‌سازد.

پاسخ خلاصه: خیر؛ مغز دارای خاصیت انعطاف‌پذیری است و با یادگیری، تجربیات جدید و تمرین، ساختار و اتصالات آن تغییر کرده و قوی‌تر می‌شود.

به نظر شما تعداد این ارتباطات در مغز افراد مختلف و یا مغز یک فرد از بدو تولد تا کهنسالی یکسان و ثابت است؟

پاسخ تشریحی: خیر، ثابت نیست و تغییر می‌کند:

۱. از بدو تولد تا جوانی: نوزادان نورون‌های زیادی دارند اما ارتباطات (سیناپس‌ها) بین آن‌ها هنوز کامل و زیاد نیست. با رشد کودک، آموزش، یادگیری و کسب تجربیات جدید، تعداد این ارتباطات عصبی به‌شدت افزایش می‌یابد تا جایی که در دوران کودکی و جوانی به اوج پویایی و پیچیدگی خود می‌رسد.
۲. در دوران کهنسالی: با افزایش سن و کاهش یادگیری جدید یا از دست رفتن برخی سلول‌ها، تعداد و پویایی این ارتباطات دستخوش تغییر (و گاهی کاهش) می‌شود.
۳. در افراد مختلف: میزان و تعداد این ارتباطات در مغز افراد مختلف با توجه به میزان مطالعه، یادگیری مهارت‌های جدید، سبک زندگی و میزان فعالیت‌های ذهنی تفاوت زیادی دارد.


پاسخ خلاصه: خیر؛ تعداد ارتباطات عصبی با افزایش سن و یادگیری (از کودکی تا جوانی) بیشتر می‌شود و در افراد مختلف بر اساس میزان تلاش، یادگیری و تجربیات متغیر است.

جواب بیشتر بدانید صفحه ۴۸ فصل ۴ علوم تکمیلی هشتم

پاسخ خود را بیازمایید صفحه ۴۹ فصل چهارم علوم تکمیلی هشتم

یکی از اوّلین مطالعات آزمایشگاهی که اثر محیط پیرامون و تجربیات محیطی را بر مغز مشخص ساخت به شرح زیر است:

آزمایش: قراردادن یک موش آزمایشگاهی در یک قفسه خالی و یک موش دیگر در قفسی مملو از وسایل بازی مخصوص حیوان آزمایشگاهی به مدت چند روز و سپس بررسی مغز دو حیوان.

پاسخ خود را بیازمایید صفحه ۴۹ فصل چهارم علوم تکمیلی هشتم

نتیجه: ضخامت بخش خاکستری مخ حیوانی که در قفسه پر از اسباب‌بازی نگهداری شده بود بیشتر از حیوانی بود که در قفسهٔ خالی قرار گرفته بود.

سؤال: آیا می‌توانید مثال‌هایی از اثر محیط بر عملکرد مغز بزنید و دربارهٔ آن‌ها توضیح دهید؟

پاسخ تشریحی: بله، محیط پیرامون، تجربیات زندگی، نوع آموزش و فعالیت‌هایی که هر روز انجام می‌دهیم، تأثیر مستقیمی روی ساختار و عملکرد مغز ما دارند. وقتی در یک محیط غنی از یادگیری، چالش و فعالیت قرار می‌گیریم، نورون‌ها شاخه‌شاخه‌تر می‌شوند و اتصالات (سیناپس‌های) بیشتری بین آن‌ها برقرار می‌گردد.

چند مثال مهم از اثر محیط بر مغز:

۱. یادگیری زبان‌های جدید یا نواختن ساز: افرادی که در محیط‌های دوزبانه بزرگ می‌شوند یا از کودکی به یادگیری موسیقی و نواختن یک ساز (مثل پیانو) می‌پردازند، بخش‌هایی از قشر مخ آن‌ها (مخصوصاً نواحی مربوط به شنوایی، دقت و کنترل حرکتی) رشد بیشتر و اتصالات عصبی قوی‌تری پیدا می‌کند.
۲. مطالعه و حل مسائل فکری: دانش‌آموزی که به‌طور مرتب کتاب می‌خواند، معما حل می‌کند یا مسائل ریاضی را تحلیل می‌کند، مغز ورزیده‌تری نسبت به فردی دارد که از مغز خود کمتر در کارهای فکری استفاده می‌کند؛ زیرا محیط‌های فکری، سلول‌های عصبی را وادار به ساخت مسیرهای جدید می‌کنند.
۳. محیط‌های محروم در مقابل محیط‌های پویا: کودکان و انسان‌هایی که در محیط‌های دارای محرک‌های متنوع، امن و اجتماعی رشد می‌کنند، توانایی‌های یادگیری، تمرکز و حل مسئلهٔ بالاتری دارند، چون مغز آن‌ها فرصت کافی برای توسعهٔ شبکه‌های عصبی پیچیده را داشته است.

پاسخ تشریحی خلاصه:
یادگیری مهارت‌ها (مانند موسیقی یا زبان‌آموزی): باعث رشد قشر مخ و افزایش اتصالات عصبی در بخش‌های مرتبط با آن مهارت می‌شود.
مطالعه و حل مسئله: تقویت و ساخت مسیرهای عصبی جدید به دلیل فعالیت فکری مستمر در محیط‌های آموزشی.
تأثیر محیط غنی از محرک: افزایش پیچیدگی شبکهٔ نورونی و بهبود توانایی‌های ذهنی و یادگیری در مقایسه با محیط‌های یکنواخت و خالی از محرک.

پاسخ بیشتر بدانید صفحه ۵۰ فصل ۴ علوم تکمیلی هشتم

یادگیری

یادگیری یکی از مثال‌های تغییرپذیری مغز است. یادگیری در نتیجه تجربیات محیطی و تمرین و ممارست سبب تغییر ارتباط بین نورون‌ها در مغز و شکل‌گیری ارتباط‌های جدید می‌شود.

هنگامی که مهارت‌های خاصی مانند نقاشی، رانندگی و… را یاد می‌گیرید، مناطقی از مغز شما که با این مهارت‌ها در ارتباط هستند، رشد می‌کنند و بزرگ‌تر می‌شوند.

پاسخ بیشتر بدانید صفحه ۵۰ فصل ۴ علوم تکمیلی هشتم

با توجه به این توضیحات آیا می‌توانید بگویید:

🔴 چرا هر فردی زبان مادری یا همان نخستین زبانی را که در زمان کودکی یاد گرفته بهتر از هر زبان دیگری می‌داند؟

پاسخ: چون انسان زبان مادری را از کودکی و در محیط زندگی خود بارها می‌شنود و به‌کار می‌برد. این تجربه و تمرینِ فراوان، ارتباط میان نورون‌های بخش‌های مرتبط با زبان را تقویت می‌کند و یادگیری آن زبان را آسان‌تر می‌سازد.

🔴 چرا معمولاً افرادی که از زمان کودکی در محیط‌های دو زبانه یا چند زبانه قرار می‌گیرند نسبت به دیگران در فراگیری زبان‌های مختلف موفق‌ترند؟

پاسخ: این افراد از کودکی با چند زبان سروکار دارند و هرکدام را بارها می‌شنوند و استفاده می‌کنند. در نتیجه، در بخش‌های مرتبط با زبان در مغزشان ارتباط‌های عصبی شکل می‌گیرد و تقویت می‌شود؛ به همین دلیل، فراگیری زبان‌های مختلف برایشان آسان‌تر می‌شود.

🔴 چگونه ممارست و تمرین در آموختن مهارت‌های خاص مانند رانندگی می‌تواند سرعت و قابلیت یادگیری را تحت تأثیر قرار دهد؟

پاسخ: با تمرین‌کردن، ارتباط میان نورون‌های بخش‌های مرتبط با آن مهارت تقویت می‌شود و ارتباط‌های تازه‌ای شکل می‌گیرد. بنابراین، فرد کم‌کم کارها را بهتر و سریع‌تر انجام می‌دهد و برای یادگیری و به‌کارگیری آن مهارت، به تلاش کمتری نیاز دارد.

جواب فعالیت صفحه ۵۲ فصل چهارم علوم تکمیلی هشتم

علت ایجاد بیماری‌های سیستم عصبی

حتماً تابه‌حال در خانواده و اجتماع راجع به بیماری‌هایی مانند افسردگی، فراموشی و فلج مغزی شنیده‌اید. این چند مورد تنها مثال‌هایی از بیماری‌های متعدد سیستم عصبی مرکزی هستند. در برخی از این بیماری‌ها توانایی‌های حسی و حرکتی فرد مختل می‌شود و در برخی دیگر حالات خلقی و روانی فرد تغییر می‌کند.

با توجه به پیچیدگی سیستم عصبی، هرگونه ناهماهنگی در عملکرد نورون‌ها و یا حتّی سلول‌های پشتیبان این سیستم سبب بروز بیماری می‌شود.

همان‌طور که می‌دانید نورون‌ها با رهاسازی مواد شیمیایی ناقل که اصطلاحاً نوروترانسمیتر نامیده می‌شوند به تبادل پیام در سیستم عصبی و در نتیجه کنترل بسیاری از اعمال بدن می‌پردازند. کم یا زیاد شدن مقدار این مواد شیمیایی ناقل سبب بروز بیماری می‌شود. برخی دیگر از بیماری‌های سیستم عصبی نیز به دلیل مرگ تعدادی از نورون‌ها در مغز یا نخاع ایجاد می‌شوند.

اختلال عملکرد سلول‌های پشتیبان هم می‌تواند سبب بروز بیماری شود. به عنوان مثال در بیماری ام اس عملکرد گروهی از سلول‌های پشتیبان سیستم عصبی مرکزی دچار نقصان می‌شود.

جواب فعالیت صفحه ۵۲ فصل چهارم علوم تکمیلی هشتم

فعالیت ۱: دو نمونه از بیماری‌هایی که به دلیل تغییر میزان مواد شیمیایی ناقل در مغز بروز می‌کنند را پیدا کنید و راجع به آن بحث کنید.

پاسخ تشریحی: نورون‌ها برای ارتباط با یکدیگر، مواد شیمیایی خاصی به نام «ناقل‌های عصبی» یا «نوروترانسمیتر» آزاد می‌کنند. تنظیم دقیق مقدار این مواد برای عملکرد صحیح بدن حیاتی است. تغییر در غلظت این مواد، پیام‌رسانی عصبی را مختل می‌کند:

۱. بیماری پارکینسون: این بیماری بر اثر کاهش شدید تولید ماده‌ای به نام «دوپامین» در بخش‌هایی از مغز ایجاد می‌شود. دوپامین وظیفهٔ تنظیم حرکات بدن را بر عهده دارد. وقتی مقدار آن کم می‌شود، فرد دچار لرزش دست‌ها در حالت استراحت، کندی حرکت و سفت شدن عضلات می‌شود.

۲. بیماری افسردگی (نوع بالینی): بسیاری از انواع افسردگی با کاهش میزان ناقل‌هایی مانند «سروتونین» و «نوراپی‌نفرین» در شکاف‌های سیناپسی مغز مرتبط هستند. این مواد در تنظیم خلق‌وخو، خواب و اشتها نقش دارند و کمبود آن‌ها باعث احساس غم عمیق، بی‌انگیزگی و اختلال در فعالیت‌های روزانه می‌شود.

پاسخ خلاصه: پارکینسون: ناشی از کاهش «دوپامین» که منجر به اختلال در کنترل حرکات بدن می‌شود.
افسردگی: ناشی از تغییر میزان «سروتونین» که منجر به اختلال در تنظیم خلق‌وخو و روان می‌شود.

فعالیت ۲: به نظر شما چه عواملی می‌تواند سبب مرگ سلول‌های عصبی شود؟ دو نمونه از بیماری‌هایی که به دلیل مرگ سلول‌های عصبی ایجاد می‌شوند را پیدا کنید و در کلاس راجع به آن بحث کنید.

پاسخ: سلول‌های عصبی (نورون‌ها) برخلاف بسیاری از سلول‌های بدن، توانایی تقسیم‌شدن و جایگزینی پس از مرگ را ندارند. به همین دلیل مرگ آن‌ها جبران‌ناپذیر است. عوامل اصلی مرگ این سلول‌ها عبارت‌اند از:

کم‌اکسیژنی و کم‌خونی (ایسکمی): بسته شدن رگ‌ها و نرسیدن خون و اکسیژن به مغز (مانند سکته مغزی).
ضربه و آسیب‌های فیزیکی (تروما): تصادفات یا ضربه‌های شدید به سر که باعث تخریب فیزیکی نورون‌ها می‌شود.
تجمع پروتئین‌های سمی: تشکیل رسوبات غیرطبیعی پروتئینی در داخل یا اطراف سلول‌های عصبی که مانع عملکرد و در نهایت باعث مرگ آن‌ها می‌شود.
عوامل ژنتیکی و پیری: برخی بیماری‌های ارثی یا فرایند پیری که در آن مکانیسم‌های ترمیم سلولی ضعیف می‌شوند.


نمونه‌هایی از بیماری‌های ناشی از مرگ نورون‌ها:

۱. بیماری آلزایمر: در این بیماری، نورون‌ها در بخش‌های حافظه و قشر مخ (به‌ویژه هیپوکامپ) به‌تدریج دچار مرگ می‌شوند و در نتیجه فرد حافظه و توانایی‌های شناختی خود را از دست می‌دهد.
۲. بیماری ALS (اسکلروز جانبی آمیوتروفیک): در این بیماری، نورون‌های حرکتی که دستور حرکت را به عضلات می‌رسانند، به‌تدریج می‌میرند. نتیجهٔ این مرگ سلولی، فلج شدن تدریجی عضلات بدن است.

پاسخ خلاصه: عوامل اصلی مرگ نورون‌ها: سکته (کم‌اکسیژنی)، ضربه مغزی، پیری، عوامل ژنتیکی و تجمع پروتئین‌های سمی.
آلزایمر: ناشی از مرگ نورون‌های بخش حافظه و قشر مخ.
ALS: ناشی از مرگ نورون‌های حرکتی و منجر به فلج عضلات.

جواب خود را بیازمایید صفحه ۵۳ فصل ۴ علوم تکمیلی هشتم

۱- به نظر شما چرا آنچه در کودکی یاد گرفته می‌شد نسبت به آموخته‌های دوران بزرگسالی زمان بیشتری در ذهن باقی می‌ماند؟

پاسخ تشریحی: در دوران کودکی، مغز انسان به دلیل پدیدهٔ «انعطاف‌پذیری عصبی» (Neuroplasticity) در بالاترین سطح رشد، پویایی و ساخت اتصالات سیناپسی جدید قرار دارد. نورون‌ها و شبکه‌های عصبی بسیار نرم و شکل‌پذیرند و به راحتی با تجربیات محیطی تغییر می‌کنند. همچنین در کودکی، پایه‌ای‌ترین مهارت‌ها (مانند زبان مادری) مکرراً تکرار و تجربه می‌شوند؛ به همین دلیل ردپای آن‌ها برای تمام عمر در ساختار فیزیکی مغز ثبت و ماندگار می‌گردد، در حالی که در بزرگسالی سرعت و میزان انعطاف‌پذیری مغز کاهش می‌یابد.

پاسخ خلاصه: چون در دوران کودکی مغز انعطاف‌پذیری بسیار بیشتری دارد، شبکه‌های عصبی راحت‌تر شکل می‌گیرند و به دلیل تکرار مداوم، این آموخته‌ها به صورت پایدار در ساختار مغز ثبت می‌شوند.

۲- آیا مغز آسیب دیده می‌تواند ترمیم شود؟

پاسخ تشریحی: نورون‌های بلوغ‌یافته در سیستم عصبی مرکزی معمولاً توانایی تقسیم شدن و جایگزینی سلول‌های مرده را ندارند. بنابراین اگر بخشی از بافت مغز به‌طور کامل نابود شود (مثل مرگ نورون‌ها در اثر سکته مغزی یا ضربه شدید)، سلول‌های جدیدی جایگزین آن‌ها نمی‌شوند. با وجود این، به لطف انعطاف‌پذیری دستگاه عصبی، مغز می‌تواند تا حدودی با تغییر مسیرهای عصبی و ایجاد اتصالات جدید در نورون‌های سالمِ باقی‌مانده، وظیفهٔ بخش آسیب‌دیده را جبران کند و عملکرد ازدست‌رفته (مانند حرکت دست پس از سکته) تا حد زیادی بازیابی شود.

پاسخ خلاصه: سلول‌های عصبی مرده جایگزین نمی‌شوند، اما مغز به لطف انعطاف‌پذیری خود می‌تواند با فعال کردن مسیرهای جایگزین و تقویت اتصالات جدید، بخشی از آسیب‌ها را ترمیم کند.

۳- چرا در اثر عدم مصرف مواد مخدر فرد معتاد دچار علائم ناخوشایند جسمی و روحی می‌شود؟

پاسخ تشریحی: مواد مخدر و اعتیادآور ساختار شیمیایی و مدارهای مغزیِ مرتبط با «پاداش»، «انگیزش» و «ترشح ناقل‌های عصبی» را به شدت تغییر می‌دهند. مغز فرد معتاد به حضور مستمر این مواد عادت می‌کند و ترشح طبیعی ناقل‌های عصبی خود را کاهش می‌دهد. هنگامی که مصرف مادهٔ مخدر قطع می‌شود، مغز دچار کمبود شدید این مواد و به‌هم‌ریختگی شدید در مدارهای عصبی می‌شود؛ این امر به بروز علائم ناخوشایند جسمی و روحی (مثل دردهای عضلانی، اضطراب شدید و افسردگی) منجر می‌شود که به آن سندرم محرومیت می‌گویند.

پاسخ خلاصه: زیرا مصرف مواد مخدر تعادل شیمیایی و مدارهای پاداش مغز را برهم می‌زند و با قطع مصرف، مغز دچار کمبود شدید این مواد شده و علائم ناخوشایند جسمی و روحی بروز می‌کند.

۴- دو علت برای ایجاد بیماری‌های سیستم عصبی نام ببرید.

پاسخ تشریحی: ۱. تغییر در مقدار مواد شیمیایی ناقل (نوروترانسمیترها): به‌هم‌خوردن تعادل غلظت مواد ناقل عصبی در سیناپس‌ها (مثل کمبود دوپامین در پارکینسون یا سروتونین در افسردگی).
۲. مرگ یا تخریب نورون‌ها و سلول‌های پشتیبان: آسیب فیزیکی، سکته، پیری یا اختلال در سلول‌های پشتیبان (مثل تخریب غلاف میلین در بیماری ام‌اس یا مرگ سلولی در آلزایمر).

پاسخ خلاصه: ۱. برهم خوردن تعادل مواد شیمیایی ناقل (نوروترانسمیترها) در مغز.
۲. مرگ نورون‌ها یا اختلال در عملکرد سلول‌های پشتیبان سیستم عصبی.

۵- با استفاده از دانش مغز و علوم اعصاب سعی کنید علل علمی فوت‌های کوزه‌گری درس خواندن را که در همین فصل آمده است، پیدا کنید.

پاسخ تشریحی: «فوت‌های کوزه‌گری درس خواندن» (مثل علاقه‌مند شدن به موضوع، انتخاب محیط آرام و دور از حواس‌پرتی، دم‌دست گذاشتن لوازم و دوری از تلفن همراه) همگی بر اساس اصول عملکرد مغز و نوروساینس توجیه‌پذیرند:

علاقه و انگیزه: ترشح دوپامین و مواد شیمیایی مرتبط با پاداش در مغز هنگام علاقه به یادگیری، فعالیت سیناپس‌ها را تقویت کرده و ماندگاری اطلاعات در حافظه بلندمدت را افزایش می‌دهد.
محیط آرام و دور از عوامل مزاحم: سیستم توجه مغز (به‌ویژه قشر پیش‌پیشانی) ظرفیت محدودی برای پردازش محرک‌ها دارد. حواس‌پرتی‌هایی مثل تلفن همراه، انرژی و تمرکز مغز را تقسیم کرده و یادگیری عمیق را مختل می‌کند. با حذف عوامل مزاحم، انرژی مغز صرف ساختن اتصالات عصبی مستحکم برای یادگیری درس می‌شود.

پاسخ خلاصه: علاقه و ایجاد انگیزه: سبب ترشح ناقل‌های عصبیِ مرتبط با پاداش (مثل دوپامین) و تثبیت بهتر اطلاعات در حافظه می‌شود.
دوری از حواس‌پرتی (تلفن همراه و محیط شلوغ): از تقسیم توجه مغز جلوگیری کرده و تمرکز قشر پیش‌پیشانی مغز را روی ساخت اتصالات عصبیِ مرتبط با یادگیری متمرکز می‌کند.

توجه: شما دانش آموز پایه هشتم متوسطه اول می توانید برای دسترسی سریع و آسان تر به معنی مطالب آموزشی و جواب سوالات درس های کتاب علوم تجربی تکمیلی (ویژه مدارس استعداد درخشان) پایه هشتم متوسطه اول ، در انتهای عنوان خود عبارت «ماگرتا» را نیز در گوگل جستجو کنید.

پاسخ فصل بعدی:

پاسخ فصل قبلی: جواب فصل سوم علوم تکمیلی هشتم

📝 در انتها امیدواریم که مقاله جواب فعالیت ها و تمرین های فصل چهارم کتاب علوم تجربی تکمیلی ویژه استعداد درخشان پایه هشتم متوسطه اول، برای شما دانش آموزان عزیز مفید بوده باشد و توانسته باشید تا از آن استفاده و بهره برده باشید.

زنجیران

هم‌بنیانگذار ماگرتا ، عاشق دنیای وب و ۷ سالی ست که فعالیت جدی در حوزه اینترنت دارم. تخصص من تولید محتوایی‌ست که مورد نیاز مخاطبان است. مدیر ارشد تیم شبکه های اجتماعی سایت هستم. به قول ماگرتایی‌ها وقت بروز شدنه !

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

4 × 5 =