جواب درس ۲ فصل اول بخش اول فرهنگ و هنر نهم 💡 نور و حجم

جواب درس 2 فصل اول بخش اول فرهنگ و هنر نهم : در این نوشتار پاسخ سوالات و تمرینات صفحه ۱۰ ، ۱۳ ‌، ۱۴ ، ۱۵ ،‌ ۱۶ ، ۱۷ ، ۱۸ و ۱۹ درس ۲ دوم (نور و حجم) فصل اول (طراحی) بخش اول (هنرهای تجسمی) کتاب فرهنگ و هنر پایه نهم متوسطه اول را برایتان آماده کرده‌ایم. با بخش آموزش و پرورش ماگرتا همراه شوید.

همچنین بخوانید: گام به گام کتاب فرهنگ و هنر نهم متوسطه اول

جواب فکر کنید صفحه ۱۰ درس دوم فصل اول بخش اول فرهنگ و هنر نهم

تصاویر زیر را تماشا کنید. یکی از این دو اثر هنری یک نقش‌برجسته دیواری و دیگری یک مجسمه است. می‌توانید تفاوت این دو اثر را توضیح دهید؟ حال به فرم‌های این دو اثر دقت کنید و ببینید در کدام یک، فرم‌ها برجسته‌تر هستند؟ فکر کنید دلیل آمدن این فرم‌ها چیست؟ می‌توانیم ببینیم که فرم‌های برجسته بیشتر در معرض نور هستند و سایه بیشتری ایجاد می‌کنند، برای همین هم به صورت حجم دیده می‌شوند.

پاسخ تشریحی و گام‌به‌گام:

۱. تفاوت «نقش‌برجسته» و «مجسمه» چیست؟
نقش‌برجسته (آثار روی دیوار): در این هنر، نقش‌ها و طرح‌ها روی یک سطح یا پس‌زمینه (مثل یک تخته سنگ، دیوار یا چوب) تراشیده یا ساخته می‌شوند؛ یعنی پشتِ کار به دیوار چسبیده است و ما فقط از روبه‌رو و پهلوها می‌توانیم آن را تماشا کنیم.
مجسمه (پیکره‌ی کامل): مجسمه یک اثر کاملاً سه‌بعدی و مستقل است که از تمام جهات (جلو، عقب، چپ، راست، بالا و پایین) ساخته شده و دور تا دور آن را می‌توان چرخانید و تماشا کرد.

در کدام اثر فرم‌ها برجسته‌تر هستند و دلیل آن چیست؟
فرم‌ها در مجسمه برجسته‌تر و آزادتر هستند؛ چون در فضا کاملاً معلق و مستقل قرار دارند.
دلیل ایجاد و دیده شدن این فرم‌ها: وقتی فرم‌ها برجسته‌تر می‌شوند، بیشتر در مسیر تابش نور قرار می‌گیرند. برخورد نور به این برجستگی‌ها باعث ایجاد سایه‌های عمیق و روشن‌وزن روی اثر می‌شود. بازی بین نور و سایه است که باعث می‌شود چشم ما خطوط و حجم اثر را به‌صورت کاملاً سه‌بعدی و برجسته تشخيص دهد و درک کند.

جواب طراحی کنید صفحه ۱۳ درس ۲ فصل اول بخش اول فرهنگ و هنر نهم

مانند درس اول به کمک قیچی، چسب و مقوای سفید، یک مکعب سفید بسازید. مکعب را در مقابل نور قرار دهید و مطابق شکل روبه‌رو طراحی خطی ساده از آن انجام دهید. فکر می‌کنید ترتیب روشن‌ترین به تیره‌ترین سطوح کدام است؟ سپس به وسیله یک مداد یا زغال سطوح مکعب را با خاکستری‌های مختلف سایه بزنید. سعی کنید برای واقعی‌تر شدن طراحی خود از قواعد پرسپکتیو استفاده کنید.

راهنمای گام‌به‌گام انجام تمرین:
برای اینکه این تمرین را به بهترین شکل و به صورت کاملاً حرفه‌ای انجام دهید، مراحل زیر را دنبال کنید:

1. گام اول (ساخت مکعب مقوایی):
   • با استفاده از مقوای سفید، خط‌کش، قیچی و چسب، یک مکعب سه‌بعدی و منظم بسازید تا الگوی واقعیِ حجم را جلوی چشم داشته باشید.
2. گام دوم (قرار دادن در برابر نور و طراحی خطی):
   • مکعب را روی میز بگذارید و از یک طرف به آن نور بتابانید (مثلاً چراغ مطالعه یا نور پنجره).
   • حالا با رعایت قواعد پرسپکتیو (خطوطی که به سمت نقطهٔ گریز یا زاویه‌های دیدِ مختلف می‌روند، مثل نمونه‌های سمت چپ در تصویر)، ابتدا یک طراحی خطی و ساده از مکعب روی کاغذ بکشید.
3. گام سوم (پاسخ به سؤال: ترتیب روشن‌ترین به تیره‌ترین سطوح):
   • روشن‌ترین سطح: سطحی از مکعب که مستقیماً در مقابل نور قرار دارد (بیشترین نور را می‌گیرد).
   • سطح با خاکستری متوسط: سطحی که نور به‌صورت مایل به آن می‌تابد.
   • تیره‌ترین سطح: سطحی که در پناهِ نور است و در سایه قرار دارد؛ به این بخش «سایهٔ خودی» می‌گویند.
   • سایهٔ افتاده (روی زمین): تیره‌ترین بخش کار معمولاً سایه‌ای است که مکعب روی زمین یا میز می‌اندازد (به‌ویژه بخش زیرِ مکعب که به بدنه چسبیده است).
4. گام چهارم (سایه‌زنی با مداد یا زغال):
   • با استفاده از مداد طراحی (مثل B) یا زغال، به آرامی و با طیف‌های مختلفِ خاکستری (از روشن تا تیره)، سطوح جانبی مکعب و سایه‌ی روی زمین را سایه بزنید (دقیقاً مانند نمونه‌های سمت راست در تصویر). حواستان باشد که مرز بین نور و سایه به زیبایی رعایت شود تا مکعب کاملاً برجسته و طبیعی به نظر برسد.

پاسخ ترسیم صفحه ۱۳ و ۱۴ درس دوم فصل اول بخش اول فرهنگ و هنر نهم

اشیایی را روی یک میز قرار دهید و نور یک چراغ مطالعه را روی آن‌ها بتابانید. روی یک کاغذ طرح خطی ساده‌ای از آن‌ها ترسیم کنید. سعی کنید مانند تصویر صفحهٔ بعد (سمت چپ) مرز سایه‌ها را روی اشیا پیدا کرده و با ابزار خود بخش‌هایی را که در سایه قرار گرفته‌اند به صورت یکدست تیره کنید.

راهنمای گام‌به‌گام انجام تمرین:
برای اینکه بتوانید این تمرینِ جذابِ «طبیعت بی‌جان» را به زیبایی و حرفه‌ای روی کاغذ پیاده کنید، مراحل زیر را قدم‌به‌قدم دنبال کنید:

1. گام اول (چیدمان اشیاء و نورپردازی):
   • چند شیء ساده و مختلف (مثل گلدان، لیوان، جعبه یا مجسمه‌های کوچک مشابه تصویر) را روی یک میز کنار هم بچینید.
   • یک چراغ مطالعه یا نور متمرکز (مثل چراغ گوشی یا چراغ میز) را از یک سمت (چپ یا راست) به مجموعه اشیاء بتابانید تا سایه‌های مشخصی روی اجسام و روی میز ایجاد شود.
2. گام دوم (طراحی خطی ساده):
   • با مداد و به‌صورت خیلی کمرنگ، خطوط کلیِ هر شیء را روی کاغذ بکشید (دقیقاً مانند تصویر سمت چپ در شکل ۲). حواستان باشد که تناسب اندازه و جای قرار گرفتن اجسام نسبت به همدیگر رعایت شود.
3. گام سوم (پیدا کردن مرز سایه‌ها – مطابق تصویر سمت چپ):
   • به اشیاء نگاه کنید و ببینید نور از کدام سمت می‌تابد. بخش‌هایی که نور به آن‌ها نمی‌رسد در سایه هستند.
   • با مداد، مرزِ بین نور و سایه را دور تا دور روی اشیا مشخص کنید.
4. گام چهارم (سایه‌زنی یکدست و تیره – مطابق تصویر سمت راست):
   • حالا بخش‌هایی را که شناسایی کرده‌اید (بخش‌های در سایه و سایه‌هایی که اشیا روی میز می‌اندازند) با مداد طراحی یا زغال، پر و یکدست تیره کنید.
   • با این کار، تضاد بین قسمت‌های روشن و تاریک ایجاد می‌شود و اشیاء از حالتِ خطی و تخت خارج شده و به‌صورت کاملاً سه‌بعدی، حجیم و واقعی روی کاغذ دیده می‌شوند.

حل ترسیم صفحه ۱۴ درس ۲ فصل اول بخش اول فرهنگ و هنر نهم

اشیای مختلفی که فرم هندسی ساده دارند را در مقابل نور خورشید یا یک چراغ مطالعه قرار دهید و با زدن هاشور با یک مداد، نور و سایه آنها را طراحی کنید. سعی کنید قبل از شروع، روشن‌ترین و تیره‌ترین بخش‌ها را روی شیء مشخص کنید و با یک خاکستری کمرنگ طراحی خود را شروع کنید. به تدریج که طراحی جلوتر می‌رود از خاکستری‌های تیره‌تر استفاده کنید. در صورت تمایل می‌توانید با ترکیب اشیای مختلف، طراحی پیچیده‌تری انجام دهید. توجه داشته باشید طراحی اشیای شیشه‌ای یا فلزی که شفاف هستند و یا نور را منعکس می‌کنند دشوارتر است.

راهنمای گام‌به‌گام و مراحل انجام تمرین:
برای اینکه بتوانید این ترکیبِ هندسیِ زیبا را مانند تصاویر کتاب روی کاغذ پیاده کنید، مراحل زیر را قدم‌به‌قدم دنبال کنید:

1. گام اول: طراحی خطی و اولیه (کادر اول از سمت چپ در تصویر)
   • چند شیء با فرم هندسی ساده (مثل یک جعبه به عنوان مکعب، یک توپ به عنوان کره، یک قوطی استوانه‌ای و یک مخروط) را کنار هم روی میز بچینید.
   • چراغ مطالعه را روشن کنید تا نور از یک سمت به آن‌ها بتابد.
   • با مداد و به صورت خیلی کمرنگ و نازک، خطوط کلی این احجام را روی کاغذ بکشید (دقیقاً مانند کادر اول).
2. گام دوم: رسم خطوط راهنما، تقارن و پرسپکتیو (کادر دوم در تصویر)
   • خطوط تقارن، قطرها و خطوط مرزیِ احجام (مثل خطوط دایره در بالای استوانه یا خطوط کمکی کره) را بکشید تا فرم اجسام کاملاً دقیق، منظم و سه‌بعدی در فضا قرار بگیرد (مشابه کادر دوم).
3. گام سوم: شروع سایه‌زنی با خاکستری‌های کمرنگ (کادر سوم در تصویر)
   • پیش از شروع سایه زدن، نگاه کنید و ببینید نور به کجای اجسام می‌تابد (روشن‌ترین بخش) و کدام قسمت‌ها در پناه نور هستند (تیره‌ترین بخش).
   • کار را با زدن هاشورها یا خاکستری‌های بسیار کمرنگ و ملایم روی سطوح شروع کنید و سفیدیِ مطلقِ کاغذ را به آرامی بپوشانید (مشابه کادر سوم).
4. گام چهارم: تکمیل سایه‌روشن، حجم‌پردازی و سایهٔ روی زمین (کادر چهارم در تصویر)
   • حالا به تدریج با فشار دادنِ بیشترِ مداد یا استفاده از مداد تیره‌تر، از خاکستری‌های تیره برای بخش‌های سایه و زیر اجسام استفاده کنید.
   • سایه‌ای که هر جسم روی میز می‌اندازد را هم تیره کنید تا کار کاملاً برجسته، زنده و واقعی به نظر برسد (مشابه کادر چهارم).

پاسخ ترسیم صفحه ۱۵ درس ۲ فصل اول بخش اول فرهنگ و هنر نهم

وقتی که در محیط‌هایی مانند پارک، مدرسه، مسجد یا موزه هستید به فضای معماری توجه کنید. بخشی از فرم‌های معماری را انتخاب کرده و سعی کنید با ترسیم یک پرسپکتیو به آن عمق دهید. سپس با مشخص کردن سطوح تیره و روشن، نور و سایه را در این فضاها نشان دهید.

راهنمای گام‌به‌گام و مراحل انجام تمرین:
این تمرین به شما یاد می‌دهد که چطور به اطراف خود (مثل ساختمان‌ها، پل‌ها، راهروها و فضاهای معماری) با نگاهی هنری نگاه کنید و آن‌ها را به‌صورت سه‌بعدی روی کاغذ بیاورید. مراحل انجام کار به این صورت است:

1. گام اول (انتخاب سوژه در محیط):
   • در محیط مدرسه، حیاط خانه، پارک یا حتی با دیدن تصاویر معماریِ زیبای ایرانی و مدرن (مشابه ۴ تصویرِ موجود در شکل ۴)، یک بخش جالب مثل راه پله، ستون‌ها، زاویه یک ساختمان یا ورودی یک بنا را انتخاب کنید.
2. گام دوم (طراحی خطی با پرسپکتیو – ایجاد عمق):
   • مداد را بردارید و خطوط اصلی آن فضا را با رعایت قواعد پرسپکتیو (یعنی خطوطی که به سمت نقاط گریز در افق باریک‌تر و زاویه‌دار می‌شوند) روی کاغذ بکشید.
   • حواستان باشد که تناسب اندازه اجسام نزدیک (بزرگ‌تر) و اجسام دور (کوچک‌تر) را رعایت کنید تا نقاشی شما کاملاً عمق پیدا کند و تخت به نظر نرسد.
3. گام سوم (شناسایی نور و سایه در فضای معماری):
   • فرض کنید خورشید یا نور چراغ از کدام سمت به این ساختمان یا حجم‌ها می‌تابد.
   • سطوحی که رو به نور هستند را روشن نگه دارید و سطوح زیرین، داخل راهروها، زیر پله‌ها یا بخش‌هایی که در فرورفتگی دیوار قرار دارند را به عنوان قسمت‌های تاریک علامت‌گذاری کنید.
4. گام چهارم (سایه‌زنی، ایجاد تضاد و حجم‌پردازی):
   • با استفاده از مداد یا زغال، سطوح در سایه را به صورت خاکستری‌های تیره یا متوسط هاشور بزنید (دقیقاً مانند نمونه‌های هنریِ تصویر).
   • بازیِ زیبای بین نور و سایه در معماری (مثل سایه افتادن نرده‌ها روی پله‌ها، یا تضاد نور و تاریکی در راهروها) باعث می‌شود نقاشی شما بسیار زنده، حرفه‌ای و سه‌بعدی دیده شود.

جواب خودارزیابی صفحه ۱۶ درس دوم فصل اول بخش اول فرهنگ و هنر نهم

🔸 طراحی‌های هنرمندان دیگر که از سطوح تیره و روشن استفاده کرده‌اند را ببینیم و سطوح مختلف تیرگی و روشنایی در آثار آن‌ها را از هم تفکیک کنیم.

پاسخ: وقتی به آثار نقاشی و طراحیِ هنرمندان بزرگ نگاه می‌کنیم، می‌بینیم که همه‌جای کاغذ یک‌رنگ نیست. اگر اثر را به بخش‌های مختلف تقسیم کنیم، متوجه می‌شویم که:

بخش‌های روشن: جاهایی هستند که نور مستقیماً به آن‌ها تابیده یا بازتاب کرده است (مانند بالاترین قسمت یک کره یا لبه‌ی یک مکعب).
خاکستری‌ها (میانه‌ها): بخش‌هایی که نه خیلی روشن هستند و نه خیلی تاریک (مثل بدنه‌ی اجسام و سایه‌های ملایم).
بخش‌های تیره: قسمت‌هایی که از نور دور هستند یا زیر اجسام قرار دارند (مثل سایه زیر یک میز یا فرورفتگی‌ها). تفکیک این بخش‌ها به ما کمک می‌کند تا حجم و دوری و نزدیکی اجسام را در نقاشی تشخیص دهیم.

🔸 فکر می‌کنید هنرمندان چگونه نور و سایه را در طبیعت به تیرگی و روشنی در آثار خود تبدیل کرده‌اند؟

پاسخ: هنرمندان با دقت به طبیعت نگاه می‌کنند و می‌بینند که نور خورشید یا چراغ چگونه روی اشیاء سایه می‌سازد. سپس آن‌ها با استفاده از مداد، زغال یا قلم‌مو، شدت نور و سایه‌ای را که در واقعیت دیده‌اند، با درجات مختلفِ مداد (از کمرنگ تا پررنگ) روی کاغذ بازآفرینی می‌کنند:

قسمت‌هایی که نور شدید دارد را روی کاغذ سفید رها می‌کنند یا کم‌رنگ می‌کشند.
برای جاهایی که تاریک است، خطوط مداد را به هم نزدیک‌تر می‌کنند یا مداد را محکم‌تر روی کاغذ فشار می‌دهند تا تیرگیِ سایه در طبیعت روی کاغذ هم ایجاد شود.

🔸 ابزارها و روش‌هایی را که به وسیله آن‌ها سطوح مختلف تیرگی ایجاد می‌کنیم، بشناسیم.

پاسخ: برای ساختن طیف‌های مختلفِ تیرگی و روشنی (خاکستری‌ها) از ابزارها و روش‌های زیر استفاده می‌کنیم:

ابزارها: مدادهای نرم (مثل مدادهای سری B که تیره‌تر هستند)، مداد کنته، زغال، پاستل، ماژیک‌های خاکستری یا آبرنگ و گواش (با ترکیب رنگ سیاه و سفید).

روش‌ها:
۱. هاشور زدن (خطوط متقاطع یا موازی): کشیدن خطوط نزدیک به هم با مداد. هرچه خطوط فشرده‌تر باشند، تیرگی بیشتر می‌شود.
۲. محو کردن: پخش کردن پودر مداد، زغال یا گرافیت روی کاغذ به کمک انگشت، دستمال کاغذی یا محو کن تا خاکستریِ نرم و یکدستی به دست بیاید.
۳. تغییر فشار دست: کم‌زیاد کردن فشار مداد روی کاغذ (فشار کمتر = روشن‌تر، فشار بیشتر = تیره‌تر).

جواب تجربیات بیشتر صفحه ۱۶ درس ۲ فصل اول بخش اول فرهنگ و هنر نهم

با نگاه کردن به یک گلدان یا تصویر آن، یک طراحی خطی کم رنگ ترسیم کنید. کم کم و با دقت مدل را با نگاه خود مطالعه کنید و جزئیات بیشتری به آن اضافه کنید. در طراحی خود از یک خاکستری کم رنگ برای نشان دادن نقاط تیره‌تر و سایه مدل استفاده کنید. به تدریج خاکستری‌های تیره‌تری برای کامل کردن مدل به کار ببرید.

راهنمای گام‌به‌گام و مراحل انجام تمرین:
برای اینکه بتوانید طراحی زیبایی مانند نمونه‌ی کتاب (طراحی گل‌های لاله و سایه‌های نرم آن‌ها) روی کاغذ پیاده کنید، مراحل زیر را قدم‌به‌قدم دنبال کنید:

1. گام اول: طراحی خطی و نازک (سمت راست‌ترین تصویر در شکل)
   • مداد را خیلی آرام و سبک روی کاغذ بگیرید.
   • فرم کلی گل‌ها، ساقه‌ها، برگ‌ها و گلدان را به صورت خطوط بسیار کمرنگ و ساده بکشید تا اگر اشتباهی کردید به راحتی با پاک‌کن درست شود.
2. گام دوم: اضافه کردن جزئیات و خطوط دقیق‌تر (تصویر دوم از سمت راست در شکل)
   • حالا با دقت به مدل نگاه کنید؛ لبه‌ی گلبرگ‌ها، زاویه‌ی ساقه‌ها و پیچ‌وخم برگ‌ها را با خطوط دقیق‌تر و محکم‌تر روی طرحِ اولیه پیاده کنید.
3. گام سوم: شناسایی جاهای تاریک و زدن خاکستری‌های کمرنگ (تصویر سوم و چهارم در شکل)
   • به این فکر کنید که نور از کدام سمت می‌تابد. بخش‌هایی که در سایه قرار دارند یا زیر گلبرگ‌ها پنهان شده‌اند را شناسایی کنید.
   • با زدن هاشورهای بسیار ملایم و کم‌رنگ (یا استفاده از انگشت و دستمال کاغذی برای محو کردنِ مداد)، اولین درجه‌ی خاکستری را روی کار ایجاد کنید تا گل‌ها حالت تخت بودن خود را از دست بدهند و کم‌کم حجم پیدا کنند.
4. گام چهارم: تکمیل سایه‌ها با خاکستری‌های تیره و جذاب (سمت چپ‌ترین تصویر در شکل و تصویر)
   • در این مرحله، برای قسمت‌هایی که خیلی تاریک هستند (مثل پشت برگ‌ها، داخل گلبرگ‌های در سایه، یا سایه‌ی عمیقی که گل‌ها روی دیوار یا زمین می‌اندازند)، از خاکستری‌های تیره استفاده کنید.
   • با تیره کردنِ به‌موقع و ظریفِ این قسمت‌ها، تضاد بین نور و سایه کامل می‌شود و نقاشی شما دقیقا مثل عکسِ واقعی و سه‌بعدیِ گل‌های لاله در تصویر برجسته و زنده به نظر می‌رسد.

پاسخ پرسش صفحه ۱۷ درس دوم فصل اول بخش اول فرهنگ و هنر نهم

سایه‌های افتان تصاویری طبیعی هستند که اشیا در مقابل نور مستقیم و شدید ایجاد می‌کنند. می‌توانید با گذاشتن یک کاغذ در مکان سایه آن‌ها را ترسیم کنید و در صورت تمایل به رنگ خاکستری دلخواه خود در بیاورید. دقت کنید که لبه سایه‌ها همیشه واضح نیست و در بیشتر مواقع محو است. در مورد دلیل آن فکر کنید. با یک چراغ مطالعه سایه شیئی مانند گلدان را بررسی کنید. ببینید با دور و نزدیک کردن چراغ مرزهای سایه چه تغییری می‌کند؟

پاسخ: ۱. چرا لبهٔ سایه‌ها همیشه واضح نیست و در بیشتر مواقع محو است؟
وقتی نور به یک شیء می‌تابد، لبه‌های سایه‌ی آن روی زمین یا دیوار همیشه کاملاً خط‌کشی‌شده و تیز نیست؛ زیرا پرتوهای نور از جهت‌های مختلف (یا از چراغ‌ها و پنجره‌های متعدد) به شیء می‌تابند و به صورت غیرمستقیم پخش می‌شوند. این پخش شدن نور باعث می‌شود که در اطراف سایه، یک حاشیه‌ی نرم، محو و گرادیانت (تدریجی) ایجاد شود که به آن «نیم‌سایه» می‌گویند. تنها زمانی سایه لبه‌های نسبتاً تندتری پیدا می‌کند که منبع نور بسیار کوچک و متمرکز باشد و به شیء خیلی نزدیک باشد.

۲. با یک چراغ مطالعه سایهٔ شیئی مانند گلدان را بررسی کنید. ببینید با دور و نزدیک کردن چراغ مرزهای سایه چه تغییری می‌کند؟
برای درک این موضوع می‌توانید این آزمایش ساده را در خانه انجام دهید:

وقتی چراغ مطالعه را به گلدان نزدیک می‌کنیم: منبع نور بزرگ‌تر به نظر می‌رسد، سایه روی دیوار خیلی بزرگ‌تر می‌شود و لبه‌های سایه بسیار نرم‌تر، محوتر و پخش‌شده‌تر به نظر می‌رسند.
وقتی چراغ مطالعه را از گلدان دور می‌کنیم: سایه کوچک‌تر می‌شود و مرزهای سایه واضح‌تر و مشخص‌تر روی دیوار می‌افتند.
این آزمایش به ما نشان می‌دهد که فاصلهٔ منبع نور تا جسم، مستقیم روی تیزی یا محو بودنِ سایه‌ها تأثیر می‌گذارد.

پاسخ ترسیم صفحه ۱۸ درس ۲ فصل اول بخش اول فرهنگ و هنر نهم

یک میوه با شکلی ساده مانند سیب را در مقابل یک منبع نور مانند چراغ قوه یا چراغ مطالعه قرار دهید و سعی کنید به کمک سطوح خاکستری آن را طراحی کنید. طراحی خود را با تغییر مکان منبع نور تکرار کنید. هر بار جای منبع نور را کمی عوض کنید به صورتی که منبع نور به تدریج دور مدل بچرخد و از همه جهت آن را روشن سازد.

راهنمای گام‌به‌گام و مراحل انجام تمرین:
برای اینکه بتوانید این تمرین جذاب را درست مانند تصویر کتاب (دایره‌ای از سیب‌ها با جهت‌های مختلف سایه) روی کاغذ پیاده کنید، مراحل زیر را دنبال کنید:

1. گام اول: آماده‌سازی مدل و نور
   • یک عدد سیب را روی میز بگذارید. چراغ‌قوه یا چراغ مطالعه را در یک سمتِ سیب (مثلاً سمت راست) روشن کنید تا نور مستقیماً به آن بتابد.
   • به این دقت کنید که نور از هر طرف بتابد، سمت مخالفِ آن روی سیب و روی میز تاریک می‌شود (سایه تشکیل می‌دهد).
2. گام دوم: طراحی خطی سیب
   • فرم گرد و ساده‌ی سیب را با مداد خیلی کمرنگ روی کاغذ بکشید (فراموش نکنید فرورفتگی بالای سیب و ساقه را هم با خطوط ساده مشخص کنید).
3. گام سوم: پیاده‌سازی سایه و حجم (مشابه تصویر)
   • اگر نور از روبرو بتابد: (مانند سیب بالای تصویر) سایه مستقیم پشت سیب و زیر آن می‌افتد و روی خود سیب تخت‌تر به نظر می‌رسد.
   • اگر نور از پهلو (چپ یا راست) بتابد: سایه‌ی بلند و کشیده‌ای روی میز در جهت مخالفِ نور ایجاد می‌شود و یک سمت سیب روشن و سمت دیگر کاملاً تیره و خاکستری می‌شود.
   • با استفاده از مداد و ایجاد طیف‌های خاکستری (روشن، متوسط و تیره)، حجمِ گردیِ سیب را کامل کنید.
4. گام چهارم: تکرار تمرین با چرخش نور
   • حالا جای چراغ‌قوه را عوض کنید (مثلاً بگذارید روبه‌رو، بعد چپ، بعد پشت سر). با هر تغییرِ جهتِ نور، سایه‌ی روی میز تغییر می‌کند.
   • این تمرین به شما نشان می‌دهد که «جهتِ نور» تعیین می‌کند که سایه‌ها کجا بیفتند و چگونه به یک شیء تخت، حجمِ سه‌بعدی و واقعی بدهند.

جواب ترسیم صفحه ۱۸ درس دوم فصل اول بخش اول فرهنگ و هنر نهم

به پنجره‌های اطراف خود در خانه یا مکان‌های دیگر توجه کنید. هنگامی که نور از پنجره‌ها عبور می‌کند روی زمین یا دیوارهای اطراف اشکال هندسی انتزاعی ایجاد می‌کند. به وسیلهٔ یک ابزار طراحی مانند مداد، ماژیک یا زغال، پنجره و نور تابیده شده را ترسیم کنید.

همه فضاهای داخلی در سایه را با رنگ سیاه تیره کنید. وقتی در این کار مهارت یافتید محل خاکستری‌های روشن‌تر در فضای داخلی را پیدا کنید و کمی روشن‌تر ترسیم کنید. توجه کنید که روشنایی بیرون پنجره و نور بسیار روشن‌تر از سایه‌های داخلی است.

راهنمای گام‌به‌گام و مراحل انجام تمرین:

1. گام اول: مشاهده و انتخاب زاویه دید
   • روزی که آفتاب به داخل خانه می‌تابد، روبه‌روی یک پنجره بایستید و به خطوط نور و سایه‌ای که روی زمین، دیوار یا پرده می‌افتد خوب نگاه کنید. می‌بینید که نورِ عبور کرده از پنجره، شکل‌های هندسی زیبایی (مثل مستطیل، مربع یا خطوط اریب) روی سطوح می‌سازد.
2. گام دوم: طراحی خطی ساده
   • کادری مستطیلی روی کاغذ بکشید (مشابه کادرهای تصویر).
   • خطوط اصلی پنجره، چهارچوب‌ها و جایی که نور روی زمین یا دیوار افتاده را با مداد خیلی کمرنگ رسم کنید.
3. گام سوم: تیره کردن فضای اطراف (سایه)
   • طبق دستور کتاب، تمام فضای داخلی اتاق را که در سایه قرار دارد، با مداد، ماژیک مشکی یا زغال به رنگ سیاه کامل و یکدست درآورید.
   • خودِ قاب پنجره و نورهایی که از بیرون می‌تابند را کاملاً سفید و بدون رنگ نگه دارید تا تضاد شدیدی بین تاریکیِ داخل و روشناییِ بیرون ایجاد شود.
4. گام چهارم: اضافه کردن خاکستری‌ها و عمق‌دادن
   • حالا که مهارت پیدا کردید، به بخش‌هایی از اتاق که کمی نور غیرمستقیم به آن‌ها رسیده (خاکستری‌های روشن) نگاه کنید. با مداد، سایه‌روشن ملایمی در آن قسمت‌ها ایجاد کنید تا فضا از حالت تخت خارج شده و حجم و عمق پیدا کند؛ دقیقا مانند تصویرهای مختلفی که در صفحهٔ ۱۸ کتاب برای بازی نور و سایه در معماری کشیده شده است.

جواب ترسیم صفحه ۱۹ درس ۲ فصل اول بخش اول فرهنگ و هنر نهم

یک مجسمه یا عروسک را از زوایای مختلف در مقابل نور قرار دهید و سعی کنید با سطوحی ساده آن را ترسیم کنید. اگر علاقه‌مند بودید از دوستی بخواهید برای شما مدل شود و با تاباندن نور از زوایای مختلف بر چهره‌اش، او را طراحی کنید.

راهنمای گام‌به‌گام و مراحل انجام تمرین:

1. گام اول: آماده‌سازی مدل و نور
   • یک عروسک، مجسمه‌ی سرِ انسان، یا از همه بهتر، یکی از دوستان یا اعضای خانواده‌تان را به عنوان مدل بنشانید.
   • چراغ‌قوه یا چراغ مطالعه را روشن کنید و آن را در یک سمت (مثلاً سمت راست یا بالای سرِ مدل) قرار دهید.
2. گام دوم: بررسی سطوح تیره و روشن (مشابه تصویر)
   • با دقت نگاه کنید که نور به کدام قسمت‌های صورت یا سرِ مدل می‌تابد و آن‌ها را روشن می‌کند (پیشانی، برآمدگی بینی، گونه‌ها).
   • به این هم دقت کنید که کدام قسمت‌ها در سایه فرو می‌روند (زیر بینی، زیر چانه، سمت مخالفِ نور).
   • نکته‌ی مهمِ کتاب این است که اجزای صورت را به شکل سطوح هندسی و ساده ببینید؛ یعنی لازم نیست ریزه‌کاری‌ها را بکشید، بلکه باید فرم‌های ساده‌شده‌ی نور و سایه را پیدا کنید.
3. گام سوم: طراحی خطی و ساده‌ی چهره
   • فرم کلی سر (بیضی یا گردی سر)، جای چشم‌ها، بینی و دهان را با مداد خیلی کمرنگ روی کاغذ بکشید.
4. گام چهارم: سایه‌زنی و ایجاد حجم سه‌بعدی
   • بخش‌هایی را که در سایه قرار دارند با خطوط موازی یا سایه‌های ملایم (مداد) تیره کنید تا چهره حالت تختِ خود را از دست بدهد و کاملاً سه‌بعدی و حجیم دیده شود.
   • تغییر زاویه نور: حالا جای چراغ را عوض کنید (مثلاً مستقیماً از روبه‌رو بتابانید یا از بالا)؛ می‌بینید که جای سایه‌ها روی صورت عوض می‌شود و چهره حس و حال کاملاً متفاوتی به خود می‌گیرد. دقیقاً مانند ردیف‌های مختلف در تصویر شماره ۹ کتاب!

پاسخ ترسیم صفحه ۱۹ درس دوم فصل اول بخش اول فرهنگ و هنر نهم

طراحی زیر (سمت راست) اثر ژوژ سورا نقاش پسا امپرسیونیست فرانسوی است. او طراحی خود را به وسیله ترسیم نقطه‌های متعدد روی کاغذ انجام می‌داد. در سطوح تیره‌تر طراحی او، نقاط تیره‌تر تعداد و تراکم بیشتری دارند. تغییر این تیرگی‌ها به تدریج است و برای همین هم فرم‌ها در طراحی محو هستند و مرز دقیقی ندارند. توجه کنید که چگونه در پیش‌زمینه کنتراست روشنی کاغذ و تیرگی میز باعث شده که این قسمت وضوح بیشتری یابد و جلوتر به نظر بیاید. می توانید با استفاده از نقطه‌های سیاه طراحی مشابهی خلق کنید. در صورت تمایل می‌توانید همین کار را به‌صورت معکوس انجام دهید و سطحی را با زغال یا ابزاری دیگر، کاملاً سیاه کنید و به‌وسیلهٔ پاک‌کن نقاط سفیدی روی آن به وجود آورید و طراحی خود را کامل کنید.

راهنمای گام‌به‌گام و مراحل انجام تمرین:
برای اینکه این تکنیک زیبا و متفاوت را تجربه کنید، می‌توانید یکی از دو روش زیر (یا هر دو) را روی کاغذ پیاده کنید:

1. روش اول: خلق اثر با نقطه‌گذاری (تکنیک ژرژ سورا)
   • گام ۱: فرم ساده‌ای از یک شیء، گلدان یا فیگور انسانی را خیلی کمرنگ با مداد روی کاغذ بکشید.
   • گام ۲: با استفاده از نوک ماژیک، روان‌نویس یا مداد، شروع کنید به زدنِ نقطه‌های ریز روی کاغذ (تکنیک پوینتلیزم).
   • گام ۳: در قسمت‌هایی که باید تیره باشند، نقطه‌ها را بسیار پرتراکم، نزدیک به هم و زیاد بزنید. در قسمت‌هایی که باید روشن باشند، نقطه‌ها را با فاصله و کم‌تعداد قرار دهید. به این ترتیب با کم و زیاد شدنِ تعداد نقطه‌ها، سایه‌روشن و حجم ایجاد می‌شود.
2. روش دوم: تکنیک معکوس با زغال و پاک‌کن (پیشنهاد جذاب کتاب)
   • گام ۱: کل سطح کاغذ را با پودر زغال یا پهنای مدادِ نرم (مثل B6 یا 6B) کاملاً سیاه و یکدست کنید.
   • گام ۲: با استفاده از پاک‌کن اتودی یا پاک‌کن معمولی، در قسمت‌هایی که باید روشن باشند (مثل نور پیش‌زمینه یا لبه‌های روشنِ مدل)، زغال‌ها را پاک کنید تا لکه‌ها و نقطه‌های روشن روی زمینه‌ی تیره ایجاد شوند. این کار حسِ مرموز، رؤیایی و محوی به طراحی شما می‌دهد؛ دقیقا شبیه اثر هنری زیبایی که در تصویر ۱۰ کتاب می‌بینید.

پاسخ درس بعدی: جواب درس ۳ فصل اول بخش اول فرهنگ و هنر نهم

پاسخ درس قبلی: جواب درس ۱ فصل اول بخش اول فرهنگ و هنر نهم

✅ در این مطلب گام به گام درس ۲ دوم فصل اول بخش اول فرهنگ و هنر پایه نهم متوسطه اول را مرور کردیم. جهت مشاهده گام به گام سایر دروس کافیست نام آن را به همراه عبارت ماگرتا در گوگل جست و جو نمایید. همچنین اگر سوالی دارید آن را از قسمت دیدگاه با سایر دانش آموزان به اشتراک بگذارید.