جواب درس ۲ فصل دوم بخش اول فرهنگ و هنر نهم ✏️ اعلان و صفحه‌آرایی
گام به گام درس 2 دوم فصل دوم بخش اول کتاب فرهنگ و هنر پایه نهم متوسطه اول صفحه 44 ، 45 ، 47 ، 48 و 50
جواب درس 2 فصل دوم بخش اول فرهنگ و هنر نهم : در این نوشتار پاسخ سوالات و تمرینات صفحه ۴۴ ، ۴۵ ، ۴۷ ، ۴۸ و ۵۰ درس ۲ دوم (اعلان و صفحه‌آرایی) فصل دوم (نگاشتار «گرافیک») بخش اول (هنرهای تجسمی) کتاب فرهنگ و هنر پایه نهم متوسطه اول را برایتان آماده کرده‌ایم. با بخش آموزش و پرورش ماگرتا همراه شوید.
همچنین بخوانید: گام به گام کتاب فرهنگ و هنر نهم متوسطه اول
جواب فکر کنید صفحه ۴۴ درس دوم فصل دوم بخش اول فرهنگ و هنر نهم
با دقت به تصاویر زیر نگاه کنید. به خوبی مشخص است که هر یک از این تصاویر قصد دارد به ما پیامی برساند. به نظر شما پیام هرکدام از این تصاویر چیست؟ آیا می‌دانید این نمونه‌ها را چه می‌نامند؟
پاسخ: این نمونه‌ها را در هنر گرافیک «اعلانات» یا «پوستر» (پوستر فرهنگی و هنری) می‌نامند که هدف آن‌ها انتقال پیامی مشخص دربارهٔ یک رویداد، نمایشگاه، فیلم یا گردهمایی فرهنگی است. پیام هر کدام از تصاویر به شرح زیر است:
تصویر اول (سمت چپ – طراحی اعلان برای هنر سقاخانه، اثر استاد قباد شیوا):
پیام تصویر: این پوستر یادآور هنر سنتی و مذهبی سقاخانه‌ها، المان‌های سنتی ایرانی و فضای فرهنگی و تاریخی ایران است. با استفاده از عناصر بصری آشنا (مثل پنجره‌های مشبک و رنگ‌های سنتی)، مخاطب را به یاد ارزش‌های اصیل هنری و فرهنگ بومی می‌اندازد و دعوت به بازدید از نمایشگاهی با همین موضوع می‌کند.
تصویر دوم (وسط – طراحی اعلان برای فیلم، اثر استاد ابراهیم حقیقی):
پیام تصویر: این طرح با استفاده از پس‌زمینه‌ای شبیه به کاغذ خط‌کشی‌شده‌ی دفتر مشق و یک دوچرخه‌ی ساده‌ی خطی، حس و حال کودکی، سادگی، خاطرات مدرسه و آثار هنری مرتبط با کودکان و نوجوانان (مثل داستان‌های حسنی) را زنده می‌کند و سادگی، صمیمیت و روایت‌های صمیمانه را به مخاطب انتقال می‌دهد.
تصویر سوم (سمت راست – طراحی اعلان برای چشم‌انداز شعر معاصر فارسی، اثر استاد فرزاد ادیبی):
پیام تصویر: این پوستر با ترکیبی از نماد ماه (به عنوان نشانه‌ای از لطافت، شب و ادبیات) و کادر متفاوتی که روی آن عنوان «چشم‌انداز شعر معاصر فارسی» نوشته شده است، پیوند میان ادبیات، شعر و هنر بصری را نشان می‌دهد. این تصویر به مخاطب اعلام می‌کند که قرار است با فضایی شاعرانه، رو به جلو و ادبی روبهرو شود.
جواب اعلان طراحی کنید صفحه ۴۵ درس ۲ فصل دوم بخش اول فرهنگ و هنر نهم
به اتفاق دوستان یا به تنهایی و با راهنمایی معلم خود برای یک مناسبت فرهنگی یک پوستر (با استفاده از حروف به تنهایی یا در ترکیب با تصویر) طراحی کنید.
در عصر کنونی پوسترها ابزاری بسیار مناسب برای پیام‌رسانی می‌باشند و علاوه بر نصب بر دیوار و سطح شهر، گاه در فضای رقمی (دیجیتال) نیز، نشر و توزیع می‌گردند که میزان مخاطبان بیشتری را پوشش می‌دهد.
در گذشته اعلان‌ها در اندازه‌های مختلف به چاپ می‌رسید از کاغذهای کوچک تا کاغذهایی در اندازهٔ ۲/۵ متر، اما درحال حاضر، اندازهٔ رایج اعلان‌ها ۵۰×۷۰ و یا ۷۰×۱۰۰ سانتی‌متر است.
اعلان‌ها به چند نوع دسته‌بندی می‌شوند:
۱. تجاری
۲. فرهنگی
۳. سینمایی
پاسخ: موضوع پوستر: هفتهٔ کتاب و کتاب‌خوانی
نوع اعلان: فرهنگی
برای مناسبت هفتهٔ کتاب و کتاب‌خوانی، پوستری با اندازهٔ ۵۰×۷۰ سانتی‌متر طراحی می‌کنم. در مرکز پوستر، تصویر یک کتاب باز قرار می‌دهم که از میان صفحه‌های آن، پرنده‌هایی رنگارنگ به پرواز درآمده‌اند. این تصویر نشان می‌دهد که کتاب‌خوانی به ما دانش و خیال‌پردازی می‌آموزد.
بالای پوستر، با حروف درشت و خوانا می‌نویسم:
با کتاب، پنجره‌ای به جهان باز کن!
پایین پوستر نیز می‌نویسم:
هفتهٔ کتاب و کتاب‌خوانی گرامی باد
برای رنگ‌آمیزی از رنگ‌های شاد و هماهنگ استفاده می‌کنم تا پوستر جلب‌توجه کند. نوشته‌ها باید کوتاه، خوانا و متناسب با تصویر باشند تا پیام پوستر به‌سرعت به مخاطب برسد. این پوستر را می‌توان در مدرسه یا فضای مجازی منتشر کرد.
پاسخ پرسش صفحه ۴۷ درس دوم فصل دوم بخش اول فرهنگ و هنر نهم
صفحه‌آرایی
حالا به کتابی که در دستتان است به دقت نگاه کنید. آیا می‌دانید این کتاب توسط چه کسانی تهیه شده است؟ ویژگی‌های مهم آن چیست؟ آیا می‌دانید هر کتاب از چه قسمت‌هایی تشکیل شده است؟
پاسخ: این کتاب توسط گروهی از مؤلفان، کارشناسان برنامه‌ریزی درسی، هنرمندان، ویراستاران، عکسان و طراحان گرافیک در «سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی وزارت آموزش و پرورش» تهیه و چاپ شده است.
ویژگی‌های مهم کتاب:
- صفحه‌آرایی و طراحی بصری جذاب: استفاده از رنگ‌های شاد، تصاویر باکیفیت، کادربندی‌های مناسب و فونت خوانا متناسب با سن دانش‌آموزان.
- ساختار آموزشی منظم: تقسیم‌بندی مطالب به فصل‌ها، درس‌ها، بخش‌های کارگاهی و فعالیت‌های عملی.
- خوانایی و ارتباط خوب با مخاطب: متون به گونه‌ای نوشته شده‌اند که خواندن آن‌ها آسان باشد و به یادگیری بهتر هنری کمک کنند.
هر کتاب از چه قسمت‌هایی تشکیل شده است؟
هر کتاب درسی به‌طور معمول از بخش‌های زیر تشکیل شده است:
- جلد کتاب: شامل عنوان کتاب، نام مؤلفان، پایهٔ تحصیلی و تصویر مرتبط با موضوع (که هویت کتاب را نشان می‌دهد).
- صفحات ابتدایی: شامل صفحه عنوان داخلی، مقدمه یا سخن با معلمان و دانش‌آموزان، و فهرست مطالب.
- متن اصلی (فصل‌ها و درس‌ها): بخش اصلی کتاب که شامل آموزش‌ها، تصاویر، نمودارها و فعالیت‌هاست.
- فعالیت‌ها و تمرین‌ها: پرسش‌ها، تمرین‌های کلاسی و کارگاهی برای تثبیت یادگیری.
- صفحات پایانی: شامل واژه‌نامه (معجم)، منابع، مراجع و در صورت لزوم نمایه (فهرست موضوعی).
پاسخ جلد کتاب طراحی کنید صفحه ۴۸ درس ۲ فصل دوم بخش اول فرهنگ و هنر نهم
به طرح جلد کتاب‌های گوناگون توجه نمایید. چند نمونهٔ مختلف را تا به حال مشاهده کرده‌اید؟ آن‌ها را با هم مقایسه کنید. حال طرحی ساده برای یک کتاب بکشید و محل قرارگیری تصویر، نوشتار، نشانه و نقش‌مایه‌های تزیینی را اجرا نمایید.
پاسخ: تاکنون جلد کتاب‌های مختلفی مثل کتاب‌های درسی، کتاب‌های داستان و رمان، کتاب‌های شعر، کتاب‌های علمی و کتاب‌های مذهبی را دیده‌ایم.
مقایسهٔ آن‌ها:
کتاب‌های درسی: معمولاً طراحی منظم، رسمی و آموزشی دارند و اطلاعاتی مثل نام درس، پایهٔ تحصیلی و نمادهای علمی روی آن‌ها قرار دارد.
کتاب‌های داستان و رمان: تصاویری جذاب، رازآلود، هیجان‌انگیز یا تخیلی دارند که داستان را معرفی می‌کند و رنگ‌بندی آن‌ها آزادانه‌تر و هنری‌تر است.
کتاب‌های مذهبی و تاریخی: از تذهیب، نقش‌مایه‌های سنتی، خوشنویسی‌های اصیل ایرانی و رنگ‌های فیروزه‌ای، طلایی و لاجوردی در آن‌ها استفاده می‌شود.
صفحه‌آرایی در عصر حاضر، دیگر به صورت دستی اجرا نمی‌شود؛ بلکه با رایانه و نرم‌افزارهای تخصصی صورت می‌گیرد. صفحه‌آرایی علاوه‌بر زیبایی طرح جلد و صفحه‌های داخلی به ما کمک می‌کند تا بهتر و راحت‌تر مطالب یک کتاب یا مجله را مطالعه کنیم. حروف در اندازه‌ها و ضخامت‌های مختلف نیز نقش مهمی در این امر به عهده دارند.
پاسخ: برای طراحی جلد یک کتاب (مثلاً کتاب مجموعه داستان‌های کهن ایرانی) روی کاغذ، اجزای زیر را مشخص و پیاده می‌کنیم:
۱. تصویر اصلی: در وسط یا بخش بزرگی از جلد، نقاشی یا عکسی مرتبط با موضوع کتاب (مثلاً تصویری از یک پرنده یا نماد سنتی) قرار می‌دهیم.
۲. نشتار (عنوان و نام مؤلف):
عنوان کتاب: با خطی درشت، خوانا و متناسب با موضوع در بالای صفحه نوشته می‌شود.
نام مؤلف یا نویسنده: در قسمت پایین صفحه با خطی کوچک‌تر درج می‌گردد.
۳. نشانه (لوگو یا آرم انتشارات): در گوشهٔ پایین یا بالای جلد (معمولاً سمت چپ یا راست)، علامت و نشانه‌ی ناشر یا چاپخانه قرار می‌گیرد.
۴. نقش‌مایه‌های تزیینی: در حاشیه‌ها، دور عنوان یا به عنوان پس‌زمینه، از نقش‌مایه‌های اسلیمی و تزیینی سنتی برای زیبایی بیشتر جلد استفاده می‌شود.
جواب خودارزیابی صفحه ۴۹ درس دوم فصل دوم بخش اول فرهنگ و هنر نهم
به اعلان‌هایی که به دیوارهای مدرسه نصب شده‌اند با دقت نگاه کنید. چند نمونه از انواع آن‌ها را انتخاب و با هم‌کلاسی‌های خود دربارهٔ اهداف، نوع و روش آن‌ها گفت‌وگو کنید. بیشترین تصاویری که در اعلان‌ها به کار برده می‌شوند با کدام روش و در چه اندازه‌ای تهیه شده‌اند؟
پاسخ: بررسی اعلان‌های نصب‌شده در مدرسه و پیرامون:
۱. اهداف اعلان‌ها: اطلاع‌رسانی دربارهٔ رویدادهای مدرسه (مثل مسابقات ورزشی، جشن‌ها، هفتهٔ کتاب، یا آزمون‌ها)، انتقال پیام‌های تربیتی و بهداشتی، و تشویق دانش‌آموزان به کارهای گروهی.
۲. نوع و روش تهیه: بیشتر این اعلان‌ها از نوع فرهنگی و آموزشی هستند که امروزه با استفاده از رایانه و نرم‌افزارهای گرافیکی (مثل فتوشاپ یا کورل) طراحی شده و به صورت رنگی چاپ می‌شوند؛ البته گاهی نیز به روش ترکیبی (نقاشی و چاپ یا کلاژ دستی) ساخته می‌شوند.
۳. اندازهٔ رایج: معمولاً در اندازه‌های استاندارد ۵۰×۷۰ یا ۷۰×۱۰۰ سانتی‌متر تهیه و روی دیوارها یا تابلو اعلانات نصب می‌گردند.
علاوه بر آثار چاپ شده، سایر مواردی که صفحه‌آرایی در آن‌ها نقش مهمی دارد را مشاهده کنید و تفاوت آن‌ها را با نمونهٔ چاپ شده مقایسه کنید.
پاسخ: علاوه بر کتاب و مجله، ما صفحه‌آرایی را در دفترچه‌های راهنمای وسایل، آگهی‌های تبلیغاتی، بسته‌بندی کالاها، روزنامه‌ها، اوراق اداری (مثل کارنامه و بروشور) و تابلوهای شهری نیز می‌بینیم.
تفاوت با کتاب و مجله: در کتاب و مجله، هدف اصلی روان‌خوانی متن و انتقال منظم مطالب علمی یا داستانی است و صفحه‌آرایی به صورت صفحات متوالی (دو صفحه روبهرو) طراحی می‌شود؛ اما در بسته‌بندی کالاها یا بروشورها، هدف جلب توجه سریع مخاطب، معرفی کالا یا راهنمایی فوری است و طراحی به شکلی انجام می‌شود که اطلاعات کلیدی در یک نگاه دیده شود.
جواب تجربیات بیشتر صفحه ۵۰ درس ۲ فصل دوم بخش اول فرهنگ و هنر نهم
به نمونه‌های مختلف صفحه‌آرایی در پیرامون خود توجه کنید و آن‌ها را از نظر طرح جلد، صفحه‌های داخلی و به‌کارگیری حروف مختلف، با یکدیگر مقایسه کنید.
پاسخ: طرح جلد: جلد کتاب‌ها و مجلات علمی معمولاً رسمی، منظم و با تصاویر مستند است؛ اما جلد مجلات سرگرمی یا کتاب‌های داستان از تصاویر فانتزی، نقاشی و رنگ‌های شاداب و پرانرژی استفاده می‌کند تا جذابیت بصری ایجاد کند.
صفحه‌های داخلی: در کتاب‌های پرمتن (مثل رمان)، صفحات ساده، تک‌ستونی و بدون شلوغی چیده می‌شوند تا چشم خسته نشود؛ ولی در روزنامه‌ها و مجلات، صفحات چندستونی همراه با کادرهای متنوع، سوتیتر و تصاویر گوناگون هستند تا خواننده بتواند سریع مطالب را مرور کند.
به‌کارگیری حروف (فونت و اندازه): تیترها و عناوین اصلی همیشه با قلم‌های درشت، ضخیم (بولد) و خوانا نوشته می‌شوند؛ اما متن‌های اصلی با قلم‌های ساده و ریزتر چیده شده‌اند تا فضای کمتری بگیرند و مطالعهٔ آن‌ها روان‌تر باشد.
نمونه‌های مختلف اعلان‌های سطح شهر را مشاهده کنید و در مورد ویژگی‌های مهم آن‌ها با دوستان خود صحبت کنید.
پاسخ: پیام‌رسانی سریع و کوتاه: اعلان‌های شهری (پوسترها و بنرها) نوشته‌های بسیار طولانی ندارند، بلکه پیام اصلی را در چند کلمه یا یک شعار کوتاه و تأثیرگذار بیان می‌کنند تا عابران و رانندگان در چند ثانیه آن را بفهمند.
استفاده از تصویر جذاب و بزرگ: در مرکز اعلان معمولاً یک عکس یا نماد بزرگ و چشمگیر قرار دارد که از فاصلهٔ دور دیده می‌شود.
رنگ‌بندی متناسب و چشمگیر: در اعلان‌های هشداردهنده از رنگ‌های تند و پرکنتراست (مثل قرمز و زرد) و در اعلان‌های فرهنگی از رنگ‌های آرام‌تر (مثل آبی و سبز) استفاده می‌شود.
وضوح اطلاعات ضروری: زمان، مکان، نام برگزارکننده و نشانه (لوگو) معمولاً در پایین اعلان به‌صورت منظم و خوانا درج می‌شود.
با استفاده از تکه‌چسبانی (کلاژ) اعلانی برای یک فیلم کودکانه طراحی کنید.
پاسخ: وسایل لازم: مقوای زمینه، مجلات باطله یا عکس‌های رنگی، قیچی، چسب و ماژیک.
مراحل کار:
۱. شخصیت اصلی فیلم (مثلاً یک قهرمان کارتونی یا حیوان دوست‌داشتنی) را از مجلات جدا کرده و در وسط مقوا می‌چسبانیم.
۲. با تکه‌های کاغذ رنگی، زمینهٔ فانتزی (مثل کوه، جنگل، قلعه یا ستاره‌ها) را تکمیل می‌کنیم.
۳. عنوان جذاب فیلم را با حروف درشت، رنگی و فانتزی از مجلات برش داده یا با ماژیک در بالای کار می‌نویسیم.
۴. عبارت‌هایی مثل «ویژه کودکان و نوجوانان» و اطلاعات اکران را با خط خوانا در پایین اعلان اضافه می‌کنیم.
براساس مشاهده‌های خود از نمونه‌ها، طرح جدیدی طراحی کنید و آن‌ها را با سایر هم‌کلاسی‌هایتان مورد بحث و گفت‌وگو قرار دهید. با مشورت هم، بهترین نمونه‌ها را انتخاب کنید. با مشورت معلم خود طرح را تکمیل نمایید.
پاسخ: ابتدا با الهام از پوسترهای برتر، یک طرح اولیه (اتود دستی) روی کاغذ کشیدیم که در آن جای تصویر، تیتر و لوگو مشخص شده بود.
در گفت‌وگو با هم‌کلاسی‌ها، معیارهایی مثل خوانا بودن تیتر، جذابیت رنگ‌ها، سادگی و انتقال سریع پیام بررسی شد.
با نظر و راهنمایی معلم، ایرادهایی مثل شلوغی کادر برطرف شد، فاصلهٔ حاشیه‌ها تنظیم گردید و رنگ نوشتار اصلاح شد تا کنتراست بهتری با پس‌زمینه پیدا کند و طرح نهایی آماده شود.
کتاب‌آرایی ایرانی (سنتی) را با کتاب‌آرایی کشورهای غربی مقایسه کنید. تفاوت‌ها و شباهت‌های آن‌ها در چیست؟
پاسخ: شباهت‌ها: در هر دو سبک، هدف حفظ دوام کتاب، نظم بخشیدن به متون، آرایش صفحات و جلب توجه مخاطب از طریق ترکیب نوشتار و تصویر بوده است.
تفاوت‌ها:
کتاب‌آرایی سنتی ایرانی: کاملاً دستی و متکی به هنرهای اصیل مثل خوشنویسی (نستعلیق، ثلث)، تذهیب، ترنج، لچک، تشعیر و نگارگری (مینیاتور) بوده و جلدها اغلب از چرم سوخت، تیماج یا نقاشی لاکی ساخته می‌شدند که حس معنوی و چشم‌نوازی دارند.
کتاب‌آرایی غربی: با اختراع دستگاه چاپ گوتنبرگ به سمت حروف‌چینی سربی رفت؛ تزیینات بیشتر شامل گراور، نقاشی‌های سیاه‌قلم روی چوب یا فلز و حاشیه‌نگاری‌های سبک گوتیک اروپایی با حروف لاتین بوده است.
طرح جلد مجله‌ها را با طرح جلد کتاب‌ها مشاهده کنید. به نظر شما چه تفاوت‌ها و شباهت‌هایی در آن‌ها دیده می‌شود؟
پاسخ: شباهت‌ها: هر دو دارای عنوان درشت، تصویر یا عکس مرتبط با موضوع، نام مؤلف/سردبیر یا ناشر هستند و برای ترغیب مخاطب طراحی می‌شوند.
تفاوت‌ها:
جلد کتاب: طراحی پایدار، ماندگار و متمرکز دارد؛ روی آن فقط یک تصویر هماهنگ با کل کتاب و عنوان اصلی درج می‌شود و اطلاعات موقتی مثل قیمت، تاریخ یا شماره ماه روی جلد نمی‌آید.
جلد مجله: حالتی خبری، پرتحرک و دوره‌ای دارد؛ علاوه بر عنوان مجله، تیتر مهم‌ترین مقالات و مصاحبه‌های آن شماره، بارکد، تاریخ انتشار و شمارهٔ پیاپی درج می‌شود تا توجه خریدار را پشت گیشه سریعاً جلب کند.
در کتاب‌های مختلف درسی خود به دقت مشاهده کنید. آیا صفحه‌آرایی کتاب‌ها با هم تفاوت دارد؟ به نظر شما آیا با توجه به نوع درس، صفحه‌آرایی و طرح جلد کتاب‌ها متناسب طراحی شده‌اند؟
پاسخ: بله، کاملاً با هم تفاوت دارند و متناسب با ماهیت هر درس طراحی شده‌اند:
کتاب ادبیات فارسی و پیام‌های آسمان: چیدمان متن‌ها منظم‌تر، سنتی‌تر و همراه با آثار نقاشی و خوشنویسی است تا فضای ادبی و اخلاقی را تقویت کند.
کتاب ریاضی و علوم تجربی: از کادرهای رنگی تفکیک‌شده، نمودارها، جدول‌ها، آزمایش‌های شماره‌گذاری‌شده و فرمول‌های برجسته استفاده شده تا دانش‌آموز مراحل یادگیری را گام‌به‌گام و دقیق دنبال کند.
کتاب فرهنگ و هنر: صفحه‌آرایی بسیار متنوع، پرتصویر، خلاقانه و رنگارنگ دارد تا ذوق هنری دانش‌آموز را برانگیزد و نمونه‌ای عملی از اصول گرافیک باشد.
پاسخ درس بعدی: جواب درس ۳ فصل دوم بخش اول فرهنگ و هنر نهم
پاسخ درس قبلی: جواب درس ۱ فصل دوم بخش اول فرهنگ و هنر نهم
✅ در این مطلب گام به گام درس ۲ دوم فصل دوم بخش اول فرهنگ و هنر پایه نهم متوسطه اول را مرور کردیم. جهت مشاهده گام به گام سایر دروس کافیست نام آن را به همراه عبارت ماگرتا در گوگل جست و جو نمایید. همچنین اگر سوالی دارید آن را از قسمت دیدگاه با سایر دانش آموزان به اشتراک بگذارید.
