جواب فصل هشتم علوم تکمیلی هشتم ؛ در این مقاله به جواب و حل سوال های بیشتر بدانید و خود را بیازمایید صفحه ۷۴ ، ۷۶ و ۷۷ فصل هشتم «تولیدمثل در جانداران» علوم تجربی تکمیلی (ویژه مدارس استعداد درخشان) پایه هشتم متوسطه اول پرداخته ایم. در ادامه با بخش آموزش و پرورش ماگرتا همراه ما باشید.
همچنین بخوانید: گام به گام کتاب علوم تجربی تکمیلی (ویژه مدارس استعداد درخشان) هشتم

جواب بیشتر بدانید صفحه ۷۴ فصل هشتم علوم تکمیلی هشتم
بکرزایی
تابهحال این جمله را شنیدهاید؟ «طبیعت بسیار هوشمند عمل میکند.» بکرزایی مثالی از هوشمندی طبیعت است. در این نوع از تولیدمثل، سلول جنسی ماده بدون نیاز به سلول جنسی نر تقسیم شده و یک موجود جدید به وجود میآورد. این روش تولیدمثلی، معمولاً در موجوداتی دیده میشود که توانایی تولیدمثل جنسی هم دارند. زنبورها، مارها، گونههایی از ماهیها، پرندگان و دوزیستان توانایی بکرزایی دارند. زمانی که شرایط مناسب تولیدمثل است و غذا زیاد است، با بکرزایی تعداد خود را به سرعت زیاد میکنند.
سرعت تولیدمثل به روش بکرزایی از تولیدمثل جنسی بیشتر است و افراد بیشتری در هر نسل بهوجود میآید. اما موجوداتی که تولید میشوند، بسیار شبیه به هم هستند و تنوع زیادی ندارند. این در حالی است که در اثر تولیدمثل جنسی زادههایی با ویژگیهای متفاوت بهوجود میآیند. تعدادی از این زادهها ممکن است برای تحمل محیط سخت، بهتر از پدر و مادرشان عمل کنند. پس میبینید که طبیعت با به کارگیری بکرزایی و تولیدمثل جنسی در زمانهای مناسب، سعی میکند بهترین عملکرد را داشته باشد.
هر چقدر دانش شما گستردهتر شود، بیشتر و بیشتر به معنا و مفهوم هوشمندی طبیعت که مخلوق خداوند حکیم است، پی میبرید.

فعالیت: در مورد تولیدمثل زنبورعسل تحقیق کرده و گزارش آن را در کلاس ارائه دهید.
پاسخ تشریحی: تولیدمثل در زنبورعسل یکی از پیچیدهترین و دقیقترین سیستمهای بیولوژیکی در دنیای جانوران است. زنبورعسل برای مدیریت جمعیت و نیازهای کلنی، از دو روش متفاوت بهره میبرد که هر کدام نتیجهٔ متفاوتی دارند:
الف) تولیدمثل جنسی (تولید زنبورهای ماده):
زمانی که ملکه با زنبور نر جفتگیری میکند، اسپرمها را در کیسهٔ مخصوصی ذخیره میکند. در هنگام تخمگذاری، اگر ملکه تصمیم بگیرد که جنسیت تخم باید «ماده» باشد، اجازه میدهد اسپرم از کیسه خارج شود و تخمک را بارور کند.
تخمک بارور شده (دیپلوئید) تبدیل به زنبورهای ماده میشود.
این زنبورهای ماده بر اساس نوع تغذیه (ژل رویال یا گرده)، یا تبدیل به «ملکه» میشوند و یا تبدیل به «کارگر» (زنبورهای مادهٔ عقیم) خواهند شد.
ب) بکرزایی (تولید زنبورهای نر):
بخش جذاب و هوشمندانهٔ ماجرا اینجاست: ملکه قادر است کنترل کند که تخمک بارور شود یا خیر. اگر ملکه تخم را بدون باروری (بدون ترکیب با اسپرم) رها کند، آن تخمِ لقاحنیافته (هاپلوئید) بر اساس پدیدهٔ بکرزایی رشد میکند.
این تخمهای بکرزا، همیشه تبدیل به زنبورهای نر (پهپاد یا Drone) میشوند.
این روش به ملکه اجازه میدهد تا در مواقعی که نیاز به زنبور نر بیشتر است، بدون اتلاف انرژی برای جفتگیری، جمعیت نرها را به سرعت افزایش دهد.
نتیجهگیری: هوشمندی طبیعت در اینجا به زنبور اجازه میدهد که با یک مکانیسم ساده (بارور کردن یا نکردن تخم)، جنسیت جمعیت کلنی را بر اساس نیاز محیطی تنظیم کند.
پاسخ خلاصه: تولیدمثل زنبورعسل بر اساس باروری یا عدم باروری تخمک توسط ملکه انجام میشود:
تخمکهای بارور شده (تولیدمثل جنسی): همیشه به زنبورهای ماده (ملکه یا کارگر) تبدیل میشوند (دارای تعداد کروموزوم کامل یا دیپلوئید).
تخمکهای بارور نشده (بکرزایی): همیشه به زنبورهای نر تبدیل میشوند (دارای نصف تعداد کروموزوم یا هاپلوئید).
نکتهٔ کلیدی: این مکانیسم به زنبورها اجازه میدهد تا در شرایط محیطی مختلف، بهسرعت و با دقت، ترکیب جمعیت کلنی (نرها و مادهها) را کنترل کنند.
جواب بیشتر بدانید صفحه ۷۶ فصل ۸ علوم تکمیلی هشتم
کلونینگ یا شبیهسازی
به نظر شما دالی شبیه به کدامیک از گوسفندهای الف، ب یا ج بود؟

پاسخ تشریحی: با توجه به فرآیندی که در تصویر (شبیهسازی یا کلونینگ) مشاهده میکنید، گوسفند دالی شبیه به «گوسفند الف» است.
دلیل علمی: برای درک بهتر، باید نقش هر کدام از گوسفندها را در این آزمایش بررسی کنیم:
۱. گوسفند «الف»: هستهٔ سلول (حاوی مادهٔ ژنتیکی یا همان DNA) از سلول پستان این گوسفند برداشته شد. چون تمام ویژگیهای ظاهری و صفات ارثی هر موجود زنده در DNA موجود در هستهٔ سلولهایش نهفته است، دالی دقیقاً نسخهٔ کپیبرداریشده (کلون) از نظر ژنتیکی برای این گوسفند است.
۲. گوسفند «ب»: این گوسفند فقط فراهمکنندهٔ «تخمک» بود. هستهٔ این تخمک خارج شد تا فضای کافی برای پذیرش هستهٔ گوسفند «الف» ایجاد شود. بنابراین، گوسفند «ب» فقط بستر سلولی (سیتوپلاسم) را فراهم کرده و نقش مستقیمی در تعیین ویژگیهای ظاهری دالی نداشته است.
۳. گوسفند «ج»: این گوسفند فقط نقش «رحم جایگزین» یا مادر رضاعی را داشت که جنین در بدن او رشد کرد و به دنیا آمد. دالی هیچ شباهت ژنتیکی به گوسفند «ج» ندارد.
نتیجهگیری: چون «نقشهٔ ساخت» دالی (DNA) از هستهٔ سلول گوسفند «الف» آمده است، دالی از نظر ظاهری و ژنتیکی شبیه به گوسفند «الف» است.
پاسخ خلاصه: دالی به گوسفند «الف» شبیه است.
دلیل: در فرآیند شبیهسازی، «هسته» (که حامل مادهٔ ژنتیکی و ویژگیهای ظاهری است) از گوسفند «الف» گرفته شده است. گوسفند «ب» تنها تأمینکنندهٔ تخمک خالی (بدون هسته) و گوسفند «ج» تنها مادر جایگزین (رحم) بوده است. بنابراین دالی، کپی ژنتیکی گوسفند «الف» محسوب میشود.
پاسخ بیشتر بدانید صفحه ۷۷ فصل هشتم علوم تکمیلی هشتم
لقاح مصنوعی
آیا تابهحال شنیدهاید که زوجی نابارورند و نمیتوانند به طور طبیعی صاحب فرزند شوند؟ آیا میدانید امروزه علم پزشکی با روشهای مختلفی میتواند ناباروری را درمان کند؟
پاسخ تشریحی: متأسفانه برخی از زوجها بهطور طبیعی نمیتوانند صاحب فرزند شوند که به این مشکل «ناباروری» گفته میشود. اما خوشبختانه پیشرفت علم پزشکی روشهای شگفتانگیزی برای حل این مشکل ابداع کرده است که یکی از مهمترین و رایجترین آنها، لقاح مصنوعی یا (IVF) است.
مراحل انجام لقاح مصنوعی (IVF) در آزمایشگاه:
۱. خارج کردن سلولهای جنسی: پزشکان با استفاده از روشهای پزشکی و جراحی، سلول جنسی ماده (تخمک) را از مادر و سلول جنسی نر (اسپرم) را از پدر میگیرند.
۲. لقاح در آزمایشگاه: برخلاف حالت طبیعی که لقاح درون بدن مادر انجام میشود، در این روش تخمک و اسپرم در محیط آزمایشگاهی و در ظروف مخصوص با یکدیگر ترکیب میشوند تا لقاح صورت گیرد.
۳. تشکیل جنین اولیه: سلول حاصل از لقاح (تخمگذار) چند بار تقسیم میشود و در محیط کشت آزمایشگاهی به یک تودهٔ جنینی کوچک تبدیل میگردد.
۴. انتقال به رحم مادر: در نهایت، این تودهٔ جنینی به بدن مادر (رحم) منتقل میشود تا در آنجا به رشد طبیعی خود ادامه دهد و پس از طی دوران بارداری، نوزاد متولد شود.
پاسخ خلاصه: «لقاح مصنوعی (IVF)» یکی از روشهای پیشرفتهٔ پزشکی برای درمان ناباروری است. در این روش، سلولهای جنسی نر (اسپرم) و ماده (تخمک) از والدین گرفته شده و در شرایط آزمایشگاهی با یکدیگر ترکیب میشوند. پس از اینکه سلول حاصل در آزمایشگاه چند تقسیم سلولی انجام داد و به تودهٔ جنینی تبدیل شد، آن را به بدن مادر منتقل میکنند تا بارداری شکل بگیرد.
پاسخ خود را بیازمایید صفحه ۷۷ فصل ۸ علوم تکمیلی هشتم
۱- درصورتیکه در یک ظرف ۱۰ باکتری وجود داشته باشد و شرایط برای رشد آنها مناسب باشد (در هر ۲۰ دقیقه یکبار تقسیم شوند)، پس از ۲۰۰ دقیقه چند باکتری خواهیم داشت؟
پاسخ تشریحی: برای حل این مسئله، ابتدا باید حساب کنیم که در مدت ۲۰۰ دقیقه، باکتریها چند بار تقسیم میشوند:
هر بار که باکتریها تقسیم میشوند، تعدادشان دو برابر میشود (یعنی در هر مرحله در عدد ۲ ضرب میشوند). تعداد اولیه باکتریها ۱۰ عدد است. بنابراین تعداد کل باکتریها پس از ۱۰ بار تقسیم از رابطهٔ زیر بهدست میآید:
میدانیم که است:
پاسخ خلاصه: پس از ۲۰۰ دقیقه (که شامل ۱۰ دوره تقسیم ۲۰ دقیقهای است)، تعداد باکتریها به ۱۰,۲۴۰ عدد میرسد.
۲- در بین جانوران جنس نر و ماده از نظر ظاهری چه تفاوتهایی با هم دارند؟ فکر میکنید علت آن چیست؟
پاسخ تشریحی: تفاوتها: در بسیاری از مهرهداران (مانند پرندگان و پستانداران)، جنس نر معمولاً جثهٔ بزرگتر، رنگهای درخشانتر، ویژگیهای ظاهری خاص (مثل یال در شیر، تاج و پرهای رنگی در خروس) و صداهای بلندتر دارد؛ در حالی که جنس ماده معمولاً رنگهای سادهتر و استتار بهتری دارد تا در زمان نگهداری از تخمها یا بچهها کمتر دیده شود.
علت: این تفاوتها ناشی از عملکرد هورمونهای جنسی (مانند تستوسترون در نرها) و همچنین انتخاب طبیعی است. نرها برای جلب توجه مادهها یا دفاع از قلمرو نیاز به ویژگیهای خاص دارند، و مادهها به دلیل نقش حفاظتی در برابر شکارچیان، معمولاً پوشش سادهتری دارند.
پاسخ خلاصه: جنس نر و ماده در رنگ، اندازه و ویژگیهای ظاهری با هم فرق دارند. علت آن ترشح هورمونهای مختلف جنسی و سازگاری با نقشهای آنها در بقا، تولیدمثل و حفاظت از فرزندان است.
۳- تولید سلولهای جنسی نر و ماده تحت تأثیر چه هورمونهایی انجام میشود؟
پاسخ تشریحی: تولید و بلوغ سلولهای جنسی (اسپرم و تخمک) تحت کنترل و نظارت هورمونهایی است که توسط غدد جنسی (بیضهها در نرها و تخمدانها در مادهها) و همچنین با فرمان غدهٔ هیپوفیز ترشح میشوند:
در جنس نر: هورمون تستوسترون (هورمون جنسی مردانه) همراه با هورمونهای محرک غدهٔ هیپوفیز باعث تولید و تکامل اسپرمها میشود.
در جنس ماده: هورمونهای استروژن و پروژسترون (هورمونهای جنسی زنانه) وظیفهٔ آمادهسازی تخمدانها و تنظیم چرخهٔ تولید تخمک را بر عهده دارند.
پاسخ خلاصه: تولید سلولهای جنسی نر و ماده تحت تأثیر هورمونهای جنسی (مانند تستوسترون در نرها و استروژن و پروژسترون در مادهها) که توسط غدد جنسی ترشح میشوند، انجام میگیرد.
۴- به نظر شما شباهت دوقلوهای ناهمسان به یکدیگر بیشتر از شباهت به سایر خواهر و برادرانشان است یا کمتر؟ چرا؟
پاسخ تشریحی: فرقی نمیکند! شباهت دوقلوهای ناهمسان به یکدیگر، بهاندازهٔ شباهت سایر خواهر و برادرها در یک خانواده است (و نه بیشتر).
علت: دوقلوهای ناهمسان از لقاح دو تخمک مجزا با دو اسپرم مجزا به وجود میآیند. بنابراین، از نظر ژنتیکی آنها دو فرزند کاملاً مستقل هستند که همزمان در رحم مادر رشد کردهاند. ترکیب ژنهایی که از پدر و مادر به آنها میرسد، درست مانند دو خواهر یا برادر معمولی است که در سالهای مختلف به دنیا آمدهاند. (برخلاف دوقلوهای همسان که از تقسیم یک تخمک واحد ایجاد شده و نقشهٔ ژنتیکی کاملاً یکسانی دارند).
پاسخ خلاصه: شباهت دوقلوهای ناهمسان به یکدیگر فرقی با شباهت سایر خواهر و برادرها ندارد؛ زیرا آنها مانند خواهر و برادرهای معمولی از ترکیب تخمکها و اسپرمهای متفاوتی به وجود آمدهاند و فقط همزمان متولد شدهاند.
توجه: شما دانش آموز پایه هشتم متوسطه اول می توانید برای دسترسی سریع و آسان تر به معنی مطالب آموزشی و جواب سوالات درس های کتاب علوم تجربی تکمیلی (ویژه مدارس استعداد درخشان) پایه هشتم متوسطه اول ، در انتهای عنوان خود عبارت «ماگرتا» را نیز در گوگل جستجو کنید.
پاسخ فصل بعدی:
پاسخ فصل قبلی: جواب فصل هفتم علوم تکمیلی هشتم
📝 در انتها امیدواریم که مقاله جواب فعالیت ها و تمرین های فصل هشتم کتاب علوم تجربی تکمیلی ویژه استعداد درخشان پایه هشتم متوسطه اول، برای شما دانش آموزان عزیز مفید بوده باشد و توانسته باشید تا از آن استفاده و بهره برده باشید.
























