جواب درس ۱۲ تاریخ یازدهم انسانی ▶️ فرهنگ و هنر در عصر مغول – تیموری
گام به گام درس دوازدهم تاریخ یازدهم انسانی و پاسخ پرسش های نمونه و فعالیت های درس 12 دوازدهم فرهنگ و هنر در عصر مغول - تیموری تاریخ 2 انسانی یازدهم
جواب درس ۱۲ دوازدهم تاریخ یازدهم انسانی ؛ گام به گام درس دوازدهم تاریخ (۲) از بعثت پیامبر اسلام تا پایان صفویه پایه یازدهم رشته انسانی که شامل جواب فعالیت ها و پرسش های نمونه درس 12 دوازدهم فرهنگ و هنر در عصر مغول – تیموری از فصل سوم ایران از ورود اسلام تا پایان صفویه در صفحه های ۱۳۵ ، ۱۳۶ ، ۱۳۷ ، ۱۴۰ ، ۱۴۲ ، ۱۴۳ و ۱۴۶ است را در ادامه در بخش آموزش و پرورش ماگرتا آماده کرده ایم.
پاسخ درس بعد: جواب درس ۱۳ تاریخ یازدهم انسانی
جواب بحث و گفت و گو صفحه ۱۳۵ درس ۱۲ تاریخ یازدهم انسانی
با راهنمایی دبیر دربارۀ این موضوع بحث و گفتوگو کنید که جامعۀ ایرانی چگونه و با پیشگامی چه افراد و گروههایی موفق شد روحیۀ خشونت و ویرانگری مغولان را مهار و آنان را به فرمانروایانی آبادگر و دوستدار علم و فرهنگ تبدیل کند؟
پاسخ: عوامل اصلی در این تحول عبارتند از:
- تسامح دینی مغولان: این ویژگی باعث شد تا ایرانیان بتوانند به تدریج بر آنها نفوذ کنند.
- فرهنگ غنی ایرانی: فرهنگ ایرانی با وجود آسیبها، همچنان پویا بود و بر مغولان تأثیر گذاشت.
- نقش علما و اندیشمندان: این گروه با حفظ دانش و فرهنگ، به تربیت نسل جدید کمک کردند.
- توجه ایلخانان به علم و فرهنگ: برخی ایلخانان از علم و فرهنگ حمایت کردند و به ساخت بناهای تاریخی پرداختند.
- تغییر ساختار حکومت: ایرانیان به تدریج در دستگاه حکومتی نفوذ کردند و سیاستها را تغییر دادند.
جواب فعالیت ۱ صفحه ۱۳۵ و ۱۳۶ درس ۱۲ تاریخ یازدهم انسانی
بررسی شواهد و مدارک
توصیف جوینی، مورخ عهد ایل خانان از اعتقادات دینی مغولان را بخوانید و اهمیت آن را در شناخت وضعیت دین و عقاید قوم مغول بیان کنید.
«[چنگیزخان مغول] متقلّد (پیرو) هیچ دین و تابع هیچ ملت (مذهب، آئین) نبود، از تعصب و رجحان ملتی و تفضیل بعضی بر بعضی مجتنب (دوری کردن) بودست؛ بلکه علما و زهّاد هر طایفه را اکرام و اعزاز و تبجیل (بزرگ داشت، تجلیل) می کردست و در حضرت حق تعالی آن را وسیلتی می دانسته. و چنان که مسلمانان را به نظر توقیر (بزرگ داشتن، تعظیم کردن) می نگریسته، ترسایان (مسیحیان) و بت پرستان را نیز عزیز می داشته. و اولاد و احفاد او هر چند کس بر موجب هوی از مذاهب اختیار کردند: بعضی تقلید اسلام کرده و بعضی ملت نصاری گرفته و طایف های عبادت اصنام (بت ها) گزیده و قومی همان قاعده قدیم آبا و اجداد را ملتزم گشته و به هیچ طرف مایل نشده؛ اما این نوع کم تر ماندست. و با تقلدّ مذاهب، بیش تر از اظهار تعصب دور باشند و از آن چه یاسای چنگیزخان است همه ی طوایف را یکی شناسند و بر یک دیگر فرق ننهند و عدول نجویند» ( تاریخ جهان گشا، ج ۱، ص ۱۸ – ۱۹)
پاسخ: بیانگر این مطلب است که چنگیز از لحاظ دینی اعتقاد مشخصی نداشت اما با همین حال به پیروان سایر ادیان نیز احترام می گذاشت.
جواب فعالیت ۲ صفحه ۱۳۷ درس دوازدهم تاریخ یازدهم انسانی
استنباط تاریخی
با راهنمایی دبیر و هم فکری، چند دلیل برای اتحاد و یگانگی پیروان مذاهب و فرق اسلامی و زندگی مسالمت آمیز آنان در عصر ایل خانان و تیموریان ذکر کنید.
پاسخ: از بین رفتن حاکمیت های ضد شیعه و در راس آن خلافت عباسیان – عدم تعصب مذهبی مغولان و تیموریان – عدم حمایت حاکمیت و دولت ها از هیچ یک از فرقه های دینی و مذهبی
پاسخ فعالیت ۳ صفحه ۱۴۰ درس دوازدهم تاریخ یازدهم انسانی
با اسکن کردن رمزینه میتوانید فیلم کوتاهی درباره گنبد سلطانیه مشاهده کنید. به پرسشهای مرتبط با فیلم پاسخ دهید:
در فیلم گفته شد که مغولها با گذشت زمان تغییر کردند. به نظر شما ساخت گنبد سلطانیه نشانه کدام تغییر است؟ انتخاب کنید و برای انتخاب خود، دلیل کوتاه بنویسید:
الف) تغییر در شیوه حکومت
ب) تغییر در باورهای فرهنگی و دینی
پ) تغییر در نگاه به شهرسازی و تمدن
ت) همه موارد
گزینه: ت) همه موارد
دلیل: ساخت گنبد باشکوه سلطانیه توسط سلطان محمد خدابنده (اولجایتو) نشاندهنده تحول همهجانبه ایلخانان مغول است:
۱. تغییر در باورهای دینی و فرهنگی: مغولان بتپرست و شمنباور، مسلمان شدند و این بنا را با معماری و کتیبههای اصیل اسلامی–ایرانی ساختند.
۲. تغییر در شیوه حکومت و کشورداری: از تکیه بر غارتگری، تخریب و کوچنشینی ابتدایی، به استفاده از دیوانسالاران برجسته ایرانی (مانند خواجه رشیدالدین فضلالله همدانی) و حمایت از علم و هنر روی آوردند.
۳. تغییر در نگاه به شهرسازی و تمدن: بهجای چادرنشینی و ویرانکردن شهرها، پایتختی باشکوه (شهر سلطانیه) با بناهای ماندگار، مساجد، مدارس و معماری بینظیر احداث کردند.
جواب کاوش خارج از کلاس صفحه ۱۴۲ درس دوازدهم تاریخ یازدهم انسانی
در دوره ایلخانی رنگ، در تزیین بناها اهمیت زیادی مییابد و کاشیهای رنگی بهصورت غلاف یا پوشش زینتی درون ساختمانها بهکار میرود. این کاشیهای رنگارنگ در بعضی موارد پوشیده از طلا یا زرینفام بودند که باعث میشد فضایی بسیار باشکوه ایجاد شود. برای زرینفام ساختن یک اثر، لایههای نازکی از فلز را بر لعاب از پیش پخته شده مینشاندند. بدینترتیب وجود ذرات نقره و مس در لعاب، طیفهایی از رنگ طلایی ایجاد میکرد که روی سطح سفالی برجای میماند.
خاندان ابی طاهر (ابوطاهر)
در این خانوادۀ کاشانی و در سدههای شش تا هشت هجری، مشهورترین سفالگران ایرانی ظهور کردهاند. هنرمندان چهار نسل از این خاندان در دورهای ۱۵۰ ساله، آثاری چنان شگفت آفریدهاند که نه تنها نام نیای خویش بلکه نام ایران را در موزههای جهان پرآوازه کردهاند. محراب کاشی زرین فام متعلق به امامزاده علیبنجعفر در قم که به محراب «درب بهشت» مشهور است و اکنون در موزه ملی ایران نگهداری میشود توسط یوسفبن علی آخرین فرد مشهور سفالگر خاندان ابی طاهر ساخته شده است. یکی دیگر از مشهورترین آثار برجای مانده از این خاندان، محراب معروف زرینفام «مسجد عمادالدین» است که در موزه برلین نگهداری میشود.
در مورد سرگذشت محراب مسجد عمادالدین و اهمیت آن گزارشی تهیه کرده و در کلاس ارائه کنید.
۱. معرفی اثر
محراب مسجد عمادالدین یکی از شاهکارهای بینظیر کاشیکاری زرینفام (لُستَر) در دوره ایلخانی است. این محراب کاشیکاریشده، ساختهی یکی از هنرمندان خاندان ابوطاهر کاشانی — مشهورترین خاندان سفالگران ایران در سدههای ششم تا هشتم هجری — است و امروزه در موزه پرگامون برلین (آلمان) نگهداری میشود.
۲. مشخصات فنی و هنری اثر
- جنس و تکنیک: کاشی زرینفام؛ در این روش روی لعاب از پیش پختهشده، لایههای نازکی از فلز (ترکیبات نقره و مس) نشانده میشد و در کوره، طیفهای رنگ طلایی و برنزی براق روی سطح سفالی برجای میماند.
- تزئینات: محراب با نقوش اسلیمی و ختایی، گل و برگهای پیچیده، کتیبهنویسی به خط نسخ و ثلث و محرابهای طاقدار جناغی تزیین شده است.
- ساخت: احتمالاً در کاشیخانههای شهر کاشان — مرکز اصلی تولید زرینفام جهان اسلام — ساخته و به محل نصب منتقل شده است.
۳. سرگذشت (تاریخچه) محراب
| مرحله | رویداد |
|---|---|
| ساخت | ساخته شدن توسط هنرمندان خاندان ابوطاهر در سده هفتم/هشتم هجری (دوره ایلخانی) |
| نصب | کاشته شدن در مسجد عمادالدین؛ این مسجد در محلهای به همین نام در تهران قدیم (و به گفته برخی منابع، در قم/ری) قرار داشت |
| جدا شدن از بنا | با ویرانی و بیتوجهی به مسجد در دورههای بعد، محراب از آن جدا شد |
| خروج از کشور | در دوران قاجار و اواخر قرن نوزدهم، در شرایطی که آثار تاریخی ایران فاقد حمایت قانونی و موزهای بودند، بهواسطه دلالان و تجار آثار عتیقه به اروپا منتقل شد |
| اقامت امروزی | نگهداری در موزه برلین (موزه اسلامی/پرگامون) |
۴. اهمیت محراب
- شاهد عالی هنر ایلخانی: نشانه اهمیتیافتن «رنگ و زرینفام» در تزیین بناها در دوره ایلخانی است؛ نقطه عطفی در معماری و سفالگری ایران.
- سند مهارت ایرانی: گواه مهارت استثنایی سفالگران خاندان ابوطاهر که نام ایران را در موزههای جهان پرآوازه کردند.
- آیینه پیوند هنر و دین: با وجود شکوه و ظرافت درباری، برای یک فضای مذهبی (محراب مسجد) ساخته شده است؛ ترکیب معنویت و زیباییگرایی.
- بازتاب تحولات فرهنگی مغولان: سازندگان آن مسلمانشدهگان و متأثر از فرهنگ ایرانیاند؛ یعنی همان «تغییر در باورهای فرهنگی و دینی» مغولان که در درس آمده است.
- پیام تاریخی درباره میراث فرهنگی: حضور آن در برلین بهجای موزه ایران، یادآور اهمیت حمایت از آثار تاریخی و جلوگیری از قاچاق میراث فرهنگی است.
۵. نتیجهگیری
محراب زرینفام مسجد عمادالدین، همچون محراب «درب بهشت» امامزاده علیبنجعفر قم (نگهداریشده در موزه ملی ایران)، نماد اوج هنر کاشیکاری ایران در دوره ایلخانی است. تفاوت سرنوشت این دو محراب — یکی در موزه ملی ایران و دیگری در موزه برلین — درسی تاریخی درباره ضرورت صیانت از میراث فرهنگی کشورمان است.
پاسخ فعالیت ۴ صفحه ۱۴۳ درس ۱۲ تاریخ یازدهم انسانی
بررسی شواهد و مدارک
با بررسی تصویر بناهای تاریخی این درس و تصاویر دیگری که دبیر به نمایش می گذارد، برای هر یک از ویژگی های معماری عصر ایل خانی و تیموری، چند نمونه یا مثال بنویسید.
| بناهای عظیم | ارگ علیشاه؛ مسجد جامع ورامین، گنبد سلطانیه. |
| گنبدها و منارههای بلند | مسجد گوهرشاد مشهد؛ مسجد جامع یزد، آرامگاه بایزید بسطامی، مجموعهٔ تاریخی امیرچخماق یزد. |
| تزیین با گچبری | مسجد جامع اصفهان، گنبد علویان همدان، مسجد جامع اردبیل، مسجد میدان کاشان. |
| تزیین با آجر و کاشی | آرامگاه شیخ زینالدین تایبادی، مسجد جامع کرمان، مسجد جامع ورامین، مسجد بی بی خانم سمرقند. |
پاسخ فکر کنیم و پاسخ دهیم صفحه ۱۴۳ درس ۱۱ تاریخ یازدهم انسانی
به نظر شما دلیل توجه به منظومه های حماسی تاریخی در دوران ایل خانی و تیموری چه بوده است؟
پاسخ: ۱) سقوط خلافت عباسی
۲) خودآگاهی رجال ایرانی و تلاش آنان برای حفظ هویت ایرانی در دوران سلطه ی مغولان
۳) علاقه مندی ایلخانان و فرمانروایان تیموری به داستان های پهلوانان شاهنامه و تمایل آنان به تشبیه خود به این پهلوانان
همچنین بخوانید: جواب درس ۱۰ تاریخ یازدهم انسانی
جواب پرسش های نمونه صفحه ۱۴۶ درس ۱۱ تاریخ یازدهم انسانی
۱- تسامح و تساهل دینی مغول ها چه تأثیری بر اسلام پذیری آن ها داشت؟
پاسخ: اقدام مغول به اقتضای زندگی در صحرا نسبت به مسائل دینی چندان تعصبی نداشتند و با پیروان دین های دیگر با ملایمت برخورد می کردند. این مدارای اعتقادی هر چند از روی آگاهی نبود و بخاطر سبک زندگیشان بود، اما در پذیرش دین های مختلف از سوی فرمانروایان و بزرگان مغول تاثیر بسزایی داشت و همین تسامح باعث شد پیروان دین های گوناگون در میان آنها به تبلیغ بپردازند.
۲- علل رشد تصوف را در دوران مغولان و تیموریان شرح دهید.
پاسخ: به اعتقاد برخی از مورخان هجوم ویرانگر و وحشت انگیز مغول به ایران و نگرانی و ناامیدی که در جامعه ایجاد کرد نقش موثری در آوردن مردم به تصوف و رفتن به درون خانقاه ها داشت.
۳- زمینه های رشد هنر را در عصر تیموری بیان کنید.
پاسخ: علاوه بر سلاطین و شاهزادگان تیموری که به هنر و هنرمندان توجه زیادی داشتند، برخی از وزیران از جمله امیر علی شیر نوایی ، شاعر و وزیر سلطان حسین میرزا بایقرا نیز پشتیبان و مشوق جدی هنرمندان بود و همچنین شهر هرات بدلیل داشتن کتابخانه های بزرگ به یکی از کانون های علمی و فرهنگی جهان اسلام بدل شده بود.
۴- چرا تاریخ نگاری به زبان فارسی در عهد ایل خانان رشد کرد؟
پاسخ: علاقمندی ایلخانان و فرمانروایان تیموری به جاودانه ساختن کشور گشایی و موفقیت های سیاسی و نظامی خود و خود آگاهی رجال ایرانی، تأثیر بسزایی بر رشد و شکوفایی تاریخ نگاری در آن عصر نهاد.
۵- منابع غیر نوشتاری که در این درس به آن ها استناد شده است را فهرست کنید.
پاسخ: کتابخانه ها – آرامگاه ها – سردر مناره های مسجد جامع یزد – محراب مسجد جامع اصفهان – شنب غازان – آرامگاه شیخ زینالدین تایبادی
پاسخ درس قبل: جواب درس ۱۱ تاریخ یازدهم انسانی
😃 اگر سوالی در رابطه با جواب پرسش های نمونه و فعالیت های درس ۱۲ دوازدهم کتاب تاریخ انسانی یازدهم دارید آن را از قسمت دیدگاه بپرسید. همچنین جهت مشاهده گام به گام سایر درس های کتاب کافیست شماره درس را به همراه عبارت ماگرتا در گوگل جست و جو کنید.
