جواب درس ۹ تاریخ یازدهم انسانی ✏️ ظهور و گسترش تمدن ایرانی – اسلامی

جواب درس ۹ نهم تاریخ یازدهم انسانی ؛ گام به گام درس نهم تاریخ (۲) از بعثت پیامبر اسلام تا پایان صفویه پایه یازدهم رشته انسانی که شامل جواب فعالیت ها و پرسش های نمونه درس 9 نهم اسلام ظهور و گسترش تمدن ایرانی – اسلامی از فصل سوم ایران از ورود اسلام تا پایان صفویه در صفحه های ۹۵ ، ۹۶ ، ۹۷ ،‌۹۸ ،‌ ۹۹ ، ۱۰۲ ، ۱۰۷ و ۱۰۸ است را در ادامه در بخش آموزش و پرورش ماگرتا آماده کرده ایم.

پاسخ درس بعد: جواب درس ۱۰ تاریخ یازدهم انسانی

جواب بحث و گفت و گو صفحه ۹۵ درس ۹ تاریخ یازدهم انسانی

با توجه به اینکه نخستین سلسلۀ مسلمان ایرانی یعنی طاهریان در خراسان شکل گرفت، با راهنمایی دبیر و با توجه به مطالبی که در درس‌های قبل خواندید، دربارۀ جایگاه و اهمیت سیاسی و اجتماعی خراسان و نقشی که خراسانیان در تحولات سیاسی قلمرو خلافت داشتند، بحث و گفت‌وگو کنید.

پاسخ: این ولایت در سده‌ی اول هجری به عنوان دارالمرز، کانون گردآمدن سپاهیان مسلمان و داوطلبان جهاد (مطوعه) برای گسترش اسلام در سرزمین‌های فرارود (ماوراءالنهر) محسوب می‌شد. مهاجرت گسترده‌ی قبایل عرب به این ولایت در عصر اموی دلالت بر جایگاه و اهمیت سیاسی، نظامی و اقتصادی برجسته‌ی آن ولایت دارد. خراسان پایگاهی مهم برای جنبش عباسیان شد و سیاه جامگان به رهبری ابومسلم از خراسان برخاستند و با لشکرکشی به سوی عراق و شام به حاکمیت امویان پایان دادند و خلافت را به عباسیان سپردند. در اواخر سده‌ی سوم بار دیگر خراسان و خراسانیان نقش تعیین کننده‌ای در تحولات سیاسی خلافت عباسیان ایفا کردند. آنان در پشتیبانی از مأمون در برابر برادرش امین، از خراسان به بغداد لشکرکشی کردند و با برکناری و قتل امین، مأمون را بر سریر خلافت نشاندند. عزیمت مأمون به خراسان و دعوت او از حضرت امام رضا (ع) برای سفر به مرو (از شهرهای مهم خراسان و پایتخت مأمون در مدتی که در آن ولایت سکونت داشت) و پذیرش ولایتعهدی، از دیگر رویدادهای تاریخ خلافت عباسی است که اهمیت و جایگاه خاص خراسان را در قلمرو پهناور عباسیان که از رود سیحون تا تنگه‌ی جبل طارق گسترده بود، نشان می‌دهد؛ بنابراین، خراسان با چنین جایگاه و پیشینه‌ای، بستری برای شکل‌گیری جنبش‌های استقلال‌طلبی ایرانیان و تأسیس نخستین سلسله‌های ایرانی در دوره‌ی اسلامی شد.

جواب فعالیت ۱ صفحه ۹۶ درس ۹ تاریخ یازدهم انسانی

ترسیم نمودار خط زمان
با توجه به مندرجات جدول بالا، نمودار خط زمان تاریخ ایران را در سده های سوم تا پنجم هجری ترسیم نمایید.

پاسخ: در جدول زیر می توانید مشاهده کنید:

جواب فکر کنیم و پاسخ دهیم صفحه ۹۷ درس نهم تاریخ یازدهم انسانی

نسب بیش تر بنیان گذاران سلسله های مسلمان ایرانی از جمله طاهریان، سامانیان، صفاریان، آل بویه و زیاریان را به یکی از شاهان و سرداران ساسانی از قبیل خسرو انوشیروان، خسرو پرویز و بهرام چوبین و یا پهلوانان اساطیری مانند رستم رسانده اند. به نظر شما دلیل این نسب سازی چه بوده است؟

پاسخ: ۱) مشروعیت سیاسی در ذهن بسیاری از ایرانیان، حتی با گذشت صدها سال از سقوط سلسله‌ی ساسانی و پایان دوران ایران باستان، همچنان بر اصالت خون و نسب استوار بود و پادشاهان ایران باستان، همچنان در ذهن بسیاری از ایرانیان، حاکمان اصلی به شمار می رفتند.

۲) پس از ظهور حکومت نژاد پرست اموی (و در مقابل، رواج عقاید شعویی بین ایرانیان) و سرکوب قیام های ایرانی در دوره‌ی اول عباسی، سرخوردگی و نارضایتی از حکومت اعراب و ستایش شکوه ایران باستان، رونق زیادی یافته بود و از این حکومت ها با نسبت دادن خود به سلسله های پیش از اسلام، از محبوبیت و مقبولیت مردمی برخوردار می شدند.

پاسخ کاوش خارج از کلاس صفحه ۹۷ درس نهم تاریخ یازدهم انسانی

با استفاده از منابعی که دبیر معرفی می‌کند، دربارۀ موقعیت اجتماعی عیاران و شیوۀ فعالیت‌های آنان در قرون نخستین هجری، مطالبی را تهیه و در کلاس ارائه کنید.

پاسخ: عیاران گروهی اجتماعی در ایران بودند که در قرون اولیه اسلامی بسیار پرنفوذ بودند. آن‌ها به عنوان مدافعان ضعفا و ستمدیدگان شناخته می‌شدند و به کمک به فقرا و مبارزه با ظلم و فساد می‌پرداختند.

ویژگی‌های اصلی عیاران:

• شجاعت و جوانمردی: عیاران به عنوان افراد شجاع و جوانمرد شناخته می‌شدند.
• مبارزه با ظلم: آن‌ها علیه ظلم و ستم مبارزه می‌کردند و از حقوق مردم دفاع می‌کردند.
• استقلال: عیاران به صورت گروه‌های مستقل فعالیت می‌کردند و به هیچ گروه سیاسی وابسته نبودند.

نقش اجتماعی عیاران:

• قهرمانان مردم: مردم عیاران را به عنوان قهرمانان خود می‌دیدند.
• شورشیان اجتماعی: گاهی اوقات علیه حکومت مرکزی و اشراف‌زادگان طغیان می‌کردند.

دلایل محبوبیت عیاران:

• کمک به نیازمندان: عیاران به نیازمندان کمک می‌کردند و از آن‌ها حمایت می‌کردند.
• مبارزه با ظلم: مبارزه با ظلم و فساد از دلایل اصلی محبوبیت آن‌ها بود.
• استقلال: استقلال آن‌ها باعث می‌شد که مردم به آن‌ها اعتماد کنند.

تأثیر عیاران بر جامعه:

عیاران تأثیر زیادی بر جامعه ایران داشتند. آن‌ها به عنوان یک نیروی اجتماعی قدرتمند، نقش مهمی در حفظ نظم و امنیت جامعه ایفا می‌کردند.

پاسخ فعالیت ۲ صفحه ۹۸ درس ۹ تاریخ یازدهم انسانی

بررسی شواهد و مدارک
متن زیر را بخوانید و بگویید چه دلالتی بر شیوهه ی کسب قدرت توسط یعقوب لیث صفاری دارد؟
«هنگامی که یعقوب به نیشابور، پایتخت طاهریان حمله کرد، محمدبن طاهر، امیر طاهری به او پیغام داد اگر به فرمان امیرالمؤمنین [خلیفه عباسی] آمده ای، عهد و منشور عرضه کن تا ولایت به تو سپارم وگرنه بازگرد. چون رسول به نزد یعقوب رسید و پیغام بگذارد، یعقوب شمشیر از زیر مصلی بیرون آورد و گفت عهد و لوای من این است » (گردیزی، تاریخ گردیزی، ص ۷).

پاسخ: دلالت بر این دارد که یعقوب قدرت خودش را از نیروی انتظامی و قدرت خود می دانست و هیچ اعتنایی به خلیفه عباسی نداشت و نشانگر عدم اعتماد او از خلافت عباسی بود.

پاسخ فعالیت ۳ صفحه ۹۸ درس نهم تاریخ یازدهم انسانی

قضاوت کنید
متن زیر را بخوانید و درباره ی دلیل یعقوب لیث صفاری برای بی اعتمادی به خلافت عباسی، قضاوت کنید.
«یعقوب بسیار گفتی که دولت عباسیان بر غَدر و مَکر بنا کرده اند؛ نبینی که با بوسَلمه [ابوسلمه خلال] و بومسلم [ابومسلم] و آل برامکه و فضل بن سهل چندان نیکویی کایشان را اندر آن دولت بودند، چه کردند؟ کسی مبادا که بر ایشان اعتماد کند» (تاریخ سیستان، ص ۲۶۷)

پاسخ: خلافت عباسی بر پایه مکر و حیله بیان شده بود و هیچ اعتمادی به آنان نیست. زیرا تمام کسانی که در شکل گیری و اوج قدرت آن نقش داشتند،‌ نه تنها قدرشناسی نکردند، بلکه همه را با نیرنگ کشتند.

جواب فکر کنیم و پاسخ دهیم صفحه ۹۹ درس ۹ تاریخ یازدهم انسانی

به نظر شما چرا امیران آل بویه پس از فتح بغداد، خلافت عباسی را از بین نبردند؟

پاسخ: زیرا احترام و مشروعیت دینی خلفای عباسی همچنان بین مردم حفظ شده بود و فضای فکری جامعه آماده‌ی براندازی نهاد خلافت نبود. خلفا نیز از نظر قدرت سیاسی و نظامی به حدی ضعیف شده بودند که خطری برای حکومت آل بویه نداشتند. البته آنان وانمود می کردند که تابع خلیفه هستند و با استفاده از این سیاست، هم قدرت سیاسی و هم قدرت دینی را در اختیار داشتند و خود را حامی تمامی مسلمانان معرفی می کردند.

پاسخ کاوش خارج از کلاس صفحه ۱۰۲ درس نهم تاریخ انسانی یازدهم

شاهنامه
با استفاده از منابع و محتوایی که دبیر در اختیار شما قرار می دهد، درباره ی زندگی و اقدامات فرهنگی حکیم ابوالقاسم فردوسی تحقیق کنید و به پرسش های زیر پاسخ دهید.

۱- فردوسی چه جایگاه و موقعیت اجتماعی در روزگار خود داشت؟

پاسخ: به دلیل شیعه بودن فردوسی، و قرار گرفتن وی در دوران غزنوی که اهل سنت و ترک بودند،‌ جایگاه خوبی میان شاهان آن دوره نداشت و با مشکلات بسیاری روبرو می شد.

۲- انگیزه ی فردوسی از سرودن شاهنامه چه بود؟

پاسخ: شاهنامه پرآوازه‌ترین سرودهٔ فردوسی و یکی از بزرگ‌ترین نوشته‌های ادبیات فارسی است. فردوسی هنگامی سرودن شاهنامه را آغاز کرد که زبان پارسی دری توانایی‌های بایسته را برای بیان موضوع‌های گوناگون یافته، اما هنوز در سراسر سرزمین‌های پارسی‌زبان به‌گونه‌ای یکدست و یکسان در نیامده بود؛ و در لهجهٔ هر شهر و ناحیه، واژه‌ها و تعبیرهای ویژه وجود داشت، و گردآورندگانِ کتاب مَسالِک و مَمالِک به برخی نکته‌ها در این زمینه اشاره کرده‌اند.

همچنین بخوانید: جواب درس ۷ تاریخ یازدهم انسانی

جواب بحث و گفت و گو صفحه ۱۰۷ درس نهم تاریخ یازدهم انسانی

برخی نويسندگان، سده‌هاى سوم تا ينجم هجرى در تاريخ ايران را «عصر طلايى» ناميده‌اند. با توجه به مطالعه و كاوشى كه در موضوع اين درس انجام داديد، درباره درستى يا نادرستى اين نسبت، بحث و دلايل خود را در تأييد يا رد آن بيان كنيد.

پاسخ: از دیدگاه اکثر مورخان و بر اساس شواهد موجود در متن درس، اطلاق عنوان «عصر طلایی» به سده‌های سوم تا پنجم هجری کاملاً درست و بجاست؛ هرچند برخی نقدها نیز از منظر سیاسی و نظامی به این دوره وارد است. دلایل هر دو دیدگاه به شرح زیر است:

۱. دلایل تأیید و درستی نام‌گذاری «عصر طلایی» (دیدگاه موافق):

۱- شکوفایی و رنسانس علمی و فکری:
ظهور برجسته‌ترین دانشمندان و نوابغ تاریخ بشر در شاخه‌های گوناگون مانند: ابن‌سینا و زکریای رازی (پزشکی و داروسازی)، ابوریحان بیرونی و خوارزمی (نجوم و ریاضیات)، فارابی (فلسفه و منطق).
ترجمه، تألیف و نگارش آثار مرجع علمی جهانی نظیر کتاب‌های قانون و شفای ابن‌سینا و التفهیم ابوریحان بیرونی.

۲- احیا و گسترش زبان و ادب فارسی:
شکل‌گیری و شکوفایی شعر و نثر فارسی دری با حمایت حکومت‌های ایرانی (به‌ویژه سامانیان).
ظهور رودکی (پدر شعر فارسی) و سرایش شاهکار حماسی و ملی شاهنامه توسط فردوسی.
تبدیل زبان فارسی به زبان علم، تاریخ و تفسیر در کنار زبان عربی (مانند تاریخ بلعمی و ترجمهٔ تفسیر طبری).

۳- رشد و رونق مراکز علمی و فرهنگی:
تأسیس بیمارستان‌ها، رصدخانه‌ها، مدارس و کتابخانه‌های بسیار بزرگ و کم‌نظیر (مانند کتابخانهٔ ۱۰۰ هزار جلدی صاحب‌بن عباد در ری).

۴- توسعهٔ اقتصادی، شهرنشینی و دریانوردی:
رونق کشاورزی، صنعت و توسعهٔ شبکه‌های آبیاری و حفر قنات.
گسترش و آبادانی شهرهای بزرگی چون بخارا، نیشابور، ری، اصفهان و شیراز.
گسترش تجارت دریایی در حوزهٔ خلیج فارس و برقراری ارتباط تجاری با هند، چین و شرق آفریقا.

۵-استقلال سیاسی نسبی و دیوان‌سالاری کارآمد:
خروج تدریجی مناطق مختلف ایران از زیر سلطهٔ مستقیم خلفای عباسی و تأسیس سلسله‌های ایرانی (طاهریان، صفاریان، سامانیان و آل‌بویه) که حامی فرهنگ، هنر و دانش بودند.

۲. نکات قابل نقد و بررسی (دیدگاه منتقد برای تکمیل بحث دوطرفه):

ناپایداری و نزاع‌های داخلی: در این دوره، درگیری‌ها و رقابت‌های نظامی مداومی میان حکومت‌ها و شاهزادگان محلی (مانند نبردهای صفاریان، سامانیان و آل‌بویه) وجود داشت که گاه امنیت و آرامش مردم را سلب می‌کرد.

تداوم وابستگی اسمی/مذهبی به دارالخلافه: به‌جز برخی موارد، اغلب این حکومت‌ها همچنان برای تثبیت قدرت و مشروعیت خود ناچار به اخذ تأییدیه و منشور از خلیفهٔ عباسی در بغداد بودند.

نتیجه‌گیری نهایی:
با وجود درگیری‌های سیاسی و منطقه‌ای، از آنجا که بزرگ‌ترین دستاوردهای علمی، ادبی، فلسفی، معماری و اقتصادی تاریخ ایران و جهان اسلام در این دو قرن رقم خورد و هویت ایرانی با فرهنگ اسلامی پیوندی درخشان و جاودانه یافت، اطلاق عنوان «عصر طلایی تمدن ایرانی–اسلامی» به سده‌های سوم تا پنجم هجری نسبت دقیق و درستی است

جواب پرسش های نمونه صفحه ۱۰۸ درس نهم تاریخ یازدهم انسانی

۱- زمینه های سیاسی و اجتماعی شکل گیری حکومت های ایرانی را در سده های سوم و چهارم هجری توضیح دهید.

پاسخ: سرآغاز این تغییر زمانی بود که طاهر بن حسین مشهور به ذوالیمینین از طرف مامون به حکومت خراسان منصوب شد، تشدید جنبش های ضد خلافت در ایران مامون را متوجه این نکته کرد که می بایست تغییری در شیوه اداره قلمرو ایجاد کند. به همین دلیل حکومت خراسان را به طاهر سردار ایرانی خود سپرد و بعد از طاهر حکومت خراسان مورانی شد و بدین ترتیب نخستین سلسله مسلمانان ایرانی شکل گرفت و بعد از آن با کم شدن قدرت عباسیان سلسله های دیگری در گوشه و کنار ایران روی کار آمدند، صفاریان -سامانیان – آل بویه … از این جمله سلسله ها هستند.

۲- حکومت های طاهریان و سامانیان را با سلسله های صفاریان و آل بویه از نظر نحوه ی به قدرت رسیدن و نوع رابطه با خلافت عباسی مقایسه کنید.

پاسخ: بنیان‌گزاران برخی از سلسله ها مثل طاهریان و سامانیان به دستور خلیفه عباسی به حکومت رسیدند و انتقال قدرت نیز به دستور خلیفه انجام می گرفت. اما در مقابل این‌ها بسیاری از سلسله های دیگر بدون تایید و اجازه خلیفه به قدرت رسیدند. مانند یعقوب لیث صفاری بنیان گذار حکومت صفاریان، حسین بن زید موسس علویانه پسران بویه بنیانگذاران آل بویه و …

۳- پیامدهای سیاسی و اجتماعی تأسیس حکومت های ایرانی مسلمان در سده های سوم تا پنجم هجری را تجزیه و تحلیل نمایید.

پاسخ: مهم ترین پیامد آن کم شدن قدرت سیاسی و نظامی خلفای عباسی در ایران بود و همین طور وقتی اداره امور برخی مناطق به ایرانیان واگذار شد، آرامش نسبی بر جامعه حاکم شد اما برخی از امیران سلسله ها به دلیل تمایلات توسعه طلبانه به تحریک خلفای عباسی به رقابت می پرداختند.

۴- نقش سلسله های ایرانی را در پیشرفت و شکوفایی علوم و معارف اسلامی در سده های سوم تا پنجم هجری شرح دهید.

پاسخ: در ایران دوران فعالیت های علمی و فکری دو چندان شد، در این دوره دانشمندان بزرگی پا به عرصه گذاشتند و اثرهای فاخر را پدید آوردند. امیران فرهنگ پرور این سلسله ها (به خصوص سلسله آل بویه و سامانیان) عالمان را مورد حمایت مادی و معنوی قرار می دادند و می توانستند بودن تنگ نظری و فارغ از دین و مذهب فعالیت خود را انجام بدهند.

۵- منابع و تحقیقات تاریخی را که در این درس به آن ها استناد شده است، فهرست نمایید.

پاسخ: تاریخ گردی زی – تاریخ سیستان – تاریخ ایران

پاسخ درس قبل: جواب درس ۸ تاریخ یازدهم انسانی

 😃 اگر سوالی در رابطه با جواب پرسش های نمونه و فعالیت های درس ۹ نهم کتاب تاریخ انسانی یازدهم دارید آن را از قسمت دیدگاه بپرسید. همچنین جهت مشاهده گام به گام سایر درس های کتاب کافیست شماره درس را به همراه عبارت ماگرتا در گوگل جست و جو کنید.