جواب درس اول تعلیمات ادیان الهی و اخلاق یازدهم ✨ آیا خدا را می‌توان انکار کرد؟

جواب درس اول تعلیمات ادیان الهی و اخلاق اقلیت های دینی یازدهم ؛ در این مقاله به جواب و حل سوال های بررسی ، ذکر نمونه‌ها ، نقد اول ، نقد دوم ، پرسش و پژوهش صفحه ۶ ، ۸ ، ۱۰ ، ۱۱ و ۱۲ درس ۱ اول آیا خدا را می‌توان انکار کرد؟ کتاب آفرینش کتاب تعلیمات ادیان الهی و اخلاق ویژه اقلیت های دینی پایه یازدهم متوسطه دوم پرداخته ایم. در ادامه با بخش آموزش و پرورش ماگرتا همراه ما باشید.

همچنین بخوانید: گام به گام کتاب تعلیمات ادیان الهی و اخلاق ویژه اقلیت های دینی یازدهم

جواب بررسی صفحه ۶ درس اول تعلیمات ادیان الهی و اخلاق یازدهم

به‌نظر شما کدام‌یک از این سه گروه باید برای سخن خود دلیل بیاورند؟ چرا؟

پاسخ: هر دو گروهِ «اثبات‌کننده» (موحدان) و «انکارکننده» (منکران خدا) باید برای ادعای خود دلیل و برهان بیاورند (گروه سوم که شکاکان هستند ادعایی نکرده‌اند بلکه در جست‌وجو هستند). اما در این میان، منکران خدا چون یک حکم قطعی منفی صادر می‌کنند و می‌گویند «خدا وجود ندارد»، موظف‌اند دلیلی بر «نبودن» خدا اقامه کنند؛ زیرا صِرف نیافتن یا ندیدن چیزی با حواس، دلیل بر نبودن و عدم آن نیست. ادعا بدون دلیل از نظر عقل و منطق هیچ ارزشی ندارد.

این دلیل باید چه تناسبی با موضوع مورد بحث داشته باشد؟

پاسخ: دلیل باید از جنس همان ابزار و روشی باشد که با ماهیت موضوع سازگار است. از آنجا که خداوند موجودی غیرمادی، ماوراءطبیعی و مجرد است، دلیل اثبات یا نفی او نیز باید از سنخ «دلایل عقلی، منطقی و برهانی» باشد، نه دلایل حسی و آزمایشگاهی؛ زیرا ابزار حس و آزمایشگاه فقط برای بررسی اجسام و پدیده‌های مادی کارایی دارد.

پاسخ ذکر نمونه‌ها صفحه ۸ درس اول تعلیمات ادیان الهی و اخلاق یازدهم

۱ـ در جعبه‌ای مقداری از مواد مختلف مانند دانه‌های شن، براده‌های آهن، ذرات چوب و شیشه می‌ریزیم و آن را می‌بندیم؛ آن‌گاه از یک نفر می‌خواهیم که با وارد کردن یک آهن‌ربا درون جعبه بگوید که چه موادی درون آن است.

صحیح‌ترین جمله‌ای که او می‌تواند بگوید چیست؟

پاسخ: «درون این جعبه قطعات و براده‌های آهن وجود دارد؛ اما دربارهٔ وجود یا عدم سایر مواد (شن، چوب، شیشه) نمی‌توانم نظری بدهم.»

برای این جمله‌ی خود چه دلیلی می‌آورد؟

پاسخ: زیرا آهن‌ربا تنها خاصیت جذب اجسام مغناطیسی و آهنی را دارد و نسبت به مواد غیرآهنی (شیشه، چوب، شن) واکنشی نشان نمی‌دهد. بنابراین، نچسبیدن ماده‌ای به آهن‌ربا به هیچ وجه دلیل بر نبودن آن ماده در جعبه نیست؛ بلکه نشانهٔ ناتوانی آهن‌ربا در جذب آن مواد است.

۲ـ فرد ماهیگیری را در نظر بگیرید که برای صید ماهی، تور خود را در دریا می‌افکند. وقتی ماهیگیر تور خود را بیرون می‌کشد، ماهی‌هایی در آن می‌یابد. اگر کسی از او بپرسد که در دریا چه چیزی وجود دارد، صحیح‌ترین جمله‌ای که می‌تواند بگوید چیست؟

پاسخ: «در دریا ماهی‌هایی بزرگ‌تر از اندازهٔ چشمه‌های تور من وجود دارند؛ اما دربارهٔ موجودات بسیار ریزی که از چشمه‌های تور عبور می‌کنند، با این تور نمی‌توانم قضاوتی بکنم.»

برای درستی جمله‌ی خود، چه توضیحی خواهد داد؟

پاسخ: ابزار من (تور ماهیگیری) دارای چشمه‌های مشخصی است که فقط می‌تواند موجوداتی با اندازهٔ معین را به دام بیندازد. این تور برای صید پلانکتون‌ها، تک‌سلولی‌ها یا جریان آب طراحی نشده است؛ بنابراین نیافتن آن‌ها با این تور، هرگز به معنای نبودن آن‌ها در دریا نیست.

جواب سوال صفحه ۱۰ درس ۱ تعلیمات ادیان الهی و اخلاق یازدهم

نتیجه این که:
کسی که ابزار شناخت انسان را تنها حواس او می‌شناسد و جز آن وسیله‌ی شناخت دیگری را نمی‌پذیرد، هرگز نمی‌تواند درباره‌ی وجود و عدم موجودات غیرمادی قضاوت و اظهار نظر کند و ادعایی مبنی بر عدم وجود آن‌ها داشته باشد؛
زیرا حواس پنج‌گانه فقط قادر به درک پدیده‌های مادی و محسوس هستند و موجودات غیرمادی فراتر از محدوده و قلمرو ادراک حسی قرار دارند؛ در نتیجه، با ابزار حس نمی‌توان نبودِ یک حقیقت غیرمادی را اثبات کرد.

پاسخ نقد اول صفحه ۱۱ درس ۱ تعلیمات ادیان الهی و اخلاق یازدهم

نقد اوّل

کسی که دارای جهان‌بینی مادّی است عقیده دارد که در جهان هستی چیزی جز مادّه وجود ندارد و هستی در همین طبیعت مادّی خلاصه می‌شود و ماوراء طبیعت موجود نیست.

چنین شخصی ادعا می‌کند که این عقیده را از راه علم به دست آورده‌ام و عقیده‌ام علمی است.

این نظر را بررسی کنید و توضیح دهید که آیا چنین نظری را می‌توان از علم به دست آورد؟

پاسخ: خیر، هرگز چنین نظری را نمی‌توان از علم تجربی به دست آورد.
توضیح: علم تجربی با ابزار حواس، آزمایش و ابزارهای آزمایشگاهی به کشف قوانین حاکم بر طبیعت مادی می‌پردازد. دایرهٔ فعالیت علم، تنها در محدودهٔ ماده، انرژی، زمان و مکان است. بنابراین، علم تجربی فقط می‌تواند بگوید «من با ابزار آزمایشگاهی خدا یا روح را مشاهده نکرده‌ام»، اما هرگز در صلاحیت علمی آن نیست که بگوید «پس خدا و ماوراء طبیعت وجود ندارند». تبدیل «ندیدم و نیافتم» به «نیست و وجود ندارد»، یک خطای بزرگ غیرعلمی است و چنین ادعایی یک فرضیهٔ فلسفیِ باطل است، نه نتیجهٔ علم تجربی.

جواب نقد دوم صفحه ۱۱ درس اول تعلیمات ادیان الهی و اخلاق یازدهم

نقد دوم

مادّیون می‌گویند تنها وسیله‌ای که انسان برای شناخت موجودات در اختیار دارد، حواس اوست.

هم‌چنین آن‌ها می‌گویند خدا و ماورای طبیعت وجود خارجی ندارند.

میان این دو جمله یک تناقض و ناسازگاری بزرگ هست. آن را نشان دهید.

پاسخ: نشان دادن تناقض بزرگ مادیون میان دو ادعا:

جمله ۱: تنها ابزار شناخت انسان حواس اوست.
جمله ۲: خدا و ماورای طبیعت وجود خارجی ندارند.

تناقض آشکار:
اگر مطابق جملهٔ اول، حواس انسان تنها ابزار شناخت باشد، انسان فقط به اموری آگاهی دارد که در محدودهٔ حس بگنجند. در این صورت، انسان از هر چیزی که فراتر از حس باشد کاملاً «بی‌خبر و ناآگاه» خواهد بود. کسی که از چیزی بی‌خبر است، منطقاً فقط باید بگوید «نمی‌دانم»؛ اما مادیون در جملهٔ دوم به‌صورت قاطع می‌گویند «وجود ندارد».

این ادعای نفی، خود متوقف بر این است که آن‌ها جهان ماورای طبیعت را شناخته و بررسی کرده باشند تا بگویند نیست؛ در حالی که خودشان پیش‌تر گفته بودند هیچ ابزاری برای شناخت ماورای حس ندارند! بنابراین جملهٔ دوم مستقیماً پایه و ادعای جملهٔ اول را نقض می‌کند.

پاسخ پرسش صفحه ۱۲ درس اول تعلیمات ادیان الهی و اخلاق یازدهم

۱ـ از مقایسه‌ی تور ماهیگیری با تور حواس چه نتیجه‌ای می‌گیرید؟

پاسخ: نتیجه می‌گیریم که همان‌طور که تور ماهیگیری تنها موجودات خاصی را به دام می‌اندازد و خروج آب و ذرات ریز از آن دلیل بر نبودشان نیست، حواس ظاهری ما نیز ابزاری محدود برای صید پدیده‌های مادی هستند. بنابراین، عدم درک موجودات ماورای طبیعی توسط حواس پنج‌گانه، به هیچ وجه دلیل بر نبود و عدم آن‌ها نیست.

۲ـ علوم تجربی چرا نمی‌توانند جهان غیرمادی را انکار کنند؟

پاسخ: زیرا موضوع علوم تجربی فقط «ماده، انرژی و پدیده‌های مادی» است و ابزار آن «مشاهده، حس و آزمایش» می‌باشد. جهان غیرمادی نه جرم و حجم دارد و نه در زمان و مکان مادی می‌گنجد تا زیر میکروسکوپ یا تلسکوپ دیده شود. بنابراین علوم تجربی اساساً امکان ورود و داوری در حوزهٔ امور مجرد و غیرمادی را ندارند.

۳ـ آیا با تکیه بر مطالب علمی و تجربی به هیچ‌وجه نمی‌توان ره به ماورای طبیعت برد؟ چگونگی آن را شرح دهید.

پاسخ: چرا، می‌توان ره به ماورای طبیعت برد.
چگونگی: اگرچه علم تجربی مستقیماً خدا را در آزمایشگاه به ما نشان نمی‌دهد، اما با کشف نظم‌های شگفت‌انگیز، قوانین دقیق کیهانی، هماهنگی پدیده‌های زیستی و علت و معلول‌های طبیعی، «مقدمات عقلی» را برای انسان فراهم می‌سازد. سپس «عقل انسان» با تکیه بر این یافته‌های علمی پی می‌برد که این نظم خارق‌العاده و هدفمند، نیازمند ناظم، مدبر و آفریننده‌ای بی‌نهایت دانا، توانا و ماورای طبیعی است (برهان نظم و علیت).

۴ـ چه سوء استفاده‌هایی از نام علم در جهت انکار خداوند می‌تواند انجام گیرد؟

پاسخ: ۱. با سوءاستفاده از اعتبار و خوش‌نامی علم در نظر مردم، ادعاهای پوچ و ماتریالیستی خود را تحت عنوان «دیدگاه علمی» به جامعه تحمیل کنند.
۲. وانمود کنند که علم مدرن با دین و خداشناسی در تضاد است و مؤمنان را افرادی ضدعلم و خرافی جلوه دهند.
۳. به دروغ ادعا کنند چون علم با حس سر و کار دارد، پس هر آنچه غیرحسی است اعتباری ندارد.

۵ـ در مورد ناتوانی حواس از درک و دریافت موجودات غیرمادّی، مثال‌های دیگری غیر از مثال‌هایی که در کتاب آمده است، بزنید.

پاسخ: عقل و نیروی تفکر: انسان بدون شک عقل دارد، اما با هیچ حسی نمی‌توان وزن، رنگ یا حجم عقل و افکار را دید یا لمس کرد.
عواطف و احساسات (عشق، شجاعت، درد و غم): وجود این حقایق غیرقابل انکار است، اما با چشم و گوش و لمس قابل مشاهده نیستند و تنها با وجدان درک می‌شوند.
امواج نامرئی و اشعه‌های گوناگون: اشعه‌های ایکس یا امواج رادیویی با حواس طبیعی انسان قابل لمس یا دیدن نیستند، در حالی که آثار و وجودشان کاملاً قطعی است.

۶ـ چرا جهان‌بینی مادی یک جهان‌بینی علمی نیست؟

پاسخ: زیرا بر مبنای معیارهای علم تجربی استوار نیست؛ بلکه یک فرضیه و بافتهٔ ذهنی بی‌دلیل است. علم تجربی تنها در محدودهٔ آزمایش سخن می‌گوید و هرگز ادعای نفی ماورای طبیعت را نکرده است. ماتریالیست‌ها ادعایی فلسفی و کلان مطرح می‌کنند ولی به دروغ بر آن برچسب «علمی» می‌زنند تا کمبود دلیل و منطق خود را پنهان سازند.

جواب پژوهش صفحه ۱۲ درس ۱ تعلیمات ادیان الهی و اخلاق یازدهم

به کتاب‌هایی مانند «فیزیک‌دانان غربی و مسأله خدا باوری» و «اثبات وجود خدا به قلم ۴۰ تن از دانشمندان» مراجعه کنید و ببینید که چگونه از طریق علم درس خداشناسی گرفته‌اند.

پاسخ: دانشمندان بزرگ جهان در علومی چون فیزیک، اخترشناسی، ژنتیک و پزشکی (نظیر ماکس پلانک، آرتور کامپتون، رابرت میلیکان و آلبرت انیشتین) تأکید کرده‌اند که هر چه علم در اعماق ذرات اتم یا در بیکران کهکشان‌ها پیش می‌رود، نظم ریاضیاتی، قوانین یکپارچه و هوشمندی حیرت‌انگیزی را مشاهده می‌کند که تصادفی بودن آن از نظر آماری و منطقی غیرممکن است.

این دانشمندان به صراحت بیان کرده‌اند که علم نه تنها ایمان به خدا را نفی نکرده، بلکه پنجره‌ای باشکوه به سوی عظمت آفریدگار گشوده است؛ زیرا قوانین جهان طبیعی بدون وجود قانون‌گذاری برتر و علتی نخستین که خود فرامادی باشد، هرگز قابل تفسیر و توجیه نیست.

توجه: شما دانش آموز پایه یازدهم متوسطه دوم می توانید برای دسترسی سریع و آسان تر به معنی مطالب آموزشی و جواب سوالات درس های کتاب تعلیمات ادیان الهی و اخلاق ویژه اقلیت های دینی پایه یازدهم متوسطه دوم ، در انتهای عنوان خود عبارت «ماگرتا» را نیز در گوگل جستجو کنید.

پاسخ درس بعدی:

📝 در انتها امیدواریم که مقاله جواب سوالات تمرین های درس ۱ اول تعلیمات ادیان الهی و اخلاق ویژه اقلیت های دینی پایه یازدهم متوسطه دوم ، برای شما دانش آموزان عزیز مفید بوده باشد و توانسته باشید تا از آن استفاده و بهره برده باشید.